VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ o [ă pú hmâ! Hên hơnăm kố xua tơdroăng tơdjâk dêi kong prâi pro ôh tá tơniăn mê tâi tâng mâu kơdrum deăng plâi hôt a kong pơlê Dak Nông hiăng krâ ôh tá ai plâi hên xếo. A tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông, mâu tíu ki mơhnhôk pêi chêk pêi deăng hiăng to\ng kum kuăn pơlê hơ’lêh  túa ki pêt ca cao pá kơdâm ki xâp rơngiâp dêi tơkâng loăng plâi hôt. Hluâ hâi khế, túa pơkâ kố ôh ti xê pro ai pơxúa ăm kuăn pơlê pêi lo hên liăn ngân tung mâu [ăng deăng ki hơ’lêh túa pêt kố mê ối cho troăng rơhlâ vâ pơtối rak vế mâu kơdrum plâi hôt tung kong pơlê.

            Rơpo\ng poâ Phạm Văn Hùng, ối a cheăm Nam Đà, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông, pêt loăng ka kao tung kơdrum pêt loăng plâi hôt hiăng pái hơnăm kố, mơ’nui hơnăm 2014 loăng ka kao hiăng pơxiâm châ krí xo plâi. Poâ Phạm Văn Hùng mơnhên kố cho túa cheăng kâ ki châ tơ-[rê hôm. Klêi kơ’nâi ti tăng ple#ng ‘na loăng plâi ka kao, kố cho loăng plâi hâk vâ kong xâp, xua mê tơdroăng pêt pá suâp tung xiâm loăng plâi hôt, pêt kơtăn loăng ăm tơtro vâ loăng plâi ka kao xông rơdêi ngiât le#m.

            Tiah hmâ hlo, kuăn pơlê pêt plâi hôt ôh tá vâ rak ngăn [a\ ôh tá rơvât phon ăm xiâm loăng plâi hôt, tơdrêng amê tơdroăng pêt loăng ka kao thế rơvât phon, tôh têa, xua mê loăng plâi hôt xuân châ kâ phon. Kơnôm mê rơnó krí plâi hôt hơnăm kố dêi poâ Phạm Văn Hùng dế kơ’mu\n plâi hên tơdâng tơ’mô. Laga vâ péa loăng plâi kố kum dêi rơpó xông kân ngiât le#m thế ai rak ngăn tơtro. Xua mê loăng plâi hôt cho loăng ai hlá kân, mâ hâi ôh tá châ trâ hên a xiâm loăng [a\ tơnêi, [a\ ôh tá tơruih hlá tiu rơnó, xua mê tâng pêt te#ng mâ hâi kô ôh tá châ trâ a xiâm loăng [a\ tơnêi, mê loăng ki pêt tơvât kô ôh tá kâi xông kân. Xua mê, tâng pêt plâi ka kao tung kơdrum plâi hôt, mê thế pêt loăng plâi ka kao preăng tiah pơkâ. Tâng pêt loăng plâi ka kao te#ng, mê tơkâng loăng ka kao [a\ loăng plâi hôt hding tô ăm dêi pó, pro mâ hâi ôh tá châ trâ troh a xiâm loăng [a\ tơnêi, loăng kô ôh tá plâi hên [a\ tơ’lêi tro tâ pơrea\ng um plâi.

            Loăng ka kao thế rơvât phon [a\ tôh têa tu\m, ôh tá xâp hên, tâng xâp hên kô rơvât phon iâ. Tâng rơvât phon hên, ki rơhêng vâ tối phon đăm mê loăng kô xông kân rơdêi, laga tơpo reăng kơ’mu\n plâi iâ. Xua mê, tơdroăng tró tơkâng kal pêi pro tơtro, ki má lối a rơnó mêi. Pak^ng mê kal tơtro xôh pơkeăng kơdê oâ hdrong. Poâ Phạm Văn Hùng a cheăm Nam Đà, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông tối: Sap ho\ng pêt loăng ka kao tung kơdrum pêt loăng plâi hôt, mê loăng plâi hôt [a\ ka kao xông ngiât le#m. Ki má lối loăng plâi hôt to lâi hơnăm hdrối ôh tá plâi hên, sap pêt tơvât [a\ loăng ka kao troh nôkố mê loăng plâi hôt pêi lo liăn tơ’nôm tung 1 kơdrum kố tâk sap 4 troh 5 rơtuh liăn tơngi klêng, pêt ka kao xuân tơtro tâ pêt môi túa xiâm ka kao tung môi [a\ng kơdrum, a hlo pêt loăng ka kao tơvât tung [a\ng loăng plâi hôt mê tơtro tâ. Tâng vâ tối mâu xiâm loăng ki châ hding kong tô mê xông kân têi le#m.

