VOV4.Sêdang -Sap ing kơpeăng ko\ng ôh tá ai ki klâi mê chiâng môi ngế ki kro mơdro\ng, khên tơnôu ko tah xiâm loăng kơphế pêt hdrê loăng ki tơná tá hâi hlê ple\ng! Tơdroăng pro kro mơdro\ng dêi ngoh K’Long KChar, kuăn ngo K’ho Lạch, ối a thôn Măng Lin, Đà Lạt, kong pơlê Lâm Đồng sap ing tơdroăng ki khên tơnôu ko tah xiâm loăng kơphế vâ pêt reăng rô sa [ă pêt kơchâi drêh.

  Kơdrum reăng dêi on veăng ngo Klong K’ Char tung thông ngo, lối 2 hectar. Mâu reăng tơpo le\m mơnâ mâ ngăn, tơkôm to mơngế vâ lăm pôe xo.

            Châ chăn hrế, ngiâ prăng, ko xo muâk, ko\ng răng kơne\p vâ pôe reăng, ngoh Klong K’Char đi đo sôk ro. Khe\n á ôu môi kơ’lo têa chếi Actisô hơtô le\m, ngoh pơxiâm kơ’muăn ‘na tơdroăng pêt reăng rosa: Hơnăm 2000 mung ai chât rơtuh liăn tê, hngêi arak liăn kum rêh ối. A tối ‘na tơdroăng chea\ng kâ, ôh tá pêi lo liăn, mê a hơ’lêh tơdroăng hdrê pêt. Pêi kơphế, ai drêng yă kơnâ, ai drêng yă rơpâ, xua mê hơ’lêh hdrê pêt kố. Apoăng ôh tá pá puât, hriâm túa pêi a pú hmâ, vâi xuân hnê mơhno. Hơnăm châ liăn laih, pơtih môi hr^ng, péa hr^ng rơtuh, kơd^ng rêm hơnăm! Môi khế kố môi tiah mê, tiah hmâ châ 10 rơtuh liăn, xêo kơxo# liăn mơ’no môi hơnăm, ối châ 100 rơtuh liăn, hơnăm ki châ hên cho 200 rơtuh liăn.

            Xua khên tơnôu hơ’lêh ing pêi kơphế, pêt reăng, on veăng ngoh trâm hên pá puât. Hâi khế mơ’no liăn, Ngoh Klong K’Char ôh tá châ kum hnê kih thua#t, hdrê pêt lơ phon rơvât, tâi tâng ing tơná ngoh ti tăng hriâm xêh a mâu pú hmâ ki pêt reăng a Vạn Thành, klêi mê, kơnôm kuăn ‘ne\ng ti tăng ple\ng tung măng internet, ing tơdroăng a rơnó ki lâi reăng tơ’lêi tro oâ hdrong kâ ‘nhiê, troh rơnó ki lâi reăng tơpo le\m má môi vâ pôe tê [a\ hía hé.

            Kơdrâi ngoh, nâ Cil Glệ xuân mơ-eăm rak ngăn dêi kơdrum reăng, ngiâ chiâng prăng rơmon, xua ối tung tô, xâk xuân pôk khom hên tâ. Rak ngăn rêm xiâm reăng, troh rơnó reăng tơpo le\m, on veăng lăm sap kơxo má vâ pôe reăng, klêi mê tơku\m reăng a rơpăm, kât lế le\m mơnâ mâ ngăn, klêi mê pơto troh a tíu tê, vâ tê ăm mâu ngế ki roê, mâu ngế ki rôe reăng ki hên a pơlê kong kân Hồ Chí Minh. Mâu hâi leh, têt, tê reăng châ hên, ai hên ngế kơpong ê ki lăm roê, ki ê khu mơngế ki roê reăng dêi ngoh nâ cho tơniăn. Nâ Cil Glệ tối, xêo ngăn hlo pêt reăng pêi lo liăn hên tâ kơphế, xua mê, on veăng ngoh kho\m mơ-eăm hơ’lêh tơdroăng pêi cheăng: Pêi kơphế ngăn to mơhúa, môi tiah hơnăm kố yă kơnâ, laga kloăng plâi iâ, to hlá tê! Drêng kloăng plâi hên, mê bu 6 rơpâu liăn môi kilô môi tiah hơnăm nah, tiah mê ôh tá bê kâ! Môi hơnăm pêi kơphế môi sao 3 ta#n kloăng drêh, 6 – 7 ngế kâ ôh tá bê. Thăm nếo păn kuăn hriâm nếo. Ki lâi pêi châ liăn hên tâ, mê pêi ki mê tê.

            Choâ ‘lâng, sap mâu [a\ng reăng ki pêi apoăng. Ai drêng châ liăn laih, ai drêng tro lu\p, laga troh mơ’nui hơnăm, on veăng ngoh ôh tá [e\ng ê kơxo# liăn rơpo\ng châ xo, hên tâ châ 3 troh 4 xôh tâng pơchông [a\ pêi kơphế. Tâng rêm rơnó pêi kơphế, rơpo\ng ngoh pêi lo bu châ lối 20 rơtuh liăn, mê nôkố lối 5 sao reăng, ngoh pêi lo môi hơnăm châ 100 rơtuh liăn. Lối 2 hectar tơnêi, hlá pêt reăng, pêi kơchâi drêng [a\ pêi kơphế, xêo kơxo# liăn mơ’no rêm hơnăm rơpo\ng ngoh pêi lo sap 100 troh 200 rơtuh liăn.

