Klêi kơ’nâi mơdâng kêi hngêi trá xŏn, drôu xiâm hiăng tâ xú lĕm, tơmeăm hdroăng hiăng hbrâ tŭm têk, chôu phut hâi khế xuân hiăng ngăn tơtro lế lĕm, mê nhŏng o hdrông hdrê achê hơngế tơkŭm dêi pó, mơngế Rơđế hmâ tơkŭm po mơdĭng to hngêi nếo tiô khôi túa, vêa vong dêi vâi krâ hiăng hnê ‘măn ăm sap ing nah.
Tung idrâp chêng ki dó inâi “knah” chuât pu hung pu hung, tĭng to hngêi nếo dêi mơngế Rơđế a kơpong pêa mâ hâi lu kong pơlê Dak Lak hmâ tơkŭm pro 2 tơdroăng ki xiâm: rơkâu khu xeăng, mơhúa jâ nôa ƀă rơtế rơkâu ivá ăm kăn rơpŏng hngêi. Tiô pôa Y Min Kƀuôr, ối tối cho Pôa Lương, ối a ƀuôn Čuôr Kăp, bêng Tân An tối ăm ngin ‘nâi, tĭng to hngêi nếo ối cho khôi túa, vêa vong vêh mơnhên tối hngêi trá xŏn ki mê hiăng châ mơjiâng pro kêi ƀă rơkâu pâ khu xeăng tơveăng gum, rak vế ngăn ăm tơdroăng rêh ối dêi rơpŏng hngêi ki mê tơniăn lĕm.
“Klêi kơ’nâi hiăng mơdâng pro kêi hngêi trá xŏn, mê vâi kô rơkâu xối vâ pâ khu xeăng hơ-ui tơveăng gum ăm toăng hngêi ƀă rơpŏng hngêi ki mê pơrá tơniăn lĕm, ai ivá mo rơdêi, pêi cheăng kâ lo hên kế tơmeăm, tơdroăng rêh kâ ối krá tơniăn tŭm têk”.
Tuá rơkâu xối a bo hngêi pêa mâ hâi lo dêi toăng hngêi xŏn. Tiô khôi hmâ dêi mơngế Rơđế, kố cho péa ki tơdah xo ki bâ eăng dêi hyôh tô trâ mâ hâi, mơhno tối ăm tơdroăng rêh ối ƀă ki pơxiâm. Drêng mâu tơmeăm hdroăng hiăng châ pleăng, hiăng tâng idrâp chêng koăng chuât xơtó, pôa pơchâu pơxiâm rơkâu xối pâ khu xeăng, mâu khu xeăng ki pơkuâ ngăn kong kế, ngo ngối, tơnêi, plêng, rơtế krếo tơdah mơhúa jâ nôa vêh tơkŭm akố, vâ mơnhên toăng hngêi ki nếo ƀă tơveăng gum ăm rơpŏng. Tung rơkong mê ai rơkâu pâ tiah kố:
“Ô khu xeăng, ngin ai tối pơtâng ăm mơhúa jâ nôa xiâm rêi hdrông hdrê ngin tiah kố, kuăn cháu hiăng tơkŭm troh a tíu ki nếo kố, hiăng ai hngêi ối, hiăng ai hơpiâp on. Pâ phep jâ nôa veăng rơtế troh a tíu kố, tơveăng gum ăm kuăn ‘nĕng cháu chái ai ivá mo rơdêi, têi ‘răng, pêi cheăng kâ phâi tơtôu, pơlê cheăm tơrŭm tơrôa, ai tơdroăng rêh kâ ối phâi tơtôu...”
Pơtối mê, cho khôi túa, rơkâu xối ivá ăm kăn rơpŏng hngêi, kố châ ngăn cho ki xiâm tung leh mơdĭng to hngêi nếo. On veăng kăn rơpŏng hngêi ối pá ngiâ djeăm hmê, kơchâi mâm, mâ vêh ngăn péa bo cheăng peăng mâ hâi Lo. Pôa pơchâu pơxiâm rơkâu xối, klêi mê, lăm troh a tíu ki kât vó drôu, pơtối rơkâu xối, klêi mê, diâp triăng drôu, rơkâu pâ tơdroăng ki lĕm tro ƀă hnối pơxâng mâ a kŏng, rơkâu pâ ivá châ chăn mo dâi lĕm, tơdroăng rêh ối krá tơniăn, báu pêng hneăm pêng hnôu, chêng koăng hiăng hbrâ ’măn tŭm. Ngoh Y Siong Êban, ối a buôn Akŏ Tam, bêng Tân An tối ăm ngin ‘nâi:
“Drêng to hngêi nếo mê tiô khôi túa, vêa vong rơkâu pâ ăm ivá mo dâi lĕm vâ ivá kăn rơpŏng hngêi đi đo mo lĕm, tơdroăng rêh ối hơniâp ro, đi đo ai ivá mo dâi lĕm. Khôi túa, vêa vong dêi mơngế Rơđế ga tiah mê, ai hngêi nếo mê athế rơkâu xối ăm ivá kăn rơpŏng hngêi”.
Môi khôi túa, vêa vong ki ôh ta păng lôi mê cho rơkâu xối mâu tơmeăm ki xúa, ki dâi tung hngêi. Ing kông, kơchôk, hơpiâp on troh a xoăng, tăng, vó drôu pơrá châ rơkâu xối, pơtroh tuăn loi tiah kố, rêm to kế tơmeăm kô rơtế, kring vế, gak ngăn ăm rơpŏng hngêi tung tơdroăng rêh kâ ối rêm hâi. Tơdroăng kố, mơhno tối toăng hngêi ôh ta xê to kế tơmeăm ki pin hmâ trâm hlo, mê ối cho mơhúa, châ pơlê pơla ƀă châ khu xeăng rơtế vêh mơnhên cho i hiâm mơno, cho mơhúa dêi pơlê pơla.
