VOV4.Xơ Đăng - Ea Hleo cho tơring ki ai tíu tơnêi a ‘ngêi má môi dêi kong pơlê Dak Lak, ki hên cho tơnêi tíu ai sap ing 700 troh 800 met tâng vâ pơchông ngăn ƀă rơgâ têa kơxĭ. A tíu ki a ‘ngêi mê, Ea Hleo rơnó ki lâi xuân ai to khiá mơhot, malôí sap ing khế 10 troh khế 3 rêm hơnăm. Tô khía dêi Ea Hleo tí xê bu mơjiâng chiâng ai kơdrum kơphế, kơxái tiu ki drêh ngiât lĕm, tơmeăm mơjiâng dâi lĕm mê ối kum ăm mâu ngế ki ai liăn rơhêng vâ ‘no liăn, mơjiâng hngêi kơmăi on tơhrik kơtâu ƀă khía a tơbăng ki kân, tâng vâ riân ngăn châ troh dâng rơtal liăn kwh on tơhrik rêm hơnăm.

5 khế rơnó khía a Ea Hleo cho rơnó ki châ xo dêi hên 3 kế tơmeăm, mê cho kơphế, tiu ƀă on tơhrik, ƀă kế tơmeăm ki kơnía pơrá kân ó má môi dêi kong pơlê, vâ mơhno tối tơdroăng ki hiăng mơnhông mơdêk dêi tơring kố.

Rơnó ki kố, pơlê ki lâi a cheăm Ea Nam, tơring Ea Hleo, kong pơlê Dak Lak xuân tâ xú lĕm dêi mâu tơmeăm ki pêt mơjiâng, tung mê ai xú hŏm, xú lĕm, ƀă ngeăm. Ki xú lĕm dêi plâi kơphế hiăng tum mơhno mơ’no ing tíu ki têng hên to plâi kơphế ki nếo krí, ki xú lĕm dêi kơphế têng a plông hiăng vâ chê khăng. Ki xú hŏm mê cho xú ki tơviah dêi kơphế, maluâ cho ối drêh lơ hiăng khăng pơrá tâ xú hŏm ki tơviah krê xêh. Ngoh Y Phép Niê, kăn pơlê ƀuôn Riêng A, cheăm Ea Nam tối ăm ‘nâi, hơnăm kố, kơphế chía dâi lĕm, tê xuân chiá kơnâ, xua mê, vâi krâ-nhŏng o pêi lo dêi kế tơmeăm xuân chía hôm, maluâ phon rơvât, mâu pơkeăng, mâu têa châu xuân chía to kơnâ há:

Hơngui kố, kơphế dêi mâu pơlê cheăm krí têng hên hĭn a plông

“Tung rơnó krí kơphế hơnăm kố, tâng vâ tổi, kế tơmeăm châ krí xo xuân hiăng châ hên tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă hơnăm nah, yă tê kơphế xuân môi tiah  phon rơvât ƀă têa châu xuân to kơnâ, laga, mâu tơmeăm ki mê xuân hiăng pêi cheăng kum ăm kơphế, laga kơphế xuân ai plâi ƀă chiá kơnâ, tâng kong prâi tơniăn xuân chiá hôm”.

Tơdroăng ki ro thăm tâ rế ro drêng rơnó krí kơphế dêi Ea Hleo ai adrêng ƀă tơdroăng ki hơniâp ro hiăng ai rơnó ki pro on tơhrik kơtâu ƀă khía. Tung hên hĕng mâu tơdroăng pá puât xua ai hên pơreăng COVID-19 xông tâ tú, Hngêi kơmăi on tơhrik kơtâu ƀă khiá Ea Nam, cho tơdroăng tơkêa bro a tơnêi ki kân ó má môi a Đông Nam Á, xuân hiăng châ mơjiâng pro klêi, tơdjêp ƀă kơxái on tơhrik dêi tơnêi têa bu ai 10 khế pêi pro.

Tơmeăm khoăng ki kố kơnâ châ 16 rơpâu rơtal liăn ti xê bu pro pơxúa châ hrĭng rơtal liăn rêm hơnăm ăm kong pơlê, tơring, cheăm, mê ối  mơjiâng troh a hring rơtuh kwh on tơhrrik rêm khế ăm on tơhrik dêi tơnêi têa, mê ối mơjiâng pro nếo 52 km troăng ƀê tong krá kâk tơdjêp troh a mâu tíu ki ‘măn tourbin, mơjiâng chiâng troăng prôk ki tơdjêp pơla mâu kơpong ki pêi chiâk deăng, pêi cheăng kâ dêi 3 to cheăm cho Ea Nam, Ea Khal ƀă Dliê Ya.

Xuan cho rôh ki mâu khu mơdró kâ châ xo liăn ing on tơhrik khía

A rơxế ki chơ hên kơphế ing chiâk troh a hngêi, drô troăng prôk troh a trăng on tơhrik kơtâu ƀă khía, ngoh Y Vương Ksor, ối a ƀuôn Riêng B, cheăm Ea Nam tối ăm ‘nâi: troăng ki nếo pro kố lĕm krá ó khât. Troh a 16 chôu, mâu rơxế chơ kơphế pơtói dêi pó kơtâu drô troăng ki kố vâ chơ tơmeăm vêh a hngêi:

“Tíu ki pro hngêi kơmăi on tơhrrik kơtâu ƀă khía kố, troăng prôk hiăng tơ’nhê, klêi mê, rêm ngế pêt loăng plâi hên hĕng ƀă ai tá kơnâng kâng tâ tá, bu prôk to a drô troăng kân ki ai ƀê tong. Troăng ƀê tong ki vâi pro nôkố hiăng dâi lĕm khât”.

Tiô pôa Nguyễn Văn Hà, Kăn hnê ngăn Vi ƀan tơring Ea Hleo tối, tơdroăng tơkêa bro on tơhrik kơtâu bă khía Ea Nam cho tíu ki châ mơnhông khât ‘na pêi cheăng kâ, rêh ối thôn pơlê dêi tơring tung hơnăm 2021. Tơdroăng pêi pro tiô kơ tơdroăng ki rĕng ó khât, ai drêng ‘nâ thâ pêi pro, a mâu tíu ki ‘măn trăng on tơhrik nôkố, ai troh 5 rơpâu ngế pêi cheăng, la ki kal má môi mê cho athế rak tơniăn ăm mơngế ki pêi cheăng, hbrâ mơdât pơreăng COVID-19 xuân cho tơdroăng ki kal má môi. 10 khế hdrối mê hiá nah rế pro hô sơ, rế pro tơbăng mâu tíu ki mơjiâng tơmeăm khoăng ăm hngêi kơmăi, rế pêi pro tung pơla trâm hên tơdroăng pá, la tơdroăng tơkêa bro mê xuân athế pêi pro tro hâi khế ki hiăng pơkâ.

Kơphế - reăng – on tơhrik khía – check in dế rế hía rế châ mơjiâng a Ea Hleo

Ki xiâm ga, mâu tơdroăng tơkêa bro ki u ối, cho roh ki vâ kum ăm tơring, cheăm tung tơ’mot khu mơ’no liăn cheăng ƀă hnối pơtối pêi pro mâu tơdroăng tơkêa bro kơ’nâi ah nếo:

“Pakĭng ki kơnâ ‘na liăn ngân mê tơdroăng tơkêa bro kố hiăng pro hên plông têng kế tơmeăm, troăng prôk ăm kuăn pơlê, châ mĕn pro ƀă ƀê tong tâi tâng. Tơdroăng mê hiăng kum ăm kuăn pơlê hlo nhên drăng mê, vâi hlo mê cho khu mơdró kâ ki châ tŏng kum. Xuân kơnôm ing Khu pơkuâ ngăn Đảng, Vi ƀan tá troh a tơring Ea Hleo, hiăng topui cho athế pêi, tơvâ tơvân troh drăng lâi athế tŏng veăng troh drăng mê. Mê cho ki xiâm vâ ngin châ pơtối tơ’mot mâu khu mơdró kâ, mâu grup, mot pêi pro mâu tơdroăng tơkêa bro on tơhrrik kơtâu ƀă khiá a Ea Hleo”.