            Nếo achê pơla kố, tung măng t^ng khế 12 hơnăm 2014, ngoh Klong K’Char sôk roh châ rah xo cho rơpo\ng hdroâng kuăn ngo ki rơkê pêi cheăng, châ pơchuât mơ-éa tơbleăng ki rơkê pêi cheăng, pro kro mơdro\ng [a\ khu teăng mâ Khu pơkuâ hdroâng kuăn ngo dêi Kuo#k ho#i [a\ khu kăn pơkuâ Vi[an kong pơlê Lâm Đồng.

            Kơhnâ, mơ-eăm pro kro mơdro\ng ing ivá pêi cheăng, [a\ kơxo# liăn apoăng bu 10 rơtuh liăn, kơdrum reăng hiăng kum on veăng ngoh păn pái ngế kuăn hriêm troh tá tui lui, [a\ nôkố hiăng kơd^ng liăn hên, tơmiât vâ pêi cheăng kâ kân tâ.

            Tâng môi tiah mơnhên ‘’pêi cheăng môi tơdroăng’’, rêm hâi pôe to reăng vâ bê kâ, mê tơdroăng dêi mơngế K’ Ho Lạch, ối a thôn Măng Lin kố ôh tá tơ-ê xếo. A pơlê reăng Đà Lạt, reăng rô sa cho reăng tơ’lêi pêt [a\ xuân tơ’lêi tê má môi, laga tâng pơchông [a\ mâu túa reăng ki ê, môi tiah reăng ly, reăng cẩm chướng, sa lem [a\ hía hé, mê reăng rô sa reăng tơ’lêi pêt, tơ’lêi tê. Tơdroăng kố pro ngoh Klong K’Char đi đo tơmiât vâ pêt tơ’nôm mâu reăng ki kơnâ liăn kố, vâ mơnúa pêi tiô dêi tơná pói vâ. Nôkố, rơpo\ng ngoh xuân u ối vâ chê 1 hectar kơphế tá hâi pêt, mơhé kơbố xuân tối pêt reăng rô sa châ liăn, tiah lâi on veăng ngoh ôh tá ko tah kơphế pêt tơ’nôm mâu reăng ki kơnâ liăn ki ê. Ôh tá xê ngoh ôh tá tơmiât troh. Laga pêi ‘nôi nếo ‘nâi hên tơdroăng ki rơkê tơtro: Môi sao reăng ly, hdrê gá cho 60 rơpâu, thăm tơ’nôm ăm 10 rơpâu. Túa reăng 3 mơná 9 rơpâu 500 troh 10 rơpâu liăn môi pu\m pôm. Môi sao 50 rơpâu pu\m, cho 500 rơtuh liăn! Hâi leh mê 20 chât rơpâu túa reăng [a tay, hdrê reăng 5 mơná kơnâ tâ nếo. Tâng mơ’no liăn môi tiah mê, mê liăn laih hên tâ! Tâng ai liăn, mê ko tah kơphế, ai liăn má môi cho pêt kơchâi drêh, péa cho pêt reăng tê.

            Ôh tá ai liăn, ôh tá ‘nâi pro tiah lâi, péa on veăng ngoh ôh tá ai ivá vâ pêi. Nâ Cil Glệ châi ko, tiô pói vâ dêi tơná: Pói tơngah Tơnêi têa to\ng kum ăm mung liăn, xo liăn laih rơpâ vâ pơtối mung pêt reăng ki kơnâ liăn tâ. Tá hâi mung liăn la lâi! Mung bu ăm 5 troh 6 rơtuh liăn ôh tá bê, môi sao reăng hiăng hr^ng rơtuh, mê pơtăm, tơdrốu lơ 8 rơtuh ôh tá bê vâ pêi ki klâi? Pói tơngah Tơnêi têa ăm a mung 50 troh 100 rơtuh liăn, liăn laih mung rơpâ, vâ rơpo\ng pơtối pêi pêt, rơpo\ng xuân pói tơngah môi tiah mê.

            Nôkố, on veăng ngoh Klong K’Char, lối liăn to lâi mê mơ’no a kơdrum reăng, xua pêt pái hdrê reăng, kơchâi drêh, reăng [a\ kơphế mê liăn laih hên má môi cho pêt reăng. Pói tơngah kân má môi dêi on veăng nôkố cho Tơnêi têa to\ng liăn laih, vâ pơtối pêt reăng, mơnhông mơdêk cheăng kâ rơpo\ng.

            Mê xuân cho pói tơngah dêi kuăn pơlê mơngế K’ Ho Lạch a Măng Lin, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt drêng pơkâ hơ’lêh hdrê pêt ki kơnâ liăn.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng