VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ o [ă pú hmâ! Hiăng hmâ mơjiâng, rêi prôa, hmâ rơhdruê [ă tơdroăng axoâng tiêu khôi túa dêi hdrông kuăn ngo Thái, đi đo tôu tuăn pro ti lâi vâ khoh châ pơtối rak vế, mơnhông mơdêk dêi tơdroăng, khôi túa, vêa vong tơná, pôa Nông Văn Nhay, ối a cheăm Mường So, tơring Phong Thổ, kong pơlê Lai Châu plâ 60 hnăm kố, [ă hiâm mơno ki kơhnâ git khât [ă tơdroăng, tơmeăm khoăng dêi kuăn ngo tơná, pôa tơmiât kho\m châ rak vế dêi túa ki mơjiâng pro prôa t^nh tâuh dêi hdrông kuăn ngo tơná ăm vâi rơxông la ngiâ châ pơtối rak vế, pêi pro [ă rơkê xúa ‘na prôa ki kố.

Săp ing 13 hnăm, pôa Nông Văn Nhay hiăng ‘nâi rêi prôa, rơhdruê [ă mơjiâng pro prôa tính tẩu. Hluâ to lâi hnăm cheăng tung kơvâ mơhno mơjiâng túa le#m tro, tá troh hâi ki pơtê cheăng pôa xun đi đo tôu tuăn [ă tơdroăng ki pơtối vâ mơnhông mơdêk ‘na mơhno mơjiâng túa le#m tro dêi hdrông mơngế Thái, xun mơtiah tơdroăng ki ối rak vế đi đo idrâp dêi prôa tính tẩu. Tiêu pôa tối, vâ khoh chiâng rêi prôa athế ai túa ki rơkê săp ing tơx^n nah. Ki rơhêng vâ tối, rơneh mâ tung tơnêi tơníu [ă ôu têa ing krông Mường So kôm re#ng rơkê, [e#ng [e#n hên tâ. Mơngế ki mơhriâm vâ re#ng hlái xun athế ton tá troh to lâi hnăm nếu kâi chiâng, vâ chiâng mơjiâng pro prôa tính xun athế ton hluâ tâ mê, athế hlê ple#ng, ‘nâi rơkê hên tơdroăng, ki hlê klê ‘na tơdrá xun athế rơbot hên há. Pôa Nông Văn Nhay tối ăm ‘nâi: Prôa ki kố ai 3 tơdroăng, ki vê pơtro kơxái cho môi, toăng prôa cho cho 2 [ă plôi prôa cho pái. Mơngế Thái Trắng ai prôa tính tẩu cho tơmeăm ki kơnía git má môi.

Tung mâu hnăm achê pơla kố, xua tơdroăng ki mơnhông tơtêk tung tê mơdró kâ, ai hên túa, kế tơmeăm, tơdroăng ing kong têa vâi ê tơlôm tơmot tung kong pơlê, tơring, cheăm mê prôa tính tẩu mơtiah rế vâ hía lôi. Vâi rơtăm ôh tá hêng vâ mơhriâm rêi prôa, ôh tá vâ rơhdruê then tiêu khôi hmâ vâi krâ nah xếu, mâu vâi krâ ki rơkê rêi prôa bố iâ tê. Ing tơdroăng ki hlo ai khât tiah mê, hnăm 2007, pôa Nhay hiăng pâ khu kăn pơkuâ po lâm hnê 20 ngế ki xua tơná pôa ‘no dêi liăn ngân vâ hnê mơjiâng mâu ki rơhêng git vâ rôe prôa. Troh nôkố pôa hiăng po 3 to lâm ai vâ chê 90 ngế ki mơhriâm. Pak^ng hnê rêi prôa, pôa ối hnê rơhdruê then, axoâng tiêu khôi hmâ dêi hdrông mơngế Thái ai 32 túa kơ’râu axoâng, tung mê, ki hmâ hlo hên cho túa axoâng: axoâng râng kơđo, xoâng râng hlá tu, xoâng râng kên [ă hên túa axoâng ki ê. A 11 to pơlê dêi cheăm Mường So dế nốkố pơrá ai khu rơhdruê xoâng dêi hdrông mơngế Thái, pơtối rak vế mâu tơdroăng ki rơhdruê xoâng, tung mê, ai tơdroăng ki xúa prôa tiêu rơxông vâi krâ nah a lâm mơhriâm xua pôa Nhay po ăm vâi krâ-nho\ng o rêi rơkê păng ‘nâng. Pôa Nông Văn Nhay khe#n: Pôa á cho mơngế ki mơjiâng pro [ă rơkê rêi prôa, klêi mê, hnê ăm pâ á [ă troh a á. Nôkố á dế hnê tối tơ’nôm ăm cháu ki chiâng a kuăn kơnốu á. Prôa t^nh tâuh ôh tá ai krâ meăm ki mơgăn toăng prôa pá ‘nâng vâ tiê, la tâng kơhnâ ‘na tơdroăng ki kố kô chiâng mơhriâm. Kơbố ki lâi ôh tá hâk git mê kô ôh tá la lâi chiâng mơhriâm, chiâng rơkê.

Hnê rêi prôa hiăng pá la vâ mơjiâng pro prôa kố rơthăm rế pá ó tâ nếu. A tơring Phong Thổ dế nôkố, pôa Nhay cho môi ngế pôa tê ki chiâng pro prôa tính tẩu, drêng pôa rêi prôa, tâng idrâp chuât ro, tơniâ khât mơhno tối tơdrá ki tơ’ló dêi kong kế, ngo ngối Tây Bắc. Môi ngế ki pro prôa rơkê, ai péa kơpeăng ko\ng ki rơkê mê tuăn ngôa ối hlê ple#ng trâu ‘na tơdrá tiêu kuăn ngo tơná, rêi prôa hiăng ton hnăm mê nếu ‘nâi ki rơkê ki ôh tung rêi prôa, tâng ôh, bố chiâng pro prôa tê, la rêi prôa, idrâp chuât ga ôh tá tơmot khâp tung hiâm mơno mâu ngế ki hmâng. Vâ pro kêi prôa ki le#m, ki apoăng cho rah mâu plôi ki hiăng têng khăng, tơvó, tơ’mô, dâi le#m, pôe plôi pro krâ kơvâ, kúa tah mâo kơdrêa ki ối tung dế plôi, klêi mê, têng plôi i khăng tung to lâi hâi. Peăng pá ngiâ plôi, rơkong Thái tối cho ‘’tép t^nh’’ vâi ‘véa 2 pơlôu ki ku\n vâ ăm idrâp chuât châ lo dro pơlôu ki kố, vâi hmâ pro [ă loăng pleăng. Toăng prôa, rơkong Thái tối dêi ‘’căn t^nh’’ vâi hmâ pro [ă loăng ki chut vâi ‘véa dêi rơhí rơhó, xêa ăm ga jế le#m. Kế ki vâ pơtro kơxái, rơkong Thái tối dêi ‘’mlang t^nh’’, vâi hmâ pro [ă kái kơpôu ki hiăng kêi vâ kế ki vê kơxái mê ai mơngiơk prăng rơmon le#m, drêng pơtro kơxái vâ ga tơtro.

Hnăm kố pôa hiăng châ 75 hnăm, ivá hiăng pá hro, pôa Nông Văn Nhay xun ối tôu tuăn, xua nôkố tá hâi teăm hlo ai ngế ki lâi chiâng pro prôa, ai idrâp chuât tơtro [ă tơdrá dêi kuăn ngo Thái mơtiah pôa hiăng pro. {ă pôa, prôa cho ngế pú hmâ vâ tơpui tơno drêng khíu pâ, x^ng khéa, hơniâp ro, xôk xuâ, cho tơdroăng mơhno mơjiâng túa le#m tro châ ‘măn rak tung hiâm mơno. Ki púi rơhêng vâ kân má môi dêi pôa dế nôkố mê tơnêi têa kal athế tơmâng, to\ng kum hên tâ nếu, veăng kum liăn ngân vâ vâi krâ-nho\ng o pơtối châ rak vế, mơnhông mơdêk dêi khôi túa, vêa vong hdrông kuăn ngo Thái, tung mê, ai tá rak vế, pơtối mơjiâng prôa tính tẩu dêi hdrông kuăn ngo tơná; khu rơxông nếu kal athế hâk git, pơtối mơhriâm ‘na mơhno mơjiâng túa le#m tro dêi kuăn ngo, ti tăng mâu ngế ki hâk vâ, git mâ nâ khât ‘na tơmeăm khoăng kuăn ngo vâ pôa pơtối hnê ăm vâi krâ-nho\ng o ki ê pơtối châ rak vế, pêi pro dêi tơmeăm khoăng kuăn ngo tơná.

Nhat Lisa tơplôu