VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Drêng troh leh tơbâ 40 hnăm [lêi trâng Buôn Ma Thuột, pro tơleăng le#m kong pơlê Dak Lak, po rôh lăm plâ a rơnó hơngui hơnăm 1975 pro tơleăng le#m lâp peăng hdroh tơnêi têa, lâp tơnêi têa ru\m chiâng môi, a Dak Lak nếo po hneăng hôp khe#n kơdeăn mâu vâi krâ ki châ kuăn pơlê loi nhuo#m tung mâu hdrông kuăn ngo [ă mâu jâ [ok, mâu tiu khôp dêi mâu pơlê cheăm, tơring, pơlê kong kơdrâm a kơpong Tây Nguyên. Kố cho ‘’Mâu loăng ki kân’’ dêi mâu pơlê kơpong Tây Nguyên mâu ngế hiăng [ă dế ‘no tâi hiâm mơno, tâi ivá tơná vâ tơru\m pơla mâu hdrông kuăn ngo [ă mâu tơdroăng pêi pro ai pơxúa khât, tơbâ tơdroăng pâ nhuo#m tơnêi têa, hnoăng cheăng kuăn pơlê, veăng kum mâu hdrông kuăn ngo hlu\n ing kơtiê, rak vế tơniăn cheăng kal kí [ă mơnhông mơdêk kơpong Tây Nguyên. Tung rôh kố, ngế chêh hla tơbeăng dêi Rơ’jiu Việt Nam hiăng trâm mâu vâi krâ ki châ kuăn pơlê pâ nhuo#m, mâu jâ [ok ki kuăn pơlê vâ tơmâng mâu tơdroăng ki vâi hnê tối tung rêh ối, cheăng kâ.

Lăm ngăn pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, krâ pơlê A Blong ối acheăm tíu tơkăng kong Mang Mrai, tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum dế tâng ối, xêo hngêi ki hên râ, kân xo\n a 6 hơlâ tơdế pơlê kong kơdrâm. Pôa tối, Buôn Ma Thuột mơnhông mơdêk re#ng ‘nâng, ki klâi xun ai, xun tơviah, ki klâi xun vâ. Mơngế Rơ Mâm dêi pôa, môi tung mâu ngế kuăn pơlê hdrông kuăn ngo iâ mơngế a Việt Nam, nôkố bố ai 110 rơpo\ng [ă 412 pơ’leăng mâ mơngế rêh ối a kơpong tíu tơkăng kong Mang Mrai, tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum, nôkố dế pơxiâm ăm rơxế pơchoh chêk. A Buôn Ma Thuột eăng bâ to on, rơxế hên h^n, hngêi xo\n hên râ, chiâng pôu pr^ng ngăn hlo tơviah tâ um pôa hlo tung tivi.

Tung tuăn pôa A Blong tơmiât, Buôn Ma Thuột tung mâu hơnăm nếo châ tơleăng le#m ối kơtiê, to kong kế ôh tá phá klâi pơlê pôa. Drêng mê nah, pôa cho mơngế Rơ Mâm ki lăm hriâm a Buôn Ma Thuột, klêi mê vêh a pơlê pro thái hnê hok tro tung pơlê Le. Nôkố kuăn ‘ne#ng mơngế Rơ Mâm ki lâi xun hiăng mơhriâm, [ă hiăng ai 7 ngế vâi ‘ne#ng hriâm troh kao đăng, đăi hok. Kơnôm veăng kum dêi tơnêi têa, pơlê ôh tá kơ klêa, [ă xuân hiăng ai on tơhrik. Tíu kơpong tơkăng kong hiăng hơ’lêh hên, la ôh tá [e#ng ê Buôn Ma Thuột hơ’lêh dêi tơná re#ng tiah mê. Pôa A Blong tối, klêi rôh prôk drêng kố, pôa kơ mơhnhôk kuăn pơlê hriâm tâp hên tâ, rế ối a hơngế rế pá mê thế hriâm, hriâm ing mâu tơdroăng ki ku\n má môi, tiah mê nếo xông tơtêk: Ai Đảng tơnêi têa to\ng kum hên nôkố kuăn pơlê hiăng ‘nâi pêi klâng, pêt báu, ‘nâi pêt loăng plâi [ă hía hé, ‘na tơdroăng rêh ối cheăng kâ nôkố hiăng phá, hiăng tơniăn. Ki lâi pin chiâng pêi pin thế hriâm [ối, pơtih ‘na cheăng kâ thế hriâm túa pêi pêt loăng plâi, klêi mê, rêh ối thế kâ tô ôu chên, mơhnhôk kuăn pơlê rak vế pêi pro tro troăng rơhlâ dêi Đảng, luât tơnêi têa, mơnhông cheăng kâ, klêi mê mâu tơdroăng pro xôi, krâ pơlê thế lo tơleăng pro pơle#m tơdrêng hlối tung pơlê.

