VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Mâu tơring ki ối kơpong pêa mâ hâi lo, [ă pêa mâ hâi lo pá hdroh dêi kong pơlê Gia Lai, mơtiah Ia Pa, Kong Chro, Phú Thiện, pơlê kong krâm Ayun Pa [ă pơlê kong krâm An Khê cho kơpong ki pêt mơjiâng kơtếu hên dêi kong pơlê, tâi tâng deăng kơtếu rơdâ 38 rơpâu ha. Hnăm kố, kue#n pơlê ki pêt kơtếu akố hiăng trâm hên pá puêt, xua kơtếu ôh tá ai têa xik hên, ôh tá tê châ yă kơnâ. Ti xê to tiah mê, lối rơpâu rơpo\ng kue#n pơlê ối trâm pá puêt klêi kơ’nâi tê dêi kơtếu ăm Hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik Bình Định la ôh tá châ xo dêi lie#n la tro pơklât thế xo xik. Ki tơviah akố nếu, kue#n pơlê tro pơklât thế xo xik a hngêi kơmăi mê [ă klêi mê ah, vâi pơtối rôe [ă yă rơpâ hluâ tâ pá kong, pro kue#n pơlê tro lu\p dêi kế tơmeăm hên h^n. Khu chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng kố.

Tung roh pêt, uâ kơtếu pơla xăp hnăm 2014-2015 xua kong prâi ôh tá ‘nhó tơnie#n, tôu mơdrăng [ă ôh tá ai kong mêi hiăng ton, kơtếu ki kue#n pơlê pêt mơjiâng a kơpong pêa mâ hâi lo [ă mâ hâi lo pá hdroh dêi kong pơlê Gia Lai chiâng ôh tá dâi, ing mê, khoh pro kơtếu ôh tá ai têa xik. Pôa Lê Văn Bộ, ối a thôn Tú Thủy 2, cheăm Tú An, pơlê kong krâm An Khê tối ăm ‘nâi, rơpo\ng pôa ai lối 20 ha kơtếu, tâng a mâu hnăm hdrối mê hía nah, pôa hmâ châ ko xo dêi kơtếu châ 70 ta#n tung 1 ha mê nôkố, pôa bố châ dêi dâng 50 ta#n tung 1 ha. {ă yă tê kơtếu mơtiah dế nốkố bố ai 810 lie#n 1 kilố cho kơtếu ki ngeăm le#m má môi, 1 ha kơtếu rơpo\ng pôa bố châ xo dêi châ lối 40 rơtuh lie#n. Tung pơla mê, tâi tâng kơxo# lie#n ki ‘no, rak ngăn [ă tơdroăng ki ko xo dêi kơtếu hiăng tâk troh lối 40 rơtuh lie#n. Xua mê, rơnó ko xo kơtếu kố, ropo\ng pôa Lê Văn Bộ tơkéa ôh tá châ xo dêi ki klâi. Pôa Lê Văn Bộ kheăn tiah kố: Hnăm kố, tơdroăng tê kơtếu pá ó khât, kong tôu mơdrăng khăng khoăng ton, xua mê, kơtếu chiâng ôh tá dâi le#m, drêng hiăng ai mêi tơdrêng mê, xun hiăng pơxiâm vâ ko xo dêi kơtếu, la têa xik ga ôh tá châ ‘nhó hên. Hnăm kố bố châ 50 ta#n tung 1 ha.

Ôh tá xê to ti châ xo lie#n hên xua kơtếu chu yă rơpâ, pôa Bộ [ă hên vâi krâ-nho\ng o ki ê tung pơlê kong krâm An Khê [ă mâu tơring ki ối pêa mâ hâi lo dêi kong pơlê Gia Lai dế tôu tue#n xua drêng tê dêi kơtếu ăm hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik Bình Định, tro hngêi kơmăi kố pơklât thế xo xik. Pôa Lê Huy Hồng, ối a thôn Tú Thủy 1, cheăm Tú An, pơlê kong krâm An Khê ai lối 20 ha kơtếu tối ăm ‘nâi, drêng tê kơtếu ăm hngêi kơmăi xik Bình Định, vâi pơklât thế pôa rôe xik ai 11 rơpâu 100 lie#n 1 kilố. Mehé tiah mê, kơxo# xik ki mê bố chêh tối a hlá mơ-éa tê, klêi mê, pôa athế tơmâng vâi, athế tê dêi xik a hngêi kơmăi [ă yă bố ai 10 rơpâu 900 lie#n 1 kilố, iâ tâ tâng vâ tê [ă yă ki apoăng ai 200 lie#n 1 kilố. Tiah mê, rêm ta#n pôa tro lu\p dêi dâng 200 rơpâu lie#n [ă rêm ha deăng kơtếu pôa hía dêi vâ chê 1 rơtuh lie#n. Pôa Lê Huy Hồng hêng hôu tối tiah kố: Ko kơtếu chu lăm uâ a hngêi kơmăi xik Bình Định, drêng xo lie#n ing hngêi kơmăi vâi ối pơklât thế ngin xo xik, klêi xo xik vâi ối pơklât thế ngin tê dêi xik tung hngêi kơmăi mê nếu, ôh tá xê ăm lăm tê u tíu ê, tâng djâ xik lo ing hngêi kơmăi vâi kôm xo lie#n. Hnăm kố, tiah a kố, cheăng kâ tung hnăm kố tro lu\p ó păng ‘nâng.

