VOV4.Sêdang - Lối 10 hơnăm hiăng hluâ, hnoăng cheăng tah hrâ kơdroh mơnguâ kơtiê xơpá cho môi tung mâu hnoăng cheăng to\ng kum rêh ối cheăng kâ kal pêi pro tơdrêng a Tây Nguyên tối tơdjuôm [ă Dak Lak tối phá. Mâu khu râ kăn Đảng, khu kăn pơkuâ kong pơlê Dak Lak hiăng mơ-eăm tâi ivá tơku\m hnê mơhno tah hrâ mơnguâ kơdroh kơtiê xơpá, malối cho rơtế [ă hdroâng kuăn ngo pêi pro mâu tơdroăng ki tơ-[rê păng ‘nâng. Hên túa pơkâ ‘na tah hrâ mơnguâ kơdroh kơtiê xơpá châ pêi tơ-[rê a mâu thôn, pơlê hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên. Tung tơdroăng tơpui hâi kố, ngin kố tơbleăng tối ‘na rơpo\ng ngoh Y Yô Ayun a pơlê Sah {, cheăm Ea Tul, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak, cho ngế ki djâ troăng ahdrối tung hnoăng cheăng tơ’noăng hluăn ing kơtiê, mơ-eăm pro kro mơdro\ng kơnôm ing túa pêt [ă păn kế tơmeăm xúa khoa hok kih thuât chal nếo nốkố tung cheăng kâ. {ai dêi K’Hạnh, ngế rah chêh cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

            Kot mâ tung rơpo\ng pêi chiâk deăng, drêng mơjiâng on veăng, rêh ối phá xêh, rơpo\ng ngoh Y Yô Ayun bu ai 3 sao tơnêi, môi toăng hngêi 24 met karê mơjiâng pro [a\ pơ-oú, hlá xá, phêa, kong mêi xi kơchoh, kong tô, ôh tá kâi ối xua tô trâ. Mâi ngoh păn kuăn ối ku\n, ngoh Y Yô lăm pêi cheăng vâi, tăng hmê kâ ếo xâp rêm hâi. Hơ’muăn tối mâu tơdroăng pá puât mê, ngoh khéa kho păng ‘nâng, hơ-ui dêi mâu kuăn ối ku\n, rêh ối pá puât: Sap pơxiâm mơjiâng on veăng, rơpo\ng á trâm hên pá puât, kơtiê [a\  châi tamo há. On veăng á ing ôh tá ai ki klâi, ti tăng pêi cheăng vâi vâ mơjiâng tơdroăng rêh ối. Kơnôm tơdroăng mơ-eăm tơkâ hluâ pá puât, hriâm ing mâu ngế tâ tá túa pêi cheăng kâ, xua mê rơpo\ng á hiăng hluăn ing kơtiê. Xua mê, tơdroăng rêh ối rơpo\ng hiăng hơ’lêh. A hriâm túa pêt kơphế, păn mơnăn mơnoâ, xua mê pêi lo liăn ing kơdrum kơphế, mơnăn păn. Tơdroăng rêh ối hiăng chía niân nok.

            Hơnăm 1989 ko\ng ti kơphế Ea Tul axoa\ng tơnêi ki tơru\m ăm mâu rơpo\ng, rơpo\ng Y Yô Ayun xuân châ 2 hectar tơnêi, ko\ng ti kum kế tơmeăm khoăng vâ pêi chiâk deăng [a\ châ kâ tiô pơkâ. Klêi kơ’nâi to lâi hơnăm, rơpo\ng ngoh châ pro ph^u xúa tơnêi 2 hectar kố. Laga, tơdroăng ki hơ’lêh kân má môi cho hơnăm 2009, drêng Y Yô Ayun veăng tung khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng Ea Tul, châ hriâm lâm hnê túa rak ngăn kơphế krá tơniăn [a\ păn mơnăn mơnoâ. Ngoh kơhnâ khât veăng hriâm tung lâm kố, mơ-eăm ti tăng troh mâu rơpo\ng ki rơkê hriâm a cheăm, tơdrêng amê ti tăng ple\ng túa ki rơkê tơtro pêi chiâk deăng tung rơ’jíu, um tivi [a\ măng internet. Ing mê, ngoh pơkâ pêi pro túa pêt kế tơmeăm khoăng [a\ păn mơnăn mơnoâ.

            {a\ 2 hectar kơphế, ngoh hiăng hơ’lêh hdrê pêt [a\ păn mơnăn mơnoâ tơtro tơdroăng [a\ xúa tơtro tiô pơkâ khoa hok kih thua#t hiăng châ hriâm, mê kơdrum kơphế dêi rơpo\ng ngiât le\m, tơkâng xo\n, plâi kơtốu hên.Vâ kơd^ng kơxo# liăn mơ’no cheăng, Y Yô Ayun xúa kơtôu kơphế pro phon vi sinh rơvât ăm kơdrum kơphế. Troh nôkố, rơpo\ng ngoh pêi châ sap 3 troh 3 ta#n 5 tă môi hectar. Rêm hơnăm rơpo\ng ngoh châ 7 ta#n kơphế.