            Hên rơpo\ng hiăng pêt ka kao tiu túa kố a tơring Krông Nô, mê loăng ka kao ai hên tơdroăng ki pơxúa, mê cho ai plâi đi đo, kuăn pơlê pêi lo châ liăn plâ hơnăm. Kố cho kloăng plâi ki kơnâ vâ tê ke#n kong têa ê hên [a\ krá tơniăn. Yă kơchơ roê nôkố, ka kao ki hiăng go#m ăm ga tâk chiâng xêh pló, yă sap 58 troh 60 rơpâu liăn môi kilô, mê tá hâi xêo kơxo# liăn ho\ng plâi hôt.

            Môi tơdroăng ki hên rơpo\ng kuăn pơlê sôk ro, mê cho kong tô, têa tôh ôh tá bê, laga loăng plâi ka kao xuân ối xông kân ngiât le#m [a\ kơ’mu\n plâi. Tơdroăng kố ăm hlo loăng ka kao ai ivá kâi trâng [a\ kong tô.

            Tơdroăng pêt tơvât loăng ka kao tung kơdrum loăng plâi hôt tung pơla kố nah a tơring Krông Nô châ tơ-[rê ‘na cheăng kâ hên tâ tâng pơchông pêt to loăng plâi hôt tê. Kố cho túa vâ kơd^ng tơnêi pêt, kum hơ’lêh hdrê pêt tiu túa hên loăng plâi, kum kơdroh kơklêa xăm kơtiê a tơring.

            Vâ kuăn pơlê ‘nâi kih thua#t pêt loăng ka kao, tung pơla kố nah kơvâ cheăng tơring Krông Nô hiăng tơku\m hên roh hnê ‘na chiâ klôh, túa pêt, xuân môi tiah túa pơkuâ, vâ plâi ka kao dâi le#m má môi. Ngoh Nguyễn Chí Nhân, ối a cheăm Nam Đà, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi: Tung 3 hơnăm mơ’no liăn cheăng, apoăng thế rơvât phon, loăng ối ku\n rơvât phon iâ tê, hơnăm ki châ krí plâi apoăng, thế rơvât hên phon NPK. Apoăng rơnó mêi, tơdế rơnó mêi drêng xiâm loăng pơxiâm ai plâi, thế rơvât rế hên Kali, mơ’nui rơnó mêi pin thế rơvât hên phon Kali tâ mê nếo.

            Laga tâng tơnêi hngiâm kơchoh hên, pơrea\ng tơ’lêi xông tâ tú a rơnó mêi. Kơme#n khêi hu\n hên a loăng plâi hôt cho rơ-iu ăm loăng plâi ka kao. Xua mê, kuăn pơlê kal séa ngăn vâ re#ng châ hlo, xúa tơtro mâu túa kih thua#t rak ngăn, kơdê oâ hdrong kâ ‘nhiê.

            Ngoh Phạm Văn Minh – kăn [o# mơhnhôk pêi chiâk deăng cheăm Nam Đà, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi: {a\ loăng plâi ka kao pêt tung kơdrum loăng plâi hôt, thế tơtro\ng ôh tá ăm tơkâng loăng plâi hôt châ hding mâ hâi trâ loăng plâi ka kao, tróu tah tơkâng krâ kơ le#m, đi đo tróu tơkâng, lôi tơkâng loăng plâi hôt ki a’ngêi [a\ tơkâng loăng ka kao krâ kơvâ. Tâng pin lôi ăm loăng ka kao xâp lối râ: má môi loăng kô ôh tá kâi xông kân, má péa cho chiâng ai hên pơrea\ng.

            Nôkố lâp [a\ng loăng ka kao tung tơring Krông Nô pơrá xông ngiât le#m, tung mê ai lối 50% [a\ng deăng ka kao hiăng châ krí xo plâi. Mâu kơdrum ka kao ki ê pêt tơ’nôm 5 hơnăm hiăng krí châ 1 ta#n 5 tă troh 2 ta#n kloăng tung 1 ha. Túa pêi cheăng kố kô po rơdâ vâ thăm pêi lo châ hên liăn a mâu kơdrum loăng plâi hôt ki hiăng krâ a kong pơlê Dak Nông.

A Sa Ly tơplôu