Xun rơtế tôu tue#n, hêng hôu pôa Thiều Kim Chung, Kăn pơkuâ ngăn cheăng tơru\m Minh Chung, teăng mâ ăm 35 rơpo\ng [ă ai 250 ha kơtếu, ối a thôn 4, cheăm An Thành, tơring Đak Pơ, kong pơlê Gia Lai, kheăn tiah kố:Troh mơ’nui vâi ăm pin xik, pơklât thế pin xo xik drêng klêi hngêi kơmăi uâ kơtếu. Vâi bố ăm pin yă dâng 11 rơpâu 100 lie#n, vâi môi tue#n dêi rơpó rôe xo ki pin bố rơpâ ai 10 rơpâu 900 lie#n. Troh nôkố, ki mơ’nui lui kue#n pơlê ki tro lu\p xêh ó ‘nâng.

Lối chât rơpâu rơpo\ng kue#n pơlê a mâu tơring ki ối kơpong peăng mâ hâi lo [ă pêa mâ hâi lo pá hdroh dêi kong pơlê Gia Lai bố tơkôm tơngah to ing tơdroăng pêi pêt kơtếu. Vâi krâ-nho\ng o tung kơpong tê kơtếu ăm 3 to hngêi kơmăi uâ, mê cho Hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik An Khê, Hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik Ayun Pa [ă Hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik Bình Định. Mehé tiah mê, tơdroăng kue#n pơlê tê dêi kơtếu tro hngêi kơmăi pơklât thế xo xik bố ai to [ă mâu rơpo\ng ki tê kơtếu ăm hngêi kơmău uâ kơtếu pro xik Bình Định xo. Troh chơ phut kố hiăng vâ chê Têt, vâ ai lie#n mơnhông tung cheăng kâ rêh ối [ă ai lie#n vâ rôe kế tơmeăm Têt, hên mâu rơpo\ng kue#n pơlê tro xêh tơdroăng ki lu\p ó păng ‘nâng. Drêng rôe kơtếu, hngêi kơmăi tối, ôh tá ai lie#n vâ mơdrếu ăm tơná kue#n pơlê, la bố kal kue#n pơlê tro lu\p iâ xo, xo xik, klêi mê tê, kôm châ ăm lie#n tơdrêng hlối, hên kue#n pơlê chiâng tôu tue#n, tơmiêt, [ă hloh klê nhên, mê cho tơdroăng ki lu lêa dêi mâu ngế ki cheăng tung hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik. Pôa Phạm Ngọc Niên, ối a thôn Tú Thủy 2, cheăm Tú An, pơlê kong krâm An Khê pâ thế tiah kố: Hnăm kố trâm hên pá puêt, a pâ thế tơnêi têa to\ng kum ti lâi vâ kue#n pơlê pôi tá tro lu\p, tiêu a hlo hnăm kố kue#n pơlê khéa kho, hơ’nêng hơ’no păng ‘nâng, xua drêng vâi tê dêi kơtếu, vâi tro pơklât thế xo xik.

2 rơnó ko uâ kơtếu achê pơla kố, hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik Bình Định hmâ đi đo pro hrá tung ăm lie#n drêng rôe kơtếu dêi kue#n pơlê, pro lối rơpâu ngế kue#n pơlê ki ối kơpong pêa mâ hâi lo dêi kong pơlê Gia Lai khoh tơkuo#m dêi rơpó troh a hngêi kơmăi uâ kơtếu pro xik a tơring Tây Sơn, kong pơlê Bình Định vâ tơ dêi cheăn. Tơdroăng kố hiăng ton troh to lâi khế, pro ôh tá tơnie#n ăm tơdroăng rêh ối tung pơlê pơla. Klêi kơ’nâi khu kăn pơkuâ dêi 2 kong pơlê Bình Định [ă Gia Lai mot tung xéa mơnhên ngăn ‘na tơdroăng kố, tơdroăng mê nếu châ tơleăng. Rơnó ko uâ kơtếu hnăm kố, hngêi kơmăi kố hiăng ai mâu tơdroăng ki ê nếu, pro tơpá ăm kue#n pơlê, la ga tá hâi teăm hlo khu kăn pơkuâ [ă mâu râ, kơvâ cheăng veăng kum ăm kue#n pơlê ki pêt kơtếu.

Hnăm kố, tâi tâng kơxo# kơtếu a kơpong pêa mâ hâi lo [ă pêa mâ hâi lo pá hdroh dêi kong pơlê Gia Lai hiăng châ lối 38 rơpâu ha, tâk hluâ hên tâ 10 hdroh tâng vâ pơchông ngăn [ă pơla xăp hnăm 1999-2000. Kơtếu rế hía chôa lâng chiâng tơmeăm ki kue#n pơlê pêt hên vâ tăng lie#n. La tâng ôh tá châ mơdât mâu tơdroăng ki ti tơdrăng pơla khu ki pêi cheăng tung hngêi kơmăi [ă kue#n pơlê ki tê dêi kơtếu, tơdroăng pêi pêt, tê rôe kơtếu kố kôm trâm pá. Tá mâu kue#n pơlê ki pêt kơtếu [ă khu mơdró kâ ki uâ kơtếu pro xik kôm cheăng kâ ôh tá tơnie#n, drêng Tơdroăng tơkêa vâ bro dêi lâp plâi tơnêi, ki dó inâi FTA hiăng pơkâ thế, khu mơdró ‘na kơtếu athế lôu péa, kơdroh tơdroăng xo hnoăng mơhá lie#n [ă mâu kong têa ối tung kơpong.

Nhat Lisa tơplôu