Tung môi toăng hngêi tâl ki hiăng ton tung hơlâ troăng mot tung tôh kơpho# Xoan, pơlê kân Đinh Văn, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng dêi rơpo\ng nâ K’Hiếu plâ 40 hơnăm hiăng luâ tá hâi la lâi pơtê rơkong tơpui tơno, tó suâ dêi mâu vâi ‘ne\ng ki ôh tá mơhúa. Kố cho hngêi trăng ki tơtô dêi môi ngế nôu, inâi K’Hiếu, 60 hơnăm hiăng păn roăng rak ngăn ai 9 ngế kuăn roăng. Muăn K’Lực, môi ngế kuăn má 6 tung rơpo\ng mê tối ăm ‘nâi, maluâ mâu vâi ngoh nâ o akố ôh tá xê xua nôu K’Hiếu mơjiâng, la tâi tâng mâu vâi kuăn akố pơrá hơ-ui pâ mơjo dêi pó luâ tâ mâu nho\ng o xiâm, môi klêa môi kliâm:

‘’Tơdroăng ki nôu pâ akố ai mơjo pâ, hơ-ui păn roăng rak ngăn kơ ngin luâ tâ kơ nôu pâ xiâm. Mâu ngin kuăn muăn akố sap ối ‘ne\ng troh a vâi ki kân pơrá loi nguăn, tơmâng pêi pro tiô nôu pâ hiăng hnê pơchân. Mơnê nôu pâ hiăng veăng kum păn roăng, rak ngăn kơ ngin kân hdrah, hloh hlê rơkê ple\ng, châ hriâm, châ kâ ôu môi tiah mâu rơpo\ng hngêi ki ê’’.

Jâ K’Hiếu hơ’muăn tối tiah kố, mâu vâi hdrêng ki kuăn tê, ai mâu ‘nâ nôu pâ vâi mơhrâm lôi xuân môi tiah tơná jâ kơtăn kố ai lối 50 hơnăm hdrối nah. Tiô khôi hmâ dêi hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên, tâng kơdrâi re\ng hlâ, ngế kơnốu athế prếo dêi hngêi trăng nôu pâ, tah lôi tâi tâng mâu kế tơmeăm [ă kuăn ‘ne\ng vâi [ă xo inâi kơjôi cho peăng nôu, jâ vâi.

Drêng jâ nếo 7 hơnăm nah, nôu jâ hiăng hlâ. Klê mê, pâ jâ hiăng mơhrâm lôi jâ môi ngế xêh tung môi toăng hngêi ki pá ai kế ki klâi drêng jâ ối ‘ne\ng nah. Mâu khế hơnăm ôh tá ai nôu ai pâ, jâ K’Hiếu hiăng lăm ‘rông ‘reăng ukố umê, lăm păn roăng, rak ngăn kuăn ‘ne\ng vâi ki ê vâ khoh ai rơhé, pôm ló rêh kâ ối rêm hâi. Drêng hiăng kân, jâ lăm pêi cheăng vâi lâp lu pơlê pêng, pơlê xôp. Hlo ngoh o K’Len, K’Lễ, K’Hiếu tro dêi pâ mơhrâm lôi klêi kơ’nâi nôu hlâ, drêng mê nah jâ K’Hiếu hiăng tơdah xo 3 ngế vâi muăn ki mê vâ rak ngăn. Klêi mê nếo, 6 ngế vâi hdrêng ki ê xuân tro nôu pâ mơhrâm xuân hiăng châ jâ tơdah xo, păn roăng há.

Jâ K’Hiếu hơ’muăn tối: Drêng hlo mâu vâi muăn tro mơhrâm lôi, tung hiâm mơno jâ [riê lo têa mâ, jâ pâ kơ rơpo\ng ki mê djâ vêh vâ păn, maluâ tơdroăng rêh ối jâ xuân pá puât ó tơkéa lâi:

‘’Drêng dế á tơx^n nah xuân rêh ối ukố umê, ôh tá ai nôu pâ, rơpo\ng hngêi. Xua mê, drêng hlo vâi hdrêng vâi mơhrâm lôi tiah mê, tung hiâm mơno á châi heăng tô ó ‘nâng. Xua mê, á lăm pâ mâu rơpo\ng ki mê á djâ vêh păn, ôh tá eâ tơmiât troh tơdroăng rêh ối dêi tơná pá ó tơkéa lâi. Á bu tơmiât tơná á athế kơdo mơ-eăm pro mơngế nôu ăm mâu vâi kuăn muăn ki mê ai tíu rêh ối’’.

