VOV4.Xơ Đăng - Hơnăm 2021 hiăng hluâ, ngăn tâi tâng ‘na mâu tơdroăng cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla a kơpong Tây Nguyên, ai hên mâu tơdroăng ôh tá châ tơƀrê xua pơreăng COVID-19 xông tâ tú ó, laga hên tíu ki eăng ăm pin pói tơngah hơnăm 2022.

*** Hơnăm 2021, hơnăm apoăng pêi pro pơkâ cheăng hneăng hơnăm 2021 – 2026 tung hên tơdroăng pá puât. Mâu kong pơlê Tây Nguyên xuân ai hên tíu ki eăng pêng tơdroăng pói tơngah. A roh hôp má mơ’nui hơnăm Hô̆i đong mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên tơbleăng tung mâu tơdroăng ki xêo cho hôm: Tâi tâng xo hnoăng liăn ngân dêi mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên pơrá tơkâ hluâ tiô tối hdrối dêi Tơnêi têa ƀă Hô̆i đong kong pơlê pơcháu.

Tung mê, kong pơlê Gia Lai xo hnoăng liăn ngân châ lối 7.170 rơtal liăn, tâk 57% tiô tối hdrối Tơnêi têa pơcháu; Kong pơlê Dak Lak châ xo lối 8.150 rơtal liăn, tâk 51,8% tâng pơchông ƀă tối hdrối Tơnêi têa pơcháu. Krê kong pơlê Lâm Đồng ối tung top 36/63 kong pơlê tâk xo hnoăng liăn tung lâp tơnêi têa, châ lối 10.620 rơtal liăn.

Mâu tơdroăng tơkêa bro mơjiâng hngêi kơmăi on tơhrik kơtâu ƀă khía a mâu kong pơlê tung kơpong chiâng tíu ki eăng, mơjiâng tíu xo hnoăng liăn châ hên ăm kong pơlê. Hơnăm 2022, mâu kong pơlê tung kơpong pơrá kơtăng ƀă mâu pơkâ tơtrŏng tơniăn mâu tơdroăng pêt mơjiâng tơmeăm khoăng, tơxâng tiô tơdroăng kal vâ, tơniăn tê mơdró tơmeăm khoăng, mơnhông mơdêk cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla a kong pơlê.

*** Pơreăng COVID-19 tâ tú rơ-iêo pro tơdjâk kân ăm tơnêi têa, tung mê a kơpong Tây Nguyên. Malối, klêi kơ’nâi mâu kong pơlê, pơlê kong kân peăng hdroh pro pơhôi tơdroăng klâ krê pơlê sap ing khế 10, lối hrĭng rơpâu ngế pêi cheăng a mâu kong pơlê Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông ƀă Lâm Đồng hiăng vêh dêi ngi kong pơlê vâ ví pơreăng mê chiâng pro tơdjâk troh tơdroăng ki pơreăng xông tâ tú rôh má 5 tung kơpong. Pêi pro tơdroăng ki hnê mơhno dêi khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí a kơpong Tây Nguyên, troh nôkố maluâ pơreăng COVID-19 xuân ối tâ tú rơ-iêo la xuân hiăng châ hbrâ mơdât.

Malối, mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên hiăng tơbleăng pêi pro tro tơdroăng pơkâ kơxô̆ 128 dêi Chin phuh “Hmâ tơniăn rơkê, hbrâ mơdât tơƀrê pơreăng COVID-19”. Ai mâu kong pơlê hiăng tơbleăng klâ krê F1 a hngêi vâ séa ngăn, rak ngăn pơlât F0 a hngêi ƀă mâu ngế ki hiăng ai tŭm tơdroăng tiô pơkâ. Mâu kong pơlê xuân hiăng rĕng pêi pro tŏng kum mâu ngế pêi cheăng ƀă mâu ngế ki xúa mâu ngế pêi cheăng trâm pá xua pơreăng kân; tơdrêng amê hlối xúa liăn kong pơlê vâ tŏng kum tơ’nôm ăm mâu ngế ki trâmpá tiô tơdroăng ki pơkâ tŏng kum krê.

*** Pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo cho troăng prôk ki tơtro a kơpong Tây Nguyên tung tơdroăng kâi trâng tung rơxông nếo. Tâng mâu hơnăm hdrối bu Lâm Đồng cho kong pơlê tung kơpong châ tối troh tung tơdroăng mơnhông kŏng ngê̆ rơxông nếo tung pêi chiâk deăng, mê tung hơnăm 2021, mâu troăng pêi kố dế troh lâp lu a kong pơlê Kon Tum, Dak Nông, mơhno nhên châ tơƀrê. 2 kong pơlê kố pơrá tơkŭm mơnhông pêt pơkeăng.

Dak Nông rơdêi ‘na pêt plâi kâ. Hơnăm 2021, Kon Tum mơhnhôk mơ’no liăn mơjiâng mâu tơdroăng tơkêa bro kơvâ pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo ƀă tâi tâng kơxô̆ liăn tâk troh 1.450 rơtal liăn. A Dak Nông, tung kơvâ pêi chiâk deăng, mâu khu tơrŭm cheăng dế cho ki xiâm tung tơdroăng pơkâ troăng prôk la ngiâ mơjiâng mâu kơpong pêi chiâk deăng xúa kŏng ngê̆ rơxông nếo dêi kong pơlê, tơdjêp tơkŭm kuăn pơlê pêi chiâk deăng tiô troăng ki kơnâ.

Kong pơlê hiăng mơjiâng chiâng 8 kơpong pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo; hiăng ai 12 tơmeăm dêi mâu khu tơrŭm cheăng châ plah tiô pơkâ 3 – 4 hơlŏng tung tơdroăng rêm cheăm môi tơmeăm OCOP, châ tê ngi kong têa ê troh mâu kong têa ki pá vâ má môi môi tiah a Châu Âu.

*** Hơnăm 2021, a Rôh hôp má 33 dêi Hô̆i đong Xing xoăng tơdroăng cheăng kong têa ê Tơdroăng Kuăn mơngế ƀă hyôh khía, kong kế nhâ loăng UNESCO (ICC-MAB) po a Nigeria hiăng lăm tâ phĭu tơbleăng hồ sơ mâu kơpong ki ‘măn kơdĭng hyôh khía, kong kế nhâ loăng tơnêi tung lâp plâi tơnêi. Tung mê, ai Kơpong ki ‘măn kơdĭng hyôh khía, kong kế nhâ loăng Kong ngo Kon Hà Nừng (kong pơlê Gia Lai). Tơdroăng ki Kơpong ‘măn kơdĭng hyôh khía, kong kế nhâ loăng Kong ngo Kon Hà Nừng châ UNESCO mơnhên kế tơmeăm mơhno tơdroăng ki chêh xo dêi kong têa ê ƀă mâu kế tơmeăm ki kơnía git ‘na sinh hok xuân môi tiah ivá mơ-eăm rak vế kong kế ki chiâng xêh, mơnhông krá tơniăn dêi Việt Nam tối tơdjuôm, kong pơlê Gia Lai tối krê.

Kơpong tíu ‘măn rak hyôh khía, kong kế nhâ loăng Kong ngo Kon Hà Nừng a ƀăng tơnêi vâ chê 413.512 ha, tung mê cho tâi tâng ƀăng tơnêi kơdrum kong ilâng Tơnêi têa Kon Ka Kinh, Kơpong Rak ngăn kong kế chiâng xêh Kon Čư̆ Răng ƀă môi iâ ƀăng tơnêi dêi 5 to tơring ((Đăk Đoa, Mang ‘Yang, Kƀang, Čư̆ Păh, Đăk Pơ), pơlê kong krâm An Khê. Ki kal dêi Kơpong ‘măn rak hyôh khía, kong kế nhâ loăng Kon Hà Nừng mơhno tối a tíu ki ‘măn chôu kơlo ki hên sinh hok, tung mê ai hên túa kuăn kiâ, kế tơmeăm ki kơnía git.

A Sa Ly - Katarina Nga tơplôu ƀă tơbleăng