VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Troh nôkố, mâu tơdroăng tơpui nâl kuăn ngo a Tây Nguyên xua kơ koan teăng mâ Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Nguyên hiăng ôh tá xê ‘no tơpui tung kơpong tê, mê châ chêh mơ’no tung măng internet, troh lâp kơpong dêi tơnêi têa hlối troh [ă vâi krâ nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo, dế rêh ối a lâp lu tung lâp plâi tơnêi. Kố cho tơdroăng ki ngin hak tơngăm khât, xua ôh tá xê to mơ’no mâu tơdroăng nếo ai [ă chư chêh, um mơhno tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê mâu hdroâng kuăn ngo, mê ối châ tơbleăng troh lâp lu mâu khôi túa, vêa vong, hiâm mơno le\m tro  ki ‘măn rak ton nah vâ kuăn pơlê mơhế ối hơhngế to kéa lâi, tơvâ tơvân hên tơdroăng cheăng to lâi, xuân châ tơmâng ngăn. Hâi kố, pó vâi krâ nho\ng o mơdoh chôu iâ vâ hmâng ngin tối ‘na mâu tơdroăng cheăng [ă hnoăng pêi dêi tơná ki hiăng tơ-[rê, mê cho tơdroăng chêh ‘mot nâl Rơteăng tung măng internet, môi tơdroăng pêi pro tơ-[rê ki Kơ koan teăng mâ Rơ’jiu Việt Nam hiăng pêi pro vâ chê 2 hơnăm hiăng hluâ.

Ngế chêh hlá tơbeăng Kpă Simon, cho rơkong pơchuât ki hmâ [ă vâi krâ-nho\ng o ki tơmâng Rơ’jíu, tơpui rơkong Jarai, hiăng hên hơnăm kố ôh pá ai tơpui tung Rơ’jíu. Sap ing hâi ki pơxiâm to pro Kăn pho\ pơkuâ ngăn Kơ koan teăng mâ Rơ’jíu Việt Nam a Tây Nguyên, pôa ai hnoăng cheăng pơkuâ ngăn tâi tâng 6 rơkong tơpui kuăn ngo tung Rơ’jíu, tung mê ai: Jarai, Bơhnéa, Rơđế, K’ho, M’nông [ă Rơteăng. Ti xê to po troăng hơlâ vâ pơkuâ ngăn hnoăng cheăng, pôa ối tí tăng séa mơnhên ngăn tung rêm tơdroăng nếo ai tung tơnêi têa pin [ă kong têa vâi ê, sap ing inâi mơngế, inâi kong têa, kơpong kố, kơpong mê, rak tơniăn ăm mâu tơdroăng nếo ai troh a tơrêm hdroâng kuăn ngo ăm ga tơ’ló má môi, tro má môi. Sap ing khế 9 hơnăm 2013, drêng mâu tơdroăng tơpui tung Rơ’jíu kố châ ăm phêp ‘mot tung troăng hyôh web, mê pôa thăm rế tơvâ tơvân hên tơdroăng cheăng. Pôa Kpă Simon tối: Tơpui Rơ’jíu ‘mot tung troăng hyôh Internet hâi ki apoăng nah trâm hên pá puât, ngin athế séa mơnhên ngăn rêm to tơdroăng tơpui, tơdroăng nếo ai, ki hiăng ton, klêi mê, ngăn ki lâi ki châ vâi krâ-nho\ng o vâ ngăn, vâ tơmâng hên, ki lâi ki kuăn pơlê tơmâng iâ, ngin pơrá ai chêh xo tâi tâng. Klêi mê, séa ngăn kơxo# mơngế ki po ngăn mâu tơdroăng ki ngin tơ’mot tung troăng web rêm khế …tâi tâng mâu tơdroăng mê athế séa ngăn i nhên khât. Ing mâu tơdroăng ki châ ‘nâi kơxo# mơngế tơmâng ngăn mê, ngin mơnhên tối kal vâ ‘mâi rơnêu túa cheăng, pơkâ mâu tơdroăng ki kal, ki hên kuăn pơlê po tơmâng ngăn, ngin kô tơ’mot hên tâ nếo ‘na tơdroăng ki mê. Cheăng Rơ’jíu la tơ’mot tung troăng hyôh Internet, ngin ai tơ’mot tá chư chêh, mâu [ai, xua mê, kal athế séa ngăn i nhên rêm ‘noăng chư chêh, rêm túa chêh. Xua tâng mơ’no tiô troăng Rơ’jíu, pơtih tro pơchuât xôi, chiâng vâ pâ phêp mâ tá ‘nhó, ‘mâi pơchuât nếo, la mâu ‘noăng chư ki chêh ‘măn tung mơ-éa web, kal ai tơdroăng ki xua ing kih thuât nếo, kal ai tơdroăng ki le\m mơnâ mâ ngăn, xua mê, kal đi đo tí tăng mơnhên ngăn, ki lâi tro xôi athế ‘mâi hơ’lêh tơdrêng hlối, ki lâi tá hâi ro athế ‘mêng rơnêu, ki mơ’nui lui cho kum ăm vâi ki po ngăn lap kơ tuăn, tro kơ hiâm.