Tung pơla mâu leh mơdĭng mê, idrâp chêng knah chuât xơtó châk tiô tơrêm idrâp, rơ-rêk pơrá phá dêi pó, tơtro ƀă tơrêm túa ki rơkâu xối. Mâu vâi krâ ki rơkê tung pơlê cho pôu râng hnoăng cheăng ki ki kal, rak vế tơniăn ăm khôi túa, vêa vong, rơkâu xối châ pêi pro tro tiô khôi túa, vêa vong, rak vế túa lĕm tro dêi kuăn ngo. Ngoh Y Nhut Kƀuôr, ối krếo cho pôa Dăm Săn, ối a ƀuôn Čuôr Kăp, bêng Tân An ăm ngin tối:
“Tiô khôi túa, vêa vong dêi mơngế Rơđế ahdrối vâ rơkâu xối mê kô athế tôu chêng ‘nôi. Mâu kơtum chêng châ tơkŭm tŭm têk amê ƀă châ tôu mơđah tâi tâng. Klêi mê, pơtê iâ tơkôm pôa pơchâu rơkâu xối mê kô pơtối tôu chêng koăng nếo. Tơdroăng ki tôu chêng apoăng mê athế tôu hrá, chôa ‘lâng, tôu tiah hmâ, pơtối mê pin athế tôu rế hiá rế rĕng. Drêng pôa pơchâu rơkâu xối mê, kô pơtê ‘nôi tơdroăng tôu chêng. Tung pơla xâng mâ vâ rơkâu xối mê ôh tá tôu chêng xếo, klêi kơ’nâi diâp mâ xâng kŏng ƀă ôu drôu mê pơtối vêh tôu chêng nếo ta troh a chôu phut ki mơgêi hâi leh mơdĭng mê”.
Mơgêi tơdroăng rơkâu xối, hdrông hdrê ƀă tơmối ki châ krếo ối tâ tá a chê vó drôu, rơtế ôu drôu xiâm tro tiô khôi túa, vêa vong kuăn ngo. Idrâp chêng pơtối chuât xơtó, tơmot tung rơkong tơpui tối, rơkong tó, mơjiâng chiâng kơpong ki hơniâp ro, achê tơdjêp pơla pơlê pơla. Tiô pôa Y Thái Êban, a ƀuôn Kmrơ̆ng Prŏng A, bêng Tân An, ƀă mơngế Rơđế, toăng hngêi trá xŏn ôh tá xê to vâ rêh kâ ối mê ối cho kơpong tơnêi ki xiâm krih tơviah tơdjêp ƀă kuăn pơlê ƀă mơhúa jâ pôa ƀă mâu khu rơxông nếo:
“Rơkâu xối to hngêi nếo ƀă rơkâu ivá mo lĕm châ, mâu vâi ngoh nâ o ngin xuân hơniâp ro sôk suâ. Khôi túa, vêa vong cho kal xua mê cho khôi túa ki hiăng ai sap ing chal vâi krâ roh nah, tung mê, ôh ta păng lôi tơdroăng ki rơkâu xối ăm ivá châ chăn mo lĕm ăm pơlê ƀă tơrêm ngế. Kal athế rak vế khôi túa, vêa vong cho rế vâ mơhno tơbeăng ăm rêm ngế châ ‘nâi, châ hlo nhên khôi túa, vêa vong dêi kuăn ngo, ƀă hnối vâ hnê chôu ‘măn ăm khu rơxông nôkố ƀă la ngiâ ‘nâi nhên khôi túa, vêa vong dêi mơngế Rơđế ga trối lâi vâ ai troăng hơlâ châ pơtối rak vế, xua rêm khôi túa ga pơrá ai túa ki pơrá phá dêi pó”.
Cho môi khôi túa, vêa vong tiô khôi hmâ, troh nôkố, tĭng rơkâu xối to hngêi nếo xuân ối châ mơngế Rơđế pơtối rak vế tung tơdroăng rêh ối chal nếo nôkố. Méluâ u ối hên mâu tơdroăng ki kal ‘mâi rơnêu ăm ga i tơtro ƀă khôi túa, vêa vong chal nếo, mâu khôi túa ki xiâm mê xuân ối châ pơtối rak vế, mơhno tối i hiâm mơno loi nhoăm kơ vâi krâ roh nah ƀă hnoăng cheăng ki tơdjêp pơlê pơla dêi túa lĕm tro pơlê cheăm bêng.
Tung pơla pơhlêh nếo tung mơjiâng pro hngêi trăng tiô chal nếo ƀă tơrŭm tung rêh ối, cheăng kâ nôkố rế hiá hlo ai rế pơhlêh hên, tơdroăng ki pơtối po tĭng rơkâu xối xeăng drêng to hngêi nếo ôh ta xê to veăng gum rak vế ƀă pơtối mơdêk khôi túa, vêa vong dêi mơngế Rơđế, mê ối po troăng prôk ki nếo vâ pơtối châ mơnhông ki kơnía git khôi túa lĕm tro tiô khôi hmâ hnối pêi tơdrêng ƀă ôm hyô pơlê pơla, ôm hyô vâ ‘nâi mơnhên khôi túa, vêa vong.
Ing mê, mâu toăng hngêi trá ôh tá xê to chôu ‘măn to tung tuăn ngôa, mê ối pơtối rêh ối krá rơdêi tung tơdroăng rêh kâ ôi chal nếo nôkố a kơpong tơnêi Tây Nguyên.
Viết bình luận