VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ! Mơhé cho kong pơlê ki ai hên tơdroăng cheăng kâ iâ má môi tung 5 kong pơlê kơpong Tây Nguyên, la Kon Tum rak vế mâu hnoăng cheăng ki tơná ai, kô pro pơxúa châ tơ-[rê ăm tơdroăng cheăng kâ kân tâng châ tối tơbleăng tro tơdroăng. Kố xuân cho tơdroăng ki a Hneăng hôp mơdêk ‘no liăn cheăng Tây Nguyên rôh má 3 hdrối kố nah châ tơku\m po a kong pơlê Lâm Đồng, Kon Tum [ă kong pơlê ki djâ troăng ahdrối dêi Tây Nguyên tung tơdroăng tơ’mot khu mơdró kâ, [ă hên tơdroăng pơkâ ki kân châ hbru hlá mơéa mơnhên ‘no liăn cheăng, [ă kơxo# liăn lối 7 rơpâu rơtal liăn. Vâ ‘nâi nhên tâ ‘na mâu tơdroăng ki rơdêi dêi kong pơlê, pó vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ rơtế tơmâng [ai ‘’’No liăn cheăng a Kon Tum, tơdroăng cheăng tung la ngiâ po rơdâ’’, dêi Khoa Điềm, ngế chêh hla tơbeăng Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên, pó vâi krâ nho\ng o kô tơmâng.

Nôkố a Kon Tum, pêi chiâk deăng cho kơvâ ki xiâm má môi pro hên mâu khu mơ’no liăn cheăng tung tơnêi têa [a\ kong têa ê rơhêng vâ mơ’no liăn cheăng. Rơtế [a\ lối 75 rơpâu ha kao su, vâ chê 14 rơpâu ha kơphế, Kon Tum ối ai sâm Ngọc Linh, môi túa pơkeăng ki xêt khât kơnâ liăn tơdâng tơ’mô [a\ lâp plâi tơnêi. Pak^ng mê, a kơpong cheăng ká má môi dêi Kon Plông, tíu kong prâi plâ hơnăm hơngui le#m, ki hngiú tô 20 đo# C, chât rơpâu ha tơnêi, têa tơtro vâ pêt mâu kơchâi drêh, reăng, păn ká xi xo\ng têa hngiú, pêt loăng pơkeăng [a\ hía hé, cho tíu má môi khu mơ’no liăn cheăng rơhêng vâ mơ’no liăn cheăng. Poâ Nguyễn Văn Lân, Kăn hnê ngăn Vi[an tơring Kon Plông tối ăm ‘nâi, nôkố hiăng ai 77 tơdroăng pơkâ k^ mơ’no liăn cheăng tung tơring [a\ kơxo# liăn lối 17 rơpâu rơtal liăn. Châ tơ-[rê [a\ túa păn ká tầm, ká hồi têa hngiú, poâ Trần Nhi Kha, kăn hnê ngăn ho#i đông pơkuâ ko\ng ti rơlo liăn cheăng Hoàng Ngư ‘Măng Deăng, tối ăm ‘nâi:  Kong prâi akố dâng 22 đo# C, kơmăng kong prâi hngiú tâ peăng kơhâi, tơtro păn ká têa hngiú. Tiu tối dêi mâu ngế ki rơkê pêi cheăng tung vie#n 1 hriăn ple\ng păn ká xi xo\ng ăm ‘nâi, kố cho tíu păn ká xi xo\ng tơtro má môi a kơpong peăng kơnho\ng Tây Nguyên. Nôkố ngin hiăng tăng hdrê ká. Khế 11 kố ngin kô pơxiâm ăm ká kơtâ môi roh nếo, môi roh ká kơtâ môi tiah mê dâng 20 rơpâu to. Tâng a kơpong peăng tơdế tơnêi têa ai tíu tê hên, mê ngin kô po rơdâ păn ká tung long têa.

            {a\ hngêi arak liăn, kơvâ pêi chiâk deăng a Kon Tum cho tơnêi hơpok le#m vâ mơ’no liăn cheăng. Tiu xêo dêi mâu ngế ki rơkê cheăng kâ, vâ mơjiâng túa pêi chiâk deăng krá tơniăn, [a\ mâu kế tơmeăm khoăng ki má môi kơnâ liăn, Kon Tum dế kal chât rơpâu rơtal liăn. Ki nhên khât ăm hlo, mâu rơpo\ng kuăn pơlê pêi chiâk deăng, khu tơru\m pêi chiâk deăng [a\ khu tê mơdró ‘na pêi chiâk deăng tung kong pơlê kal ai liăn vâ po rơdâ pêi cheăng kâ, tê mơdró. Châ mơjiâng kơtăn kố 2 hơnăm, hmâ pêt [a\ uâ mơdiê kơphế krúa le#m, poâ Nguyễn Tri Sáu, kăn hnê ngăn Ho#i đông pơkuâ, kăn pơkuâ khu tơru\m cheăng pêi chiâk deăng – mơjiâng pro kế tơmeăm khoăng – tê mơdró Sáu Nhung, a tơring Đak Hà tối ăm ‘nâi, khu tơru\m cheăng đi đo púi tơngah ai liăn vâ mơ’no cheăng: Ki kơnâ dêi kế tơmeăm cho kal má môi. Kơxo# liăn ki tá hâi ai tu\m mê ối kal to lâi. Ki hên kơxo# liăn mơ’no cheăng cho mơ’no xêh. Nôkố pin roê 10 ta#n kơphế [a\ uâ mơdiê hiăng ai lối 400 rơtuh liăn. Tơdrêng amê, roê thế ‘măn tung hnôu tung pơla sap 6 troh 7 khế nếo uâ mơdiê. Ai kơxo# liăn mê roê tâi tâng kế tơmeăm khoăng pêi lo ho\ng chiâk deăng dêi mâu khu tơru\m cheăng, ‘măn tung hnôu klêi mê nếo uâ mơdiê. Ôh tá ai kơxo# liăn cho pá puât khât.