            Ti tăng ple\ng ing hên túa păn mơnăn mơnoâ, ngoh Y Yô Ayun pơkâ păn chu kăn. Ing 2 to chu kăn, rơpo\ng ngoh đi đo ai chât chu kuăn, păn vâ tê. Rêm hơnăm, păn chu châ tơkâ dâng 40 rơtuh liăn môi hơnăm. Rơpo\ng pêi lo liăn klêi kơ’nâi xêo tâi tâng liăn mơ’no mê ối châ lối 150 rơtuh liăn môi hơnăm. Troh nôkố, ngoh hiăng mơjiâng hngêi ối kân rơdâ, ai liăn ăm kuăn ‘ne\ng lăm hriâm, bê kâ, ai ếo xâp ki le\m, mâu tơdroăng ki pá puât nah ngoh đi đo pâ tung hiâm mơno. Ngoh hlo, ai tơnêi thế ‘nâi kih thuât, ‘nâi loăng plâi ki pêt, túa rak ngăn nếo châ tơ-[rê. Ngoh đi đo hnê mơhno droh rơtăm tung pơlê túa rak ngăn kơphế [a\ păn mơnăn mơnoâ, túa mơ-u\m phon vi sinh [a\ kơtôu kơphế vâ kơd^ng liăn mơ’no rak ngăn: Hên ngế tung pơlê xuân pêt hên kơphế, laga xuân hên ngế pêi kơphế ôh tá ai plâi kơtốu hên. A xuân mơhnhôk vâi mơ’no liăn cheăng, xúa khoa ho\k kih thuât tung pêt pêt rak ngăn vâ plâi kơtốu hên. Hnê vâi rơvât phon, tôh têa tu\m, mơ’no liăn roê hdrê ki dâi le\m. Xua mê ai hên rơpo\ng hiăng pêi tiô [a\ hiăng châ tơ-[rê khât.

            Tá hâi vâ [a\ tơdroăng châ tơ-[rê dêi tơná tiah mê, ngoh Y Yô Ayun ối pêt tơvât tiu tung kơdrum kơphế. Nôkố, rơpo\ng ngoh hiăng pêt lối 400 xiâm tiu, dâng 2 hơnăm nếo kô châ krí. Ôh tá xê to tiah mê tê, ngoh ối khên tơnôu pêt mâu xiâm loăng plâi ki phá tơ-ê dêi pó, môi tiah: sâu riêng, [ơr, [a\ hía hé, pêi lo liăn tơ’nôm ăm rơpo\ng.

            Ôh tá xê to pro kro mơdro\ng ăm to rơpo\ng, ngoh đi đo kum mâu ngế kơtiê tung pơlê, xêo troh nôkố ngoh hiăng kum chât rơpo\ng, ‘na liăn, ‘na phon rơvât, [a\ kơhnâ hnê mơhno túa pêi cheăng kâ. Pôa Y Thiên, hmâ tối cho Ama {iu - ối a pơlê Sah B, cheăm Ea Tul, tơring }ư Mgar tối: Tơdroăng cheăng kâ dêi ngoh Y Yô hôm ‘nâng. Ngoh xuân ối tung khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng, ing túa ki rơkê tơtro dêi tơná, ngoh hnê ăm hên ngế ki ê vâ pêi cheăng kâ châ tơ-[rê hôm. Ngoh xuân tăng cheăng pêi ăm mâu rơpo\ng kơtiê ki ê, ngoh mung vâi lăm krí kơphế ăm rơpo\ng ngoh.

            Tiô pôa Y Krua Ktla – kăn pho\ hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng cheăm Ea Tul, tơring }ư Mgar tối, túa pêi kơphế dêi rơpo\ng ngoh Y Yô Ayun châ rah xo pêi cheăng krá tơniăn [a\ păn mơnăn mơnoâ. Pôa Y Krua Ktla – kăn pho\ hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng cheăm Ea Tul, tơring }ư Mgar tối ăm ‘nâi: Sap ing nếo mot tung khu pêi chiâk deăng, ngoh Y Yô Ayun cho môi ngế kuăn pơlê môi tiah ngế ki ê há, cho rơpo\ng kơtiê, lăm pêi cheăng vâi, drêng mot tung khu tơru\m pêi chiâk deăng, hiăng châ hriâm túa pêi pêt, rak ngăn, păn mơnăn mơnoâ [a\ xúa khoa hok kih thuât, xua mê nôkố ngoh Y Yô Ayun hiăng hluăn ing kơtiê, ôh tá xê to tiah mê, ngoh ối kum rơpo\ng ki ê rơtế hlu\n ing kơtiê.

            {a\ tơdroăng mơ-eăm tơkâ hluâ pá puât, ngoh Y Yô Ayun hiăng chiâng rơpo\ng ki má môi tung pơlê Sah {, pêi pro châ tơ-[rê túa pêi pêt – păn mơnăn mơnoâ, pêi lo châ liăn hên./.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng