VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Rơnó hdrối pơla kố nah, kơphế ki châ lâp plâi tơnêi mơnhên tối dâi le#m a Việt Nam hiăng châ hluâ tơdế, châ hluâ tơdroăng pơkâ dêi Khu xiâm ngăn ‘na chêk deăng hiăng pơcháu. Pêi lo kơphế ki châ mơnhên tối dâi le#m, tá khu mơdró kâ, kue#n pơlê pêi chêk pêi deăng pơrá châ xúa kơnôm tê châ yă kơnâ, [ă peăng khu ki rôe, vâi kô ai tơmeăm hên vâ rôe há, pơ’leăng kơphế ki dâi le#m tiah mê, vâi xun hâk vâ. Kố cho rôh ki tơ’lêi hlâu vâ kum ăm kơvâ ngăn ‘na pêi pêt kơphế Việt Nam châ tơbriât tê dêi kơphế tung mâu kong têa tung lâp plâi tơnêi. La ga, ki păng ‘nâng dế nôkố ăm hlo, tâng pơtối pêi pêt, pêi lo hên pơ’leăng kơphế ki châ kong têa vâi mơnhên tối dâi le#m tiah mê, kơvâ pêi pêt kơphế thâo mơni kôm trâm hên tơdroăng ki pá tung pêi lo liăn ngân. Ing mâu tơdroăng kố, kal athế khu xiâm pơkuâ ngăn ‘na pêi pêt kơphế pro ti lâi vâ tơdroăng pêi pêt, tê mơdró kơphế châ pơtối krá tơniăn. Minh Huệ, ngế chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

            Dế nôkố Ko\ng ti kơphế Thắng Lợi, kong pơlê Dak Lak dế rơtế [a\ kue#n pơlê pêi 1 rơpâu 200 ha kơphế tiêu mơnhên dêi UTZ Certifed [a\ Rain Forest. Poâ Vũ Đình Nội, kăn pho\ pơkuâ Ko\ng ti tối ăm ‘nâi, kơphế dêi ko\ng ti tê ke#n kong têa ê kơnâ tâ dâng 300 dollar 1 ta#n tâng pơchông [a\ kơphế ki ôh tá ai mơ-éa mơnhên, xua ôh tá kơdroh yă, pơtối châ rak kơnâ yă xua kơphế dâi le#m. Pái túa xiâm vâ châ tơ-[rê tung pêi kơphế krá tơnie#n, mê cho rak vế tơtro tung kơdrum, pơkuâ krá tơnie#n tung pêi, rak ngăn, [a\ mơhá lie#n vâ mơhnhôk mâu ngế pêi cheăng. Poâ Vũ Đình Nội tối ‘na túa ki rơkê tơtro tung pêi pêt, rak ngăn kơphế: Pin thế pêi tro tơdroăng kring vế vâ mâu ngế ki pêi cheăng hmiên tuăn pêi pêt, rak ngăn kế tơmeăm khoăng, xua tâng tơdroăng vế kring ôh tá tơnie#n, mê kue#n pơlê tơbriêt dêi rơpó re#ng krí kơphế ki tá hâi teăm tum, xua xâu lơ ai tơdroăng tong kơphế, pro chiâng tơ’nhiê túa pêi cheăng pin. Má péa nếu, cho tơdroăng pơtâng tối, apoăng thế pơklât pêi pro, laga klêi mê chiâng hmâ, tơdroăng kố vâ ăm pin veăng tung khâu tơru\m cheăng, ăm pin pêi pro tiêu pơkâ, mê ôh tá ai tơdroăng pá klâi, ga chiâng túa pêi cheăng tiah hmâ rêm hâi, tơ’lêi pêi. Tơdrêng mê ah, kơxo# lie#n mơ’no pêi cheăng ôh tá tâk hên, tơdrêng amê, kế tơmeăm pêi lo dâi le#m kơnâ tâ, [a\ ko\ng ti mơ’no lie#n hên tâ ăm mâu ngế pêi cheăng.

            Rơtế [a\ Ko\ng ti kơphế Thắng Lợi, tơdroăng pêi kơphế krá tơnie#n châ lâp plâi tơnêi mơnhên tối dâi le#m khât, dế châ pêi pro lâp lu a kong pơlê Dak Lak, xun mơtiah lâp kơpong Tây Nguyên. Mâu hdrê kơphế mơnhên tối pêi tiêu túa 4C, UTZ, RFA (cho vâ tối kơpong kong tơnêi ki tôu hngiâm), [a\ Fairtrade (tơru\m tê mơdró kâ tơdâng, tơ’mô). Troh nôkố kơphế ai mơnhên hiăng châ 1 kơpêng 3 [a\ng deăng, [a\ châ troh 58% tung tâi tâng kơxo# deăng kơphế dêi kong pơlê Dak Lak. Xêu tơdjuôm lâp kơvâ kaphế, rơnó kố nah, kaphế châ lâp plâi tơnêi mơnhên ai lối tơdế kơxo# kơphế, re#ng tâ tâng pơchông [a\ pơkâ xiâm dêi Khu pơkuâ ngăn ‘na pêi chêk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê xiâm pơkâ. Laga, tiêu poâ Trịnh Đức Minh, kăn pho\ hnê ngăn Khâu tơru\m pêi kaphế {uôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak tối, kong pơlê Dak Lak pêi ka phế ai mơnhên dâi le#m tiêu pơkâ, ôh tá xê rế hên rế tơtro, xua nôkố hiăng pơxiâm hlo ai mâu khu tê mơdró tơpá vâ tê dêi kơphế dâi le#m kố:Mâu khu tê mơdró pin dế tơru\m [a\ kue#n pơlê pêi kơphế ai mơnhên dâi le#m tiêu pơkâ, cho vâ ai kơphế ki dâi le#m tê a kơchơ tung lâp plâi tơnêi. Laga tơdroăng pêi kơphế ai mơnhên tung mâu hnăm kố nah dêi pin hiăng re#ng ó, ai tơdroăng pin pêi hên, laga ôh tá châ tê tâi. Mê kơvâ pêi pêt, rak ngăn, tê mơdró kơphế kong pơlê xun mơtiah tơnêi têa kal tơpui tơno nhên tơdroăng kố, vâ mơnhên pin pêi kơphế dâi le#m khât, vâ kum pơtối rak krá tơnie#n tung pêi kơphế dâi le#m.

            Xun ai tơdroăng ki tơmiêt nhên tiah mê há, tiên sih Lê Ngọc Báu, kăn pơkuâ ‘na khoa ho\k [a\ kih thua#t tung pêi chêk deăng, pêt kong kơpong Tây Nguyên tối, ki tơpá dêi tơdroăng pêi kơphế ai mơnhên dâi le#m, ôh tá xê ‘na kih thua#t pêi, mê cho kơchơ vâ tê kơphế. Ki nhên khât a Việt Nam xun mơtiah hên kong têa ki pêi kơphế ki ê, ôh tá xê to kơphế ki châ mơnhên dâi le#m xo ki tơ’lêi châ tê, xua mâu khu ki kơ-óu, uâ mơdiê kơphế hiăng tơmiêt nhên, roê hên túa hdrê kơphế, [a\ yă kơnâ lơ rơpâ phá dêi rơpó vâ châ lie#n laih hên. Tâng kơxo# kơphế ki châ mơnhên dâi le#m lối hên hluâ tiêu tơdroăng vâ roê xúa, kơphế ki dâi le#m mê kôm tê [a\ yă ki tiah hmâ, chiâng tro lu\p. Tiên sih Lê Ngọc Báu tối, mâu khu tê mơdró kal ai tơbleăng nhên ‘na tơdroăng kơchơ tê mơdró, vâ pêi kơphế châ mơnhên tiêu pơkâ, [a\ túa pêi tơtro: Ki nhên khât, tơdroăng pêi kơphế ai mơnhên tê [a\ yă tiêu pơkâ, yă mê kôm kơnâ tâ tâng pơchông [a\ kơphế ki pêi tiah hmâ. Kue#n pơlê [a\ mâu khu tê mơdró pêi pro, pin thế ai riên tơmiêt nhên [a\ tơbleăng tối hdrối tơtro, ôh tá xê rế hên kơphế ki châ mơnhên rế tơtro, pin thế châ tê dêi hên kơphế ki châ mơnhên mê, ki mê cho ki kal tâ.

A Sa Ly tơplôu