Hdrối hơnăm 1995 nah, tơdroăng rêh kâ ối dêi pôa A Chông a thôn Đăk Klong, cheăm Đăk Hring, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum pá puât ó khât, hmê kâ ôh tá phâi, ếo xâp xuân ôh tá bê tơtô. Tơdroăng rêh kâ ối dêi rơpo\ng pôa kơnôm to tơdroăng ki xuâ báu, đôu alâi a chiâk deăng. Hơnăm ki lâi mêi tro, tô ‘ló mê bu bê kâ, hơnăm ki têa kân lân lu, oâ hdrong, kô trâm tro hêng klêa, mơnguâ hrâ. Tu\m tơdroăng rêh kâ ối rêm hâi tung rơpo\ng hngêi, kuăn ‘ne\ng lăm hriâm pá puih khât  ‘nâng.

Ôh tá vâ [ă tơdroăng kơtiê, tơdroăng kơklêa ai tung rơpo\ng hngêi tơná ti mê đi đo, pôa A Chông hiăng tơmiât nhên kho\m lăm hriâm ‘na kih thuât pêi pêt hdrê loăng plâi ton hơnăm, păn mơnăn mơnôa. Pôa hiăng troh a kong pơlê Dak Lak vâ mơhriâm, rôe 500 xiâm loăng kơphế vâ pêt. Hlo loăng kơphế chiâng dâi le\m, 2 hơnăm kơ’nâi mê pôa po rơdâ pêt tơ’nôm pá 600 xiâm loăng kơphế nếo.

Pôa A Chông, krâ pơlê Đăk Klong, cheăm Đăk Hring, Đăk Hà (Kon Tum)

To lâi hơnăm kơ’nâi mê, pôa ai lối 1 ha deăng kơphế châ krí dêi roh apoăng. Kơxo# liăn ki tê kơphế [ă báu, prá alâi pôa tơbroăng dêi châ rôe 30 to ro [ă hnối po tơnêi chiâk deăng a k^ng Têa Rơvê, ối a thôn Tu Kơteăng, cheăm Đăk Long, tơring Đăk Hà, klêi mê hnối xo rak ngăn lối 120 ha kong loăng hngó xua tơnêi têa pơcháu khoăn. Pôa A Chông tối ăm ‘nâi, rơpo\ng pôa rế mơnhông păn ro, rế rak vế ngăn kong, po rơdâ mâu tơnêi ki pêt tơmeăm, mê rêm hơnăm khoh pêi lo chía châ hên liăn ngân.

‘’Dế nôkố, á ai 3 ha deăng kơphế, lối 1 ha pôm loăng, tơdroăng rêh kâ ối rơpo\ng hngêi á hiăng chía niân tâ hdrối nah. Xua hlo ai pêi kâ tơ-[rê ing loăng kơphế, hên mâu rơpo\ng tung thôn ki ai tơnêi chiâk deăng a k^ng têa plông xuân hriâm [ối hơ’leh pêt hên hdrê loăng kơphế. La krê kơxái tiu akố, ngin pêt bu iâ, bu to nho\ng o mơngế Xuăn ki pêt. Xua kơxái tiu ga kal athế ‘no liăn hên, kih thuât rak ngăn xuân pá puât tâ mê a hiăng hơ’leh tơnêi ki mê vâ pêt 1 ha loăng kơxu, 2 ha loăng ‘mốu’’.

Cho ngế ki ai tuăn hlê rơkê, châ kuăn pơlê loi nhuo#m, hơnăm 2003, pôa A Chông châ vâi krâ-nhoưng o pôk pro Kăn hnê ngăn Khu pơkuâ ngăn chiâk deăng cheăm Đăk Hring, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum. Tâi hneăng pêi cheăng, pôa pơtê la ôh tá pơtê cheăng, pơtối châ vâi krâ-nho\ng o pôk pro krâ pơlê thôn Đăk Klong, klêi mê veăng pêi tung hnoăng cheăng Măt tra#n thôn, hlối pro Kăn hnê ngăn Chi ho#i mơngế hơnăm hiăng krâ.

Maluâ tơvâ hên tơdroăng cheăng pơlê pơla, la pôa A Chông xuân rơkê khât tung hnê djâ pêi tơdroăng cheăng dêi tung rơpo\ng hngêi châ tơ-[rê. Rêm hơnăm pôa pêi châ hr^ng rơtuh liăn, mơjiâng pro môi toăng hngêi kân rơdâ, krá le\m, ‘no liăn rôe 1 toăng rơxế tu tuh, rơxế pơchoh chêk, mâu tơmeăm khoăng xúa tung hngêi trăng. Pôa A Chông tối, hdrối nah, pôa xuân cho ngế ki kơtiê xahpá la nốkố hiăng chía niân tâ iâ, xuân hơ-ui vâ kum ăm mâu ngế ki kơtiê xahpá tung pơlê.

‘’Á xuân hmâ to\ng kum ăm vâi krâ-nho\ng o tung pơlê, malối [ă mâu vâi droh rơtăm, tâng vâ tối hơnăm ki lâi á xuân kum vâi krâ-nho\ng o mung dâng 4 troh 5 rơtuh liăn vâ ăm vâi pêi chiâk pêi deăng. Hên rơpo\ng hngêi vâi xahpá á hlo hơ-ui kơ vâi ‘nâng, á ăm vâi mung la ôh tá thế vâi mơdrếo liăn, bu tơngah vâi kum pêi cheăng ăm á la á ôh tá mơdrếo che\n. Tung hiâm mơno á, á tơmiât bu vâ kum ăm vâi krâ-nho\ng o ai tơdroăng cheăng pêi tơniăn, vâ vâi châ mơdêk rêh ối, kơhnâ pêi cheăng kâ, mơnhông pêi lo kế tơmeăm ăm dêi rơpo\ng hngêi. Ngăn tiô kơ rơnó, la lâi vâi hiăng pêi klêi dêi tơdroăng cheăng vâi kô troh kum pêi ăm rơpo\ng á nếo’’.

Jâ Y Nông, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Đăk Hring, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum ai mơnhên tối ‘na pôa A Chông cho ngế krâ pơlê ki châ vâi krâ-nho\ng o loi tơngah khât, ai hên hnoăng cheăng ki pơxúa kân khât ăm pơlê cheăm. Pôa đi đo tơur\m cheăng le\m tro [ă Khu pơkuâ ngăn thôn, mâu khu râ vâ hnê tối ‘na troăng hơlâ dêi khu râ Đảng, khu kăn cheăm. Pôa ôh tá xê to pêi chiâk pêi deăng kơhnâ rơkê mê ối kum hên mâu rơpo\ng kơtiê châ mơnhông pêi cheăng kâ, ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô tâ:

‘’Hên hơnăm hiăng luâ, pôa A Chông, cho ngế ki kơhnâ khât tung Khu cheăng dêi Măt tra#n, pôa cho ngế ki châ tâi tâng vâi krâ-nho\ng o tung pơlê pơla mơnê nhuo#m, loi tơngah khât. Ki rơhêng vâ tối, pôa đi đo veăng ‘no dêi tuăn tơmiât, rơkong tơpui rơtế [ă mâu kăn [o# cheăm, thôn hnê tối ‘na troăng hơlâ, tơdroăng pơkâ, hnoăng pêi pro dêi Đảng, luât dêi Tơnêi têa [ă châ kuăn pơlê tung pơlê rak vế, pêi pro le\m tro păng ‘nâng. Pôa ối cho ngế ki djâ troăng pêi cheăng kâ rơkê má môi dêi thôn Đăk Klong, hơnăm ki lâi xuân châ khu pơkuâ râ tơring, cheăm kơde\n khe\n, nếo achê pơla kố pôa hiăng châ kong pơlê kơde\n khe\n’’.

Hơnăm kố hiăng vâ chê 75 hơnăm, pôa A Chông, krâ pơlê a thôn Đăk Klong, cheăm Đăk Hring, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum xuân ối đi đo djâ troăng, pôu râng tâi tâng hnoăng cheăng dêi thôn pơlê. Pôa đi đo to\ng kum hnê mơhno tối mâu rơpo\ng ki ai tơdroăng pá puât vâ vâi ai troăng hơlâ mơnhông mơdêk. Ti xê to châ hnê tối, djâ mơhno tung tơdroăng pêi cheăng kâ, mơnhông pêi lo kế tơmeăm, mê krâ pơlê ối mơhnhôk vâi krâ-nho\ng o veăng kring vế tơniăn ăm tơdroăng rêh ối a pơlê pơla, rak vế, chôu ‘măn mơhno túa le\m tro hdroâng kuăn ngo. {ă mâu hnoăng cheăng ki pêi pro ai pơxúa mê, pôa A Chông đi đo châ vâi krâ-nho\ng o [ă khu kăn pơkjuâ pơlê cheăm hâk kơde\n păng ‘nâng.

Nhat Lisa – A Sa Ly chêh [ă tơbleăng