            Tiô poâ Nguyễn Văn Tín, kăn pho\ pơkuâ khu tơru\m cheăng kong pơlê Kon Tum tối, Kon Tum dế tơ’lêi hên [a\ khu mơ’no liăn cheăng [a\ mâu ko\ng ti, khâu pêi cheăng kâ, xua ai kế tơmeăm khoăng ki mơnhông mơdêk, Kon Tum xuân cho tíu tơ’lêi vâ po rơdâ kơchơ tê mơdró mâu kong pơlê peăng hdroh kong têa Lếo, peăng mâ hâi lâ pá kơnho\ng kong têa Kul [a\ kong têa Siam. Tơdrêng amê, a Kon Tum bu ai mâu khu tê mơdró krâ kơvâ [a\ ku\n pêi cheăng. Poâ Nguyễn Văn Tín tối tơdrăng tiah kố: Ki hên mâu khu tê mơdró tung kong pơlê cho mâu khu tê mơdró ku\n [a\ krâ kơvâ. Kơxo# liăn dêi vâi iâ, liăn vâ mơ’no cheăng cho iâ. Ki hên xúa kơxo# liăn dêi hngêi arak liăn. Kơxo# liăn [a\ kế tơmeăm khoăng dêi vâi cho iâ môi tiah mê, xua mê, ôh tá ai liăn vâ mơ’no pêi cheăng.

            Nôkố rơtế [a\ kơvâ pêi chiâk deăng, kong pơlê Kon Tum xuân dế khe#n krếo mơ’no liăn cheăng tung 33 tơdroăng pơkâ ‘na kơmăi kơmok, ôm hyô [a\ mơjiâng pro kế tơmeăm. Tung mê, hên tơdroăng pơkâ hên khu mơ’no liăn cheăng, môi tiah: mâu hngêi kơmăi mơjiâng pro kơmăi kơmok; ôm hyô kế tơmeăm, kong kế; mâu khu tê mơdró, kơchơ kân siêu th^, kơchơ tíu tơkăng kong [a\ hía hé. Vâ krếo khe#n, mơhnhôk khu mơ’no liăn cheăng tung tơnêi têa [a\ kong têa ê troh mơ’no liăn cheăng tung kong pơlê, mâu khu râ kăn pơkuâ, kơvâ cheăng kong pơlê Kon Tum dế mơ-eăm hên vâ mơnhông tơdroăng tê mơdró [a\ thăm rơkê tung tơbriât cheăng. Poâ Lê Đức Tín, kăn pho\ hnê ngăn Vi[an tơring Kon Plông, tối: Vâ thăm mơhnhôk mơ’no liăn cheăng, ing pơkâ cheăng, tơdroăng pơkâ châ k^, tơring kô kơjo pơtối tơku\m mơ’no liăn mơjiâng pro hngêi trăng klông troăng kơpong pêi pro tơdroăng pơkâ. Tơring nokố hiăng ai môi tôh to\ng kum [a\ mơhnhôk mơ’no liăn cheăng, ho\ng tôh kố kum ăm mâu khu tơru\m cheăng mâu ngế pơlê pơla tơleăng re#ng má môi pro mơ-éa, tá mâu mơ-éa ki râ kong pơlê k^. Ai troăng rơhlâ hnê mơjiâng mâu ngế pêi cheăng a tíu mê vâ to\ng kum pêi mâu tơdroăng pơkâ.

            Tung la ngiâ dêi mâu tơdroăng pơkâ mơ’no liăn cheăng a Kon Tum dế po rơdâ, xua tơtro môi tiah púi tơngah dêi khu tê mơdró, pak^ng ai kế tơmeăm khoăng tơ’lêi hlâu, mâu tơdroăng pro mơ-éa pro mơ-éa a kong pơlê xuân dế thâ re#ng séa ngăn ăm tơ’lêi hlâu, vâ khu mơ’no liăn cheăng tơ’lêi po rơdâ pêi pro tơdroăng pơkâ. Túa tơpui kâ [a\ kong têa ê [a\ khu râ kăn pơkuâ [a\ khu tê mơdró xuân hiăng châ mơjiâng tiô troăng po rơdâ tâ, vâ teăm tơleăng mâu tơdroăng tơvâ tơvân. Poâ Nguyễn Đình Bắc, kăn pho\ pơkuâ ‘na pơkâ túa cheăng [a\ mơ’no liăn cheăng kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi: Ngin ngăn tơdroăng tơleăng mâu tơdroăng pá puât ăm khu mơ’no liăn cheăng cho ki xiâm, mê cho rơtế khu tê mơdró. Rêm hneăng ai môi hâi tơpui tơno [a\ khu tê mơdró, ti tăng tâi tâng mâu tơdroăng pá puât ăm mâu khu mơ’no liăn cheăng, khu tê mơdró vâ kum tơdrêng mâu tơdroăng pá puât ăm khu mơ’no liăn cheăng.

A Sa Ly tơplôu