Hlo ki le#m dêi Buôn Ma Thuột, [ă mâu tơdroăng ki hơ’lêh tung rêh ối dêi kuăn pơlê Tây Nguyên, jâ Her, môi ‘’kơdrâi ki phâk’’ kuăn ngo Mahnar, lo ing cheăm Ayun, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai, hâk phiu, Tây Nguyên mơnhông mơdêk mơtiah nôkố, ngin rơthăm rế hlo ki kơnía git tơplâ hlâ rêh tung mâu hơnăm tơplâ. Mâu hdrông kuăn ngo hdrối nah cho rơtế [ă Đảng, vâ hlâ rêh tâi tâng, ing plâ ếo, vó xiâm, mâu chêng koăng [ă hía hé xun vâ môi tuăn ăm kăch măng vâ plâ [lêi trâng xâ Mih, vâ pro tơleăng le#m lâp tơnêi têa tơru\m chiâng môi môi tiah hâi kố. Cho pơtối hnoăng cheăng mê pin thế ‘nâi rak vế, mơjiâng pơlê pơla rế ton rế krá rơdêi tơ tô hơniâp ro; hnê kuăn ‘ne#ng kuăn chau tơná thế pro xiâm, kring vế tơnêi têa, kring vế kong pơlê, pôi tá ăm ai tơdroăng ki ôh tá tơniăn pơrah ôh tá tơru\m dêi pó.

Trâm dêi pó a hneăng hôp khe#n kơdeăn mâu ki kuăn pơlê loi nhuo#m tung hdrông kuăn ngo, mâu [ok, jâ ch^ng ki rơkê, mâu  tơdroăng ki kuâ dêi rơpó krá, mâu tơdroăng tơrup ko\ng tơtô, tơdjêp mâu ngế ki rơkê  dêi kong ngo Tây Nguyên. Rêm ngế cho môi ngế djâ troăng le#m tung tơdroăng hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê rêm hdrông kuăn ngo, mâu ki loi t^ng tiu khôp, kơhnâ tơ’noăng pêi cheăng, mơjiâng thôn pơlê rêh ối cheăng kâ tiu túa nếo, mơnhông cheăng kâ rêh ối, pơtối răk vế khôi túa, vêa vong hdrông kuăn ngo, veăng kring vế tơniăn tơdroăng kal kí rêh ối kơpong Tây Nguyên. Pôa Y Dhun Hmok, ối acheăm Dur Kmăn, tơring Krông Ana, kong pơlê Dak Lak, tối, pơtối răk vế tơdroăng ki loi nhuo#m tung hdrông kuăn ngo tung hdrông kuăn ngo Rơđế, tơná pôa [ă rơpo\ng hngêi đi đo kơdôu mơ- eăm, [ă tối thế pêi, mê kuăn pơlê tung pơlê nếo loi pêi [ối: Vâ vâi lo pin thế pêi, pơtih mơhnhôk kuăn pơlê pin thế pêi hdrối, pêi kaphế pin thế pêi hdrối; pá puêt tâi tâng [ă mâu tơdroăng ki ê nếo, pơtih kuăn tơná thế hriâm troh tui lui, mơtiah kuăn á ai 3 ngế pro ko\ng an, 2 ngế pro thái cô. {ă tối thế pêi hlối ôh tá tối lôi, ing mê pin thế mơhnhôk mê vâi nếo tơmâng pin.

Jâ Hà Thị La, kuăn ngo Thái, 72 hnăm, hiăng 20 hơnăm pro kăn hnê ngăn chi [o# mâu thôn Dak Thanh, Phú Sơn, a cheăm Ea Pô, tơring C|ư Jút, kong pơlê Dak Nông, jâ hiăng mơjiâng tơdroăng mơhnhôk hriâm kơhnâ khât a cheăm, mơjiâng mâu ‘’Câu lak [o# on veăng rơpo\ng hngêi ôh tá ai tơdroăng tơxie#n tơpâm dêi rơpó’’, ôh tá ai tơdroăng re#ng xo dêi rơpó hâi tro hơnăm, mơhnhôk kuăn pơlê mơjiâng pro hên tơmeăm khoăng mơtiah pro hngêi kuăn pơlê tơku\m hôp, pro troăng prôk [ă hía hé. Mơhé nôkố ôh pá veăng cheăng xếu, la jâ xun ối cho ngế ki xiâm kơhnâ tung tơdroăng pro pơle#m mâu tơdroăng tơhôu tơhêng dêi pó a kơpong kuăn pơlê, cho ngế ki ahdrối tung tơdroăng mơhnhôk mơjiâng thôn pơlê nếo. Jâ Hà Thị La tối: Tâng hmếo pơ kơnôm tơngah to tơnêi têa mê xun thế ai kơnôm há la iâ tê, nôkố kuăn pơlê pin chiâng pêi ki klâi thế mơ-eăm pêi, xua tơnêi têa ối hên tíu ki xahpá tâ pin.  Á kố ivá pá kâi hro, ôh tá kâi veăng pêi mâu tơdroăng cheăng, la ki lâi ku\n tâ tung thôn pơlê mê thế mơ-eăm vâ ăm dêi kuăn ‘ne#ng kuăn cháu pro [ối.

Tây Nguyên dế pơxiâm mơnhông mơdêk ó rơdêi, la xun xun ối ối amê mâu tơdroăng ki pro pá hâi kâi xut tah tâi, drêng tơdroăng ki rơkê dêi kuăn pơlê mâu hdrông kuăn ngo hâi hlê ple#ng, túa pêi cheăng kâ hrá hơ’lêh, tơdroăng rêh ối dêi hên ngế ối xahpá. Sap ing tuăn ngôa [ă tơdroăng cheăng pêi ăm tơná, jâ phop Như Tịnh, kăn pơkuâ ‘na to\ng kum dêi jâ phop kong pơlê Lâm Đồng, púi vâ, tâi tâng mâu kuăn pơlê rơtế veăng ‘no ivá vâ mâu kơtiê mơ-eăm tâ:Tung mâu kơpong hơngế hơngo, kơpong hdrông kuăn ngo mê ối hên tơdroăng ki xahpá, mê ngin xun mơ-eăm ‘no ivá, rêm hơnăm môi tiah mê kô veăng ‘no hên rơtal liăn. Ngin púi vâ tiah kố pin bố kum hmê kâ, ếo xâp mê hâi cho ki xiâm, pro ti lâi thế pro xiâm tơdroăng rêh ối hdrông kuăn ngo, vâ vâi mơ-eăm pêi lo kế tơmeăm, mơ-eăm ing ivá tơná ga tro tâ.   

Troh akố hên mâu ki loi t^ng tiu khôp, hên hdrông kuăn ngo pơrá phá, mâu ngế ki rơkê châ ôu eăng rôh kố, [ă ối hên ngế nếo tung kuăn pơlê hdrông kuăn ngo, mâu hdrông kuăn ngo a Tây Nguyên, [ă tơdroăng loi nhuo#m ing hnoăng cheăng tơná, [ă mâu tơdroăng pêi pro ki pơxúa khât, dế tơbâ tơdroăng pâ nhuo#m tơnêi têa, cho hnoăng cheăng pêi pro dêi kuăn pơlê, veăng xut tah hrâ mơnguâ, kơdroh kơtiê, rak vế tơniăn tơdroăng kal kí [ă mơnhông mơdêk Tây Nguyên krá ton xo\n./.

Gương tơplôu