VOV4.Sêdang- Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Hâi lơ 9 khế 6 a hneăng hôp roh má 27 Ho#i đông ki pơkuâ ‘na cheăng lâp plâi tơnêi ‘na kuăn mơngế [ă ngăn ‘na nhâ loăng-kuăn kiâ-kế kong UNESCO (ICC MAB), Kơpong rak vế hyôh krúa le\m dêi Langbiang hiăng châ UNESCO mơnhên tối cho Kơpong ki rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kế kong dêi lâp plâi tơnêi. Kố cho Kơpong rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế lâp plâi tơnêi má 9 dêi tơnêi têa pin [ă xuân cho ki apoăng a Tây Nguyên.

Kơpong ki rak vế kuăn kiâ-nhâ loăng-hyôh kong prâi Lang Biang ai tơnêi kân rơdâ lối 275 rơpâu ha ối a kơpong peăng kơnho\ng kong pơlê Lâm Đồng dêi kơpong peăng hdrôh Tây Nguyên.

Tíu ki kố ối rak vế hên h^n mâu tơmeăm khoăng ‘na nhâ loăng, kong kế, ngo ngối tơtro tơmot [ă mâu khôi túa, vêa vong ki le\m tro dêi Kơpong ki hmâ to\n chêng tơgôu koăng Tây Nguyên hiăng châ UNESCO mơnhên tối cho tơmeăm khoăng ki mơhno mơjiâng túa le\m tro dêi tâi tâng khu kuăn pơlê akố.

Kơpong ki rak vế kuăn kiâ-nhâ loăng-hyôh kong prâi Langbiang ai kơpong kong kế ki kân rơdâ, ki xiâm cho Kơdrum kong Bidoup Núi Bà, tíu ki mơnhên tối cho môi tung kơpong xiâm ki ai tu\m kế tơmeăm ‘na kong kế-nhâ loăng dêi Việt Nam. Ki kơnía git [ă gok gâ, hên h^ng mâu kuăn kiâ-nhâ loăng akố cho kal [ă cho tơxâng [ă tơmeăm khoăng ki kơnía git dêi lâp plâi tơnêi. Mâu ngế ki hriăn cheăng khoa hok hiăng chêh tối, [ă mơnhên, a kơpong kố ai 153 nhâ loăng-kuăn kiâ kong ki ối tung Kơxop hlá mơ-éa khêi dêi Việt Nam (2007) [ă 154 inâi kế tơmeăm ki chêh tối tung hlá mơ-éa khêi IUCN (2010). Kơ koan rak vế ngăn kuăn kiâ kong lâp plâi tơnêi (WWF) xuân hiăng mơnhên tíu ki kố cho kơpong ki kal kơjo rak vế ngăn má môi (Kơpong SA3) tung tơdroăng ki rak vế mâu kơdung ngo ki xiâm Peăng hdroh Trường Sơn dêi Việt Nam.

Akố, mâu tíu ki mơdró ăm tơmối mot ôm hyôu ngăn ối kum ăm tơdroăng pơtối pêi pêt mơjiâng nhâ loăng ăm kuăn pơlê, tiô kơ tơdroăng ki kum liăn ăm khu ngế ki rak vế ngăn kong tiô Chin phuh Việt Nam pơkâ. Ai lối 8 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê châ xúa, châ kâ liăn ing tơdroăng rak vế ngăn kuăn kiâ-nhâ loăng-kong kế dêi lâp plâi tơnêi kố, kơnôm ing tơdroăng veăng kum vâi tung rak vế [ă pơtối mơjiâng pro mâu tơmeăm khoăng, kuăn kiâ-nhâ loăng-kong kế akố.

Tơdroăng ki rak vế kơpong nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế Langbiang hiăng châ UNESCO mơnhên tối kô kum ăm Lâm Đồng pơtối pêi pro tiô hnoăng cheăng ki krá tơniăn, tiô troăng hơlâ ki xo tơmeăm khoăng kơnía git dêi mâu kế kong [ă xuân cho tíu xiâm ki tơ’mot tơmối mot ôm hyôu, hnê mơjiâng, hriăn ple\ng ‘na khoa hok dêi lâp tơnêi têa [ă tíu xiâm hriăn ple\ng lâp plâi tơnêi ‘na kong ki tô mêi, mơnhông ‘na pêi cheăng kâ, malối ‘na kơvâ pêi chêk pêi deăng xua kơmăi kơmok ki dâi le\m.

Tơdroăng ki UNESCO mơnhên tối Kơpong nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế Langbiang xuân vâ mơnhên tối hnoăng cheăng ki rơkê kơhnâ khât dêi Chin phuh Việt Nam tung rak vế, pêi pro tiô pơkâ dêi lâp plâi tơnêi ki Việt Nam hiăng veăng pêi pro le\m tro tiô túa ki pơtối rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế, hbrâ mơdât ki hơ’lêh dêi hyôh kong prâi [ă mơnhông mơdêk krá tơniăn ton xua ing tơdroăng ki tơkêa bro hnoăng cheăng rơpâu hơnăm xua Khu lâp kong têa hiăng mơ’no bro.

Tơdroăng ki UNESCO châ mơnhên tối cho Kơpong ki rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế lâp plâi tơnêi Lang Biang rế cho rôh ki vâ tơ’lêi hlâu [ă xuân cho roh ki vâ pơloăng mơnúa [ă kong pơlê Lâm Đồng [ă Chin phuh Việt Nam tung hnoăng pơtối rak vế mâu hnoăng cheăng dêi môi Kơpong ki rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kế kong châ pôu râng hnoăng cheăng dêi lâp plâi tơnêi.

Vâ pêi pro mâu tơdroăng ki tơkêa kố, Khu pơkuâ ngăn kơpong rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kế kong lâp plâi tơnêi kô mơjiâng kơnôm ai tơdroăng veăng kum hên dêi rêm pâ ki ai tơdjâk troh hnoăng cheăng ki hnê mơhno dêi Vi [an kuăn mơngế [ă nhâ loăng [ă hyôh ki le\m tro dêi Việt Nam, ối tung Vi [an tơnêi têa ‘na UNESCO Việt Nam.

Môi tơdroăng pơkâ ki pơkuâ ngăn tiô troăng vâ châ mơjiâng pro [ă pơtối pêi pro klêi mâu tơdroăng ki kal xiâm ai tơdjâk troh tơdroăng rak vế [ă mơnhông mơdêk tung kơpong ki rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế lâp plâi tơnêi. Môi tơdroăng tơkêa bro ‘na kih thuât dêi Chin phuh Nhuk hiăng châ mơnhên tối kum Vi [an kong pơlê Lâm Đồng tung tơdroăng mơjiâng túa cheăng ki pơkuâ ngăn kơpong ki rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế lâp plâi tơnêi tung hơnăm 2015.

Pak^ng mê, Kơpong ki rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế lâp plâi tơnêi Lang Biang kô tơru\m cheăng [ă kơpong rak vế hyôh kong prâi tung tơnêi têa [ă lâp plâi tơnêi vâ veăng mơhno tối tơdroăng ki pơtối rak vế [ă mơnhông ki kơnía git mâu tơmeăm khoăng kong kế dêi tơná.

{ă mâu tơdroăng ki kơdôu mơ-eăm dêi Chin phuh Việt Nam dêi kuăn pơlê Lâm Đồng [ă tơdroăng ki kum dêi mâu kong têa tung lâp plâi tơnêi, Việt Nam loi tơngah kơpong rak vế nhâ loăng-kuăn kiâ-kong kế, hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi Langbiang kô pơtối rak vế [ă mơnhông mơdêk tiô tơdroăng ki kân dêi tơdroăng kuăn mơngế lâp plâi tơnêi Lang Biang kô châ rak vế [ă pơtối mơnhông mơdêk tiô hnoăng cheăng dêi kuăn mơngế [ă hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi MAB/UNESCO.

Nhat Lisa tơplôu