Xuân tơvâ hên cheăng tiah khu kăn pơkuâ dêi tơná, mê mâu ngế rah chêh, mâu ki tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât tung Rơ’jíu, xua rêm ngế ti xê bu tơpui pơchuât rêm hâi tung Rơ’jíu, mê ối athế ‘mâi rơnêu, chêh bro, pơtâ tơ’mot tơrêm to tơdroăng nếo ai, rêm to um, rêm to (Fai) file ki pơchuât ‘mot tung hyôh internet:{ă tơdroăng tơpui pơchuât rơkong Jarai, tâng ôh tá tơ’mot tung troăng hyôh internet, mê hnoăng cheăng ngin rêm hâi cho tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât, ngin xo mâu tơdroăng nếo ai, mâu [ai [ă rơkong Xuăn, ing khu chêh hlá tơbeăng, tơplôu lo rơkong Jarai, klêi mê pơchuât ‘no tung Rơ’jíu. Drêng ‘mot mâu tơdroăng chêh tối, tơdroăng tơpui mê tung troăng web, mê ngin tơ’mot tung tơrêm to tơdroăng nếo ai, mâu [ai, ai tá chư, tá um. Xua ti mê, hnoăng cheăng ngin chiâng khoh tơvâ tơvân hên tâ tâng vâ pơchông ngăn [ă hdrối nah; pơkal thế ngế ki tơplôu tơbleăng, rah chêh đi đo athế hriâm tơ’nôm ‘na hnoăng cheăng ki nếo ‘na Internet. Chôu phut pêi cheăng, mâu kơmăi kơmok [ă hiâm tuăn tơche\ng tơmiât, ‘no ivá hên tâ [ă ga kal ai hên tơdroăng ki pêi kơhnâ khât, tơtro ‘ló khât hnoăng cheăng ki nếo.

Hdrối nah, ngin tá hâi teăm pêi ‘na hnoăng cheăng web kố, pak^ng rơkong ki pơchuât tơbleăng, [ă ki hlê ple\ng dêi rơkong tơpui kuăn ngo tơná [ă rơkong Xuăn ga hên h^n pơto pơtih, mê rêm ngế bu kal rơkê chêh hlá mơ-éa tung kơmăi ga hiăng. La [ă tơdroăng cheăng a mơ-éa web kố, ngin athế ‘mâi rah chêh i nhên, tơkéa ôh tá xê to tơmâng, mê athế ngăn [ă chư há. Ngin hiăng kơdôu mơ-eăm pro ti lâi tâ ‘măn mâu tơdroăng tung troăng hyôh Internet athế re\ng, tro khât, tơ’lê hlê ple\ng la ối athế le\m ro há. Môi [ai lơ môi tơdroăng nếo ai, lơ um ki vâ pơtro, ngin xuân athế ‘măn um ki mê ăm ga tơtro. {ă ki mơ’nui lui, cho hnoăng cheăng tơná pin athế kơhnâ vâ khât [ă tuăn mơno. Klêi tơ’mot mâu tơdroăng ki nếo ai, lơ [ai tu\m tơdroăng ki ê athế vêh ngăn péa pái xôh, ngăn ga hôm tro ko inâi ga mê há, tro hâi khế hơnăm lơ ti lâi? Vâ pêi pro tro mâu hnoăng cheăng ki mê athế ai hiâm mơno kơhnâ vâ khât [ă athế tâi chôu phut ton.

Kố cho tơdroăng cheăng ki nếo ai tơdjâk troh tơdroăng xúa kơmăi vi t^nh, la ngin ôh ti châ mơhriâm păng ‘nâng ‘na kơmăi, xua mê, ki apoăng cho tơdroăng ki pá [ă ngin, la klêi kơ’nâi ai mâu tơdroăng ki hnê tối dêi mâu nho\ng o hnê ‘na kih thuât [ă ing tơná ngin kơdôu mơ-eăm dêi xêh, ngin khoh chiâng rơkê cheăng tiah nốkố. Troh nôkố, tơdroăng tơ’mot mâu [ai tung mơ-éa web hiăng hmâ cheăng. Xua ing mâu hnoăng cheăng ki ngin pêi kố, ti xê to nho\ng o hdroâng mơngế kuăn ngo Rơđế ngin ki ối tung tơnêi têa châ tơmâng ngăn, mê mâu nho\ng o ki rêh ối a kong têa vâi ê xuân châ tơmâng ngăn há, vâi vâ ‘nâi ‘na tơdroăng pêi cheăng kâ rêh ối a Việt Nam pin ga ti lâi, châ tơmâng mâu tơdroăng rơngê ting ting dêi hdroâng kuăn ngo tơná.

Vâ mâu tơdroăng ki chêh tối, tơpui pơchuât, um méa ‘mot tung mơ-éa web dêi Rơteăng, vâ kum ăm vâi krâ-nho\ng o châ re\ng hlo, châ re\ng ‘nâi mâu tơdroăng nếo ai ki kal, ngin athế mơdoh hên chôu phut, tơku\m hên tơdroăng cheăng vâ pêi pro, hnoăng cheăng hngăm hngo păng ‘nâng. Mơhé chôu pêi cheăng a kơ koan hiăng tâi, la ai mâu ngế tung khu ngin xuân ối tí tăng séa ngăn, mơnhên ‘nâi, vâ tí tăng ‘nâi ple\ng hôm ai vâi krâ-nho\ng o ki lâi lơ chêh pơtroh, êng tơdroăng kố tơdroăng  mê, môi tiah lơ vâ hnê ‘na tơdroăng ki nho\ng o ngin tơplôu tơbleăng ‘na túa pơchuât, ‘na túa ki chêh hlá mơ-éa web, ‘na ‘măn um [ă hên h^n mâu tơdroăng ê. Thăm nếo, tung mâu hâi pơtê, môi tiah hâi leh hdrối kố nah, leh Têt Yương l^t, Têt hâi apoăng hơnăm nếo dêi Xuăn, pơtê hâi châ tơleăng le\m peăng hdroh, pro tơnêi têa tơniăn chiâng môi, lơ 30 khế 4 [ă lơ 1 khế 5, hâi lâp plâi tơnêi pơtê cheăng, mâu nho\ng o tung khu ngin hiăng truk ối cheăng a kơ koan plâ hâi plâi xêi măng, vâ pêi dêi hnoăng cheăng tơplôu tơpleăng, rah chêh, ‘mâi chêh, [ă hnối tơ’mot hên mâu tơdroăng nếo ai tung mơ-éa web dêi tơná’’.

Mâu tơdroăng cheăng rế hía rế hên, hnoăng cheăng xuân athế pêi tơbrêi tâ, [ă pêi cheăng ôh tá ai hâi ki lâi pơtê, la ing tơdroăng ki pêi tơbrêi tiah mê, hiăng ai hên vâi krâ-nho\ng o tung tơnêi têa pin [ă kong têa vâi ê vâ tơmâng, vâ ngăn, mê pro rêm ngế khoh kơdôu mơ-eăm, môi tiah tơdroăng ki tối dêi ngoh K’Brọp, ngế tơplôu tơbleăng rơkong K’ho [ă Thị Đoắt, ngế ki tơplôu tơbleăng rơkong M’nông: Sap ing mâu [ai, mâu tơdroăng nếo ai châ tơ’mot tung mơ-éa web, hiăng châ hên nho\ng o tung tơnêi têa [ă kong têa vâi ê tơmâng ngăn. Mâu tơdroăng ki tơpui, tơplôu tơbleăng lo rơkong M’nông xuân hiăng châ hên nho\ng o tơmâng ngăn, malối [ă nho\ng o ki rêh ối a kong têa vâi ê. Rêm hâi ngin po ngăn tung kơmăi hlo kơxo# mơngế tơmâng ngăn rế hía rế kơdrâm, ngin ki tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât rơkong M’nông xuân ro há, [ă kơdôu mơ-eăm pêi cheăng i kơhnâ tâ nếo.

Kơxo# mâu ngế ki po ngăn Internet dêi rơkong K’ho hiăng tâk chía hên, khế kơ’nâi tâk hên hluâ tâ khế hdrối. Môi tiah a khế 1 hơnăm nah ai 10 rơpâu 169 hdrôh, khế 2 cho 16 rơpâu 079 hdrôh, khế 3 cho 18 rơpâu 644 hdrôh. Tơkéa vâ tối, khế kơ’nâi kơtăn khế hdrối pơla 16 troh 18 rơpâu hdrôh tung 1 khế. Tâng nho\ng o pơtối po ngăn hên môi tiah kố, tâi hơnăm kố ah mơni kô to a kơxo# 180 rơpâu ngế ki tơmâng ngăn, cho mâu ngế ối tung tơnêi têa [ă kong têa vâi ê. Kố cho tơdroăng ki ‘ló ro păng ‘nâng ăm ngin mâu ki cheăng ‘na mơ-éa web. Ing mê, xuân hiăng kum ăm tơná ngin thăm kơdôu mơ-eăm hên hluâ tâ mê nếo ‘na tơdroăng rah chêh, tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât vâ tơ’mot tung mơ-éa web, vâ tơxâng ăm vâi krâ-nho\ng o ki tơmâng ngăn rơkong K’ho tung troăng hyôh Internet.

Tiô Ngế chêh hlá tơbeăng Kpă Simon, Kăn pho\ pơkuâ ngăn Kơ koan teăng mâ Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên tối, dế nốkố rêm khế ai lối 100 rơpâu hdrôh mơngế ki po tơmâng ngăn mâu rơkong tơpui dêi 6 to nâl kuăn ngo ki xua Rơ’jíu kơpong Tây Nguyên rah chêh, tơpui mơ’no. Tơdroăng ki rah chêh mê, tí xê bu ai to nho\ng o tung tơnêi têa pin tê ki ngăn, tơmâng, mê ối ai hên nho\ng o rêh ối, cheăng kâ, hriâm tâp a kong têa vâ ê po tơmâng ngăn. Mâu vâi kuăn muăn cháu chái dêi Tây Nguyên ki rêh ối lâp lu plâi tơnêi, ti xê bu châ po tơmâng ngăn mâu tơdroăng nếo ai, mê ối veăng kum hnê tối ăm mâu tơdroăng chêh tối mê tơ’ló tro tâ, ro le\m tâ nếo. Rơ’jíu la tơ’mot tung troăng hyôh Internet cho troăng hơlâ ki pơtối mơnhông mơdêk dêi Rơ’jíu xiâm Việt Nam vâ mơnhông ăm mâu tơdroăng nếo ai a kơpong Tây Nguyên, rơkong tơpui, um méa, chư chêh dêi mâu hdroâng kuăn ngo tung kơpong châ pơtối mơnhông troh hên h^n mâu kong têa vâi ê tung lâp plâi tơnêi, veăng kum mơjiâng ăm um méa Tây Nguyên kro mơdro\ng, tơru\m tơroâ [ă hên khôi túa, vêa vong ki phá tơviah. Pôa Kpă Simon tối ăm ‘nâi: Tây Nguyên cho kơpong tơnêi ki rơdêi xiâm ‘na cheăng kâ, ‘na kring vế pơlê pơla, cho tíu ki ai lối 40 hdroâng mơngế kuăn ngo Việt Nam rêh ối, xua mê, tơdroăng ki pơtâng tối mâu tơdroăng nếo ai tung kơpong châ khu kăn xiâm pơkuâ ngăn Đảng, tơnêi têa [ă kuăn pơlê rơhêng vâ ‘nâi ple\ng. Tây Nguyên xuân cho tíu ki rak vế hên h^n khôi túa, vêa vong, tơmeăm khoăng ki kơná git rôh vâi krâ nah, châ lâp plâi tơnêi rơhêng vâ tí tăng ‘nâi ple\ng, kal athế châ mơđah tơbleăng, pơtối rak vế [ă mơnhông mơdêk hên hluâ tâ mê nếo. Kố cho mâu tơdroăng ki tơ’lêi hlâu vâ VOV4 Tây Nguyên châ pơtối mơnhông mơdêk dêi mâu hnoăng cheăng ‘na rah chêh, tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât rêm rơkong kuăn ngo, [ă mơ-éa web dêi Khu xiâm ngăn ‘na Rơ’jíu VOV4. A loi tơngah tiah kố, drêng mâu hnoăng cheăng ngin hiăng châ troh hên a mâu kơpong, mơni tung la ngiâ hnoăng cheăng ngin rế châ hên túa ki rơkê, le\m tro [ă ai pơxúa khât ăm pơlê pơla, tơnêi têa tâ nếo.

Nhat Lisa tơplôu