Ea Hleo ối má 2 a kong pơlê Dak Lak ‘na pêi pêt kơphế, ối má môi ‘na pêt kơxái tiu ƀă xuân cho ối má môi ‘na mơjiâng pro hngêi kơmăi on tơhrrik kơtâu ƀă khía. Ối a ‘ngêi ai 700 met tâng vâ pơchông ngăn ƀă rơgâ têa kơxĭ, hyôh kong prâi a Ea Hleo veăng kum pro ki dâi lĕm má môi ăm 2 tơmeăm khoăng cho kơphế ƀă tiu. Khía a Ea Hleo xuân hiăng châ mâu khu mơdró kâ tối, a kơpong kố cho ki xiâm vâ mơjiâng on tơhrik kơtâu ƀă khiá, châ lối 5 rơtal chôu rêm hơnăm. Ki tơƀrê vâ mơ’no on tơhrik mê châ lối 40% tơmeăm khoăng ki châ mơjiâng pro, tâk hên tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă 25% a mâu kong têa ki ê. Ai hên tơdroăng ki veăng kum mơjiâng, dế po rơdâ hnoăng cheăng ki nếo a tơring kố.

Pôa Nguyễn Văn Nhiệm, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Ea Nam tối ăm ‘nâi: Cheăm dế thăm mơdêk mơjiâng thôn pơlê nếo. Tơdrêng ƀă tơdroăng ki pêi pêt mơjiâng kế tơmeăm, môi tiah kơphế, tiu, loăng plâi kâ tiô kơ túa pêi mơjiâng ki nếo, cheăm xuân hiăng pơkâ kô mơnhông tơdroăng pêt mơjiâng kế tơmeăm, ai tá tơdroăng lăm ngăn tơmeăm khoăng ki krip lĕm ing hngêi kơmăi on tơhrrik kơtâu ƀă khía kố.

“A cheăm ngin kố ai 50 trăng tourbin ki mơdá ing khiá mơhot pêi, tâi tâng tơring ai 84 trăng mơná pêi khiá, ai 33 troăng ƀê tong ki nếo po, tung mê, ai 52 km troăng dêi lâp tơring. Xua ti mê, vâ mơnhông ‘na ôm hyô, ngin kô pêt reăng drô tâi tâng troăng ki lăm troh a trăng mơná ki pêi khiá ki tơdjêp troh mâu tíu pêi chiâk pêi deăng. Drô mâu troăng prôk mê, kô po mâu tíu ki ai tơdjâk troh tơdroăng ki pêi lo tơmeăm OCOP dêi tơná pin, môi tiah kơxái tiu, kơphế ƀă loăng plâi kâ”.

Hơnăm 2021 hiăng tâi, hơnăm nếo 2022 dế po rơdâ ai hên tơdroăng ki tối hdrối ‘na ki pá puât xua pơreăng COVID-19 tâ tú, ƀă mâu phon, têa châu, tơmeăm pêi chiâk deăng tâk kơnâ. La ƀă Ea Hleo tối krê, kong pơlê Dak Lak ƀă mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên tối tơchoâm, hơnăm 2022 xuân ai hên roh ki vâ châ mơnhông. Yă kơphế a kơlo ki kơnâ má môi tung 10 hơhnăm, yă kơxái tiu, kơxu xuân hiăng châ tơtêk tâ iâ, kum kuăn pơlê kâi chiâng vâ pro kro mơdrŏng.

Ai 8 tung 16 tơdroăng tơkêa bro on tơhrrik xuân hiăng teăm pêi pro klêi ƀă hên hĕng mâu tơdroăng ki ê dế po rơdâ ăm tơdroăng ki hơ’lêh nếo ‘na pêi chiâk deăng ƀă cheăng kơmăi kơmok; pêi pro ó rơdêi tâ nếo mâu tơdroăng ki tơniăn dêi tơná, krá kâk tung tơdroăng ki vâ pro ó rơdêi dêi hnoăng cheăng.

Dương Đình Tuấn chêh

Nhat Lisa tơplôu ƀă tơbleăng