Hlo K’Hiếu môi ngế păn roăng, rak ngăn kơ vâi hdrêng, mê ai môi ngế rơtăm, inâi cho K’Déo xuân rơtế ối tung môi pơlê, hiăng [riê lo têa mâ, hơ-ui pâ. Maluâ tro nôu pâ mơdât ó khât, la K’Déo hiăng kho\m pêi pro mâu tơdroăng ki tơkâ luâ khôi túa, vêa vong kuăn ngo, lăm rêh ối tơdjuôm [ă ngế kơdrâi ki pá ai nôu pâ mê, rơtế rak ngăn mâu vâi ‘ne\ng ki xahpá mê.

Pôa K’Déo tơno tối, jâ K’Hiếu xua ai tơdroăng châi tơdjâk troh klêa, mê khoh ôh tá chiâng mơhum kuăn ‘ne\ng. La tơdroăng rêh ối prế hơniâp ro xua hiăng ai 9 ngế kuăn krâm:

‘’Maluâ pin ôh tá mơhum mâu kuăn ‘ne\ng ki mê la pin xuân mơjo pâ kơ vâi ki mê, ngăn vâi ki mê xuân môi tiah dêi kuăn ‘ne\ng tơná há. Hdrối nah, tơdroăng rêh ối pá puât khât ‘nâng, ôh tá ai têa tôu vâ ăm vâi i âu, mê on veăng má athế tê priât, tê phái, tê kế ki kố ki mê vâ ai liăn rôe têa tôu ăm mâu vâi kuăn. Nôkố, vâi ki mê hiăng xông kân, vâi hiăng ai rơpo\ng hngêi tơniăn mê á xuân phiu ro, xuân hâk nâ ‘nâng’’.

Tung 9 ngế vâi kuăn mê, ai 6 ngế hiăng châ jâ K’Hiếu tăng ăm dôh, mế. Môi ngế ôh tá mơhúa hiăng tro châi tamo, hlâ. Dế nôkố, ối pá péa ngế kuăn kơnốu, môi ngế plo\ng mâ, môi ngế kôk, dế rêh ối [ă on veăng jâ K’Hiếu. Mâu vâi kuăn dêi jâ K’Hiếu hiăng ai on veăng krê la xuân đi đo mơjo pâ dêi pó, xuân veăng rak ngăn prế péa ngế ki ôh tá mơhúa mê.

Tiô pôa Nguyễn Thái Duy, Kăn hnê ngăn Vi [an Măt tra#n tơnêi têa Việt Nam pơlê kân Đinh Văn, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng, jâ K’Hiếu ti xê to môi ngế nôu ki ai tuăn têm rơpiât, mê ối cho ngế ki rơkê kơhnâ, pêi pro tơdroăng le\m tro, tơkâ luâ mâu tơdroăng ki ôh pá tro tung pơlê pơla dêi hdroâng mơngế kuăn ngo. Dế nôkố, jâ pêi ‘na tơdroăng cheăng dêi Măt tra#n thôn, djâ troăng ahdrối tung hnê tối kuăn pơlê hdroâng K’ho, tah lôi mâu khôi túa, vêa vong ki ôh pá tro, kơhnâ khât tung veăng mơjiâng kơpho# le\m tro, hloh hlê rơkê ple\ng:

‘’Hdrối nah, kơpong pơlê dêi hdroâng kuăn ngo ‘na tơdroăng pơko\ng o\ng mế hmâ po ôu kâ ton hâi, laga, jâ K’Hiếu đi đo djâ troăng ahdrối tung hnê mơhnhôk kuăn pơlê po hâi ôu kâ pơko\ng ôh tá mơhrê liăn ngân hên. Tơdroăng ki mơdâm kiâ xuân ôh tá lôi lối ton, tiô khôi hmâ roh vâi krâ nah, vâi hmâ mơdâm kiâ sap ing 4 troh 5 hâi la nôkố bu ai 36 chôu tê, vâi kô tông lăm ‘mế. Drêng tung rơpo\ng hngêi ai kuăn ‘ne\ng lăm bro mô đo#i lơ ai tơdroăng ki lâi ‘lo, mê jâ K’Hiếu xuân lăm pôu, tơpui tơno, mơhnhôk vâ vâi kuăn ‘ne\ng lăm bro mô đo#i tro tiô tơdroăng ki hiăng pơcháu’’.

{ă mâu hnoăng cheăng ki veăng kum ăm pơlê pơla, jâ K’Hiếu hiăng hâk tơngăm châ Đảng, Tơnêi têa diâp hên [âng kơdeăn khe\n. La tơdroăng ki sôk ro hên má môi dêi jâ mê cho kum 9 ngế vâi hdrêng ki kuăn tê, xua ôh tá trâm thăm xahpá xua ing khôi túa, vêa vong dêi kuăn ngo, mê nôkố vâi kuăn mê hiăng xông kân hdrah, jâ xuân ai tơ’nôm mâu vâi muăn kuăn cháu ki châ păn roăng, rak ngăn.

Tuấn Anh chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng