Na Y Chon (kot mâ hơnăm 1986) nôkố cho Kăn hnê ngăn Khu vâi kơdrâi cheăm Đăk Dục, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum [ă cho môi tung mâu ngế kăn [o# Khu djâ troăng ahdrối, kơhnâ rơkê, hriăn ple\ng tơdroăng ki nếo tung pêi cheăng.

Nâ Y chon tối: Kot mâ [ă xông kân a tơnêi tơkăng kong Ngọc Hồi, ngăn tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê kuăn ngo akố malối vâi nâ o ối trâm hên xahpá, tá hiâm mơno xuân pá [ă tơmeăm khoăng xuân tá ti ai klâi, mê a ai tơmiât tô tuăn hên. Sap ing mâu hâi ối lăm hriâm nah, á hiăng púi vâ xo ah hmôi hiăng kân thế pêi ki klâi vâ kum vâi nâ o vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo tơná kơdroh ki pá puât.

Púi vâ ga tiah mê, nâ đi đo kơdo mơ-eăm vâ pê klêi hnoăng cheăng mâu pơkâ. Malối, tung mâu hơnăm achê kố, nâ hiăng rơtế [ă Khu kăn ngăn vâi kơdrâi cheăm hbrâ tí tăng ‘nâi ple\ng, tối mâu troăng hơlâ ki tơdjâk troh hnoăng pơxúa tro luât dêi vâi kơdrâi [ă vâi ‘ne\ng, hlối pơkâ troăng hơlâ mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối tung tơring.

Nâ Y Chon cho ngế kăn teăng mâ Ho#i đông hnê ngăn cheăm, cho ngế tung mâu khu tơru\m môi tiah: Ho#i đong hnê tối ‘na tơnêi, Khu ngăn tơdroăng tơkêa bro xăm kơtiê Tây Nguyên, Khu ngăn hbrâ ví xía vâ khía mơhot kân dêi cheăm, mê nâ ai châ vâ veăng cheăng lăm séa ngăn, tối nhên ‘na tơdroăng pơkâ to\ng kum dêi tơnêi têa, kum vâi kơdrâi.

Tung mê, ai teăng mâ, ai rơkong tơpui ăm vâi kơdrâi, nâ hiăng veăng 3 rôh hôp tơpui tơdroăng tơdjâk troh pêi pro tiô pơkâ tơniăn rêh ối, kring vế hnoăng pơxúa tro luât dêi vâi kơdrâi [ă vâi ‘ne\ng, tơdroăng cheăng xăm kơtiê, khăm pơlât ăm vâi ‘ne\ng ối ngá troh 6 hơnăm, mơdât tơxiăn pâm dêi rơpó tung rơpo\ng hngêi, pro pơlăm pơlối a vâi hdrêng. Nâ xuân hiăng veăng tơleăng 8 tơdroăng ki ôh tá tơniăn a thôn, a rôh tơhôu tung rơpo\ng hngêi, 6 rôh cho tơdroăng ‘na xo on veăng, pak^ng mê hlối tối thế khu râ pơkuâ cheăng tơleăng teăm tơdrêng 2 tơdroăng tơdjâk tơhôu, tơxiăn  tơpâm dêi rơpó tung on veăng.

Tung tơdroăng mơnhông cheăng kâ, nâ Y Chon hiăng khên tơku\m po mâu túa ki pro pơxúa tơ-[rê ‘na cheăng kâ ăm vâi nâ o, nếo pro krúa hyôh kong prâi [ă pro le\m pơlê pơla. Môi tiah tơdroăng nâ hiăng tơbleăng pêi tơdroăng ‘na ‘’pro xok chiâng liăn’’ a Chi ho#i Khu vâi kơdrâi thôn Chả Nội I, apoăng bú ai 15 ngế veăng pêi. Kơ’nâi vâ chê 4 hơnăm pêi cheăng, túa cheăng kố hiăng tâk troh 11 chi ho#i [ă 714 ngế veăng pêi châ xo lối 46 rơtuh liăn.

{ă túa pêi cheăng ‘’Troăng prôk reăng’’, tơbleăng pêi sap ing hơnăm 2016, jâ Y Chon hiăng mơhnhôk 64 ngế vâi nâ o kơdrâi thôn Dục Nhầy I veăng pêt châ 1km  troăng reăng tu\m túa. Troh nôkố túa pêi cheăng kố hiăng pro rơdâ 11 chi ho#i veăng pêt lối 11km troăng reăng [ă mâu túa nhâ mơngiơk, reăng 10 chôu [ă mâu túa reăng ki ê tơtro [ă tơnêi kong prâi akố.

Túa pêi cheăng ‘’Vâi kơdrâi păn chu ‘ngré ‘ngró nếo tơbleăng vâ chê 10 khế a thôn Nông Nhầy I [ă 8 ngế tung khu châ kơjo kum liăn hdrối vâ mơjiâng pro kơdroăng păn ki le\m [ă rôe 40 to chu hdrê. Troh nôkố, khu chu re\ng kân, tung mê ai 8 to chu kăn păn ai 98 to kuăn.

Nâ Y Lát – Ngế pơkuâ khu tơru\m cheăng dêi ‘’Vâi kơdrâi păn chu ‘ngré ‘ngró’’ thôn Nông Nhầy I dêi cheăm ăm ‘nâi: Tung pơla tơbleăng túa pêi cheăng kố nâ Y Chon đi đo tô tuăn [ă tơdroăng cheăng pêi đi đo lăm troh a pơlê cheăm vâ rơtế [ă vâi nâ o tiô troăng hơlâ rak ngăn ăm mâu chu ki păn re\ng kân. Mơhé nếo bú rôh apoăng, la túa pêi cheăng kố hiăng châ vâi nâ o tung khu hâk phiu [ă tối kơhnâ khât, ‘nâi hriăn ple\ng ki nếo dêi nâ Y Chon tung mơdêk hlê ple\ng dêi vâi nâ o vâi kơdrâi kuăn ngo tung tơdroăng hơ’leh hdrê pêt, mơnăn păn chôa kơdroh xăm kơtiê krá ton’’.

{ă tơdroăng kơhnâ vâ pêi cheăng, hriăn ple\ng ki nếo tung tơdroăng cheăng dêi Khu a kong pơlê, sap ing hơnăm 2016 troh nôkố, nâ Y Chon đi đo châ ăm hlá mơ-éa khe\n kơdeăn; châ Khu ngăn vâi kơdrâi Việt Nam diâp Mê dai ‘’Xua tơdroăng mơnhông tơ-[rê dêi vâi kơdrâi Việt Nam’’.

Mơhé hơnăm ối nếo, la [ă tơdroăng ‘nâi tơche\ng tơmiât hlối kơhnâ tung pêi cheăng, ‘nâi hriăn  ple\ng ki nếo tung tơbleăng tơdroăng cheăng Khu kơdrâi, nâ Y Chon hiăng mơhno hnoăng cheăng tơná ăm vâi nâ o hlo, hlối rơtế [ă vâi nâ o mơ-eăm mơnhông mơdêk mơhno nhên hnoăng cheăng tơná pêi tung pơlê pơla.

Trần Văn Phúc chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng