Nôkố tung kong pơlê Lâm Đồng ai hên tíu ki le\m vâi ô eăng kơnía git ‘na ôm hyô mơhno ki le\m tro dế rế vâ tơ’nhiê, rế kơdroh ki le\m mơnâ mâ [ă ki vâ tơbriât tơbleăng ki le\m vâ tơ’mot hên tơmối troh ôm hyô môi tiah: Kơpong ôm hyôu Langbiang, xí Cam Ly, long Than Thở, xí Prenn, xí Voi, Pongour, kiâp hmốu vâi pơxá Hang Cọp [ă hên tíu ki ê.

Ki xiâm xua mâu ngế pơkuâ ‘no liăn mơjiâng pro bú xúa inâi ki vâi ô eăng [ă ki pơxúa gá hiăng ai hlâu vâ tí tăng hriăn mơjiâng pro la vâi ôh tá hlê, ôh tá vâ ‘mâi rơnêu ‘no liăn mơjiâng pro, tơ’nôm [ă mâu tơdroăng ki hriăn mơdró ki ê nếo. Hlo tiah mê, môi ngế hdrối nah hiăng hmâ pêi cheăng ton hơnăm tung kơvâ ôm hyô dêi Lâm Đồng tô tuăn:

‘’ ‘Na tơmeăm khoăng kong kế hiăng ai hlâu ăm Đà Lạt cho môi tơdroăng ki kơnía git, la xuân ing tơdroăng ki mê hiăng pro ai mâu tơdroăng ôh tá tro cho tơdroăng ‘na mơjiâng tíu lăm ôm hyô Đà Lạt vâi ôh tá vâ hriăn mơjiâng pro hmôu pơ lôi ti mê, kơnôm to a kong kế tíu ki hiăng ai hlâu sap ing nah la ôh tá vâ ‘mâu rơnêu ăm gá le\m. Nôkố, vâ tối Đà Lạt hâi ai môi tơdroăng tơkêa bro ki lâi ôh ki vâi mơ-eăm ‘no liăn mơjiâng pro vâ tơ’mot hên tơmối troh ôm hyô.

Tung pơla mê, ki kơnía má môi dêi Đà Lạt cho kong kế, tơmeăm khoăng tơnêi tíu ki hiăng ai hlâu sap ing nah vâ tơ’mot tơmối troh, la vâi oh tá vâ rak ngăn krâu khât chiâng rế tơ’nhiê rế ôh tá le\m mơnâ mâ ngăn, pro tơmối rế ton rế oh tá vâ troh [ă pin’’.

Ki ôh tá rơkê tung tơdroăng cheăng rak ngăn mâu tơdroăng ‘na mơdró ôm hyôu dêi Đà Lạt - Lâm Đồng xuân rế ôh tá le\m tung hiâm mơno mơngế ki lăm ôm hyôu. Mê cho tơdroăng tăng kơhveăm kâ liăn lông mơngế ki troh ôm hyô thế vâi rôe dêi tơmeăm pro vâi chiâng tơvâ, thăm nếo ối mơnhâu [ă hlối ‘nêk, tơpui ‘mêi kơ tơmối.

Hiăng ai há ngế cheăng hnê mơhno tơbleăng ăm mâu ngế ki ôm hyô tro vâi ‘nêk xua ôh tá vâ mơhno djâ troăng ăm khu tơmối ki troh ôm hyô rôe kơ-[ăn mứt ki pro xiâm akố cho kơ-[ăn kía hăng tiô rơkong ki vâi krếo thế rôe.

Tiô ngoh Trần Trí Dũng, môi ngế cheăng tơbleăng hnê mơhno tíu ăm mâu ki troh ôm hyô – ngế ki kố hdrối nah hiăng tro môi khu ki tăng kâ kơhveăm liăn lông thế rôe kơ-[ăn mưt a Đà Lạt mê ‘nêk pro gá tro rong ó xua ôh tá vâ djâ khu lăm ôm hyô rôe kơ-[ăn mưt, tâng tơdroăng kố hmôu pơ ối lôi ti mê, oh tá vâ tơleăng mơnhên kơtăng, mê ai kơbố nếo vâ khên lăm troh ôm hyô pơtê pơto xah hêi a Đà Lạt:

‘’Tơdroăng ôh tá ‘nhó le\m mê ai djâk ‘nâng xua ki kố tâng ôh tá tơleăng mơnhên, oh tá rup pơxâu mâu ki ‘mêi mê, mơni xo ah hmôi kô ối ai hên nếo tơdroăng kố. Ôh tá xê cho môi hdroh, péa hdroh, mê gá hiăng ai hên hơnăm kố, ôh tá xê môi hơnăm, péa hơnăm.  Nôkố mâu nho\ng o ki cheăng tơbleăng hnê mơhno tíu ôm hyô dêi lâp tơnêi têa pin chiâng xâu ôh tá hmiân tuăn.  Vâ tối vâi xâu troh akố xâu lơ tro vâi ‘nêk, vâi xâu dêi tơná cho ngế ki má péa, má pái pơtối tro khu ki ‘mêi ‘nêk’’.

Tơdrêng [ă tơdroăng ai mâu ngế tăng kơhveăm kâ liăn lông thế vâi rôe dêi tơmeăm mê a Đà Lạt ối ai tơdroăng ki tơbriât mơdró tiô túa khu ‘mêi ki vâi pơxá dêi xah ho#i đen. Tơmôi ki troh ôm hyô kô tro vâi ‘nêk la lâi ôh tá ‘nâi, hmôu vâ a kơhâi lơ a kơchơ. Môi ngế kơdrâi ki lăm ôm hyô pơlê a Kiên Giang tro ngế ki tê tơmeăm dêi Đà Lạt xiăn bê hlâ rơngó a kơchơ bú to tơdroăng ki ôh tá vâ môi tuăn [ă yă ki tê pro chiâng ‘mêi tung hiâm mơno kơ tơmối ki troh lăm ôm hyô.

Mơhé mâu tơdroăng mê bú ai iâ tê, la xuân hiăng châ khu râ pơkuâ cheăng tơnêi têa hiăng tơmâng, rup pơxâu phâk teăm tơdrêng, la iâ hên hiăng pro tơdjâk ‘mêi tung hiâm mơno tơmối, pro Đà Lạt - chiâng môi kơpho# ki châ pơxá têm le\m, hmâ hlế kơ tơmối nah chiâng ai tơdroăng ki ôh tá le\m.

Tiô pôa Trần Xuân Đức, môi ngế mơdró ‘na ôm hyô a Lâm Đồng tối, tâng khu râ pơkuâ cheăng kong pơlê ôh tá vâ pro kơtăng mơdât hlối tơdroăng mê, kơvâ ôm  hyô Đà Lạt – Lâm Đồng kô mơhía dêi tơná:

‘’Tô tuăn hêng hôu khât, mơngế tơmối ôm hyô ngăn amê vâi tối ngăn Đà Lạt nôkố ôh tá lo klâi vâ lăm troh mê. Tiô á, tâng mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng râ kơpêng ôh tá ai troăng hơlâ tơleăng mơnhên pro kơtăng, tơdroăng kố kô tơdjâk ‘mêi, [ă rế ton um méa ki le\m Đà Lạt rế hía lôi’’.

Hlo tiah mê, pôa Trần Đức Quận, Kăn pho\ hnê ngăn Đảng kong pơlê Lâm Đồng tối, tâng ôh tá mơdêk hnoăng cheăng ăm mâu ngế cheăng séa ngăn, rup pơxâu khu ki ‘mêi, mê tơdroăng ‘na ôm hyô dêi Đà Lạt kô tro tơdjâk ó:

‘’Kố cho tơdroăng ki tô tuăn xua gá rơ-iô, pá vâ tơleăng mơnhên, tung mơla mê mơngế pêi cheăng séa ngăn oh tá ai. Xua mê, hiăng tối ăm kong an kong pơlê tí tăng ‘nâi ple\ng, séa ngăn tăng tơ’nôm mâu ngế pêi cheăng veăng kring gak. Tâng pin pêi oh tá tro tơdroăng kố kô tơdjâk ‘mêi troh ‘na  ôm hyô’’.

Quang Sáng chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng