Bú riân tâi khế 5/2019, mâu tíu pêi cheăng pơkuâ rak ngăn kong dêi Kon Tum hiăng tơku\m pơcháu x^ng xoăng ăm 10 khu, 335 rơpo\ng kuăn pơlê, 233 khu [ă lối 2.200 rơpo\ng rak ngăn, rak lối 201.000  ha kong. Tung mê, ai tơnêi kong rak kơnho\ng têa châ lối 98.400 ha, kong kân kong ki xúa lối 39.000 ha [ă kong ki pêt vâ xo loăng mơjiâng pro tơmeăm khoăng 63.400ha. Pôa Hồ Thanh Hoàng, Ngế xiâm pơkuâ rak liăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi, xiâm liăn xo ing tơdroăng veăng rak ngăn kong dêi rêm rơpo\ng, kuăn pơlê mâu thôn, [ă mâu khu rơpo\ng:

‘’Liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong dêi mâu rơpo\ng hngêi xo, [ă mâu rơpo\ng ki châ tơnêi têa pơcháu ăm tơnêi kong vâ rak ngăn mê môi rơpo\ng châ xo dâng 8 rơtuh liăn tung môi hơnăm. {ă mâu kuăn pơlê, mâu thôn ki châ tơnêi têa pơcháu ăm rak ngăn kong mê dâng 88 rơtuh liăn tung môi pơlê tung môi hơnăm.

{ă mâu rơpo\ng ki xo rak ngăn ing mâu ngế xiâm pơkuâ ngăn cho khu tơru\m cheăng mê mơni dâng 14 rơtuh liăn môi rơpo\ng rak ngăn tung môi hơnăm. {ă mâu kuăn pơlê a thôn ki xo rak ngăn ing mâu ngế pơkuâ khu tơru\m xo dâng 185 rơtuh liăn tung môi pơlê, rak ngăn tung môi hơnăm. {ă mâu khu rơpo\ng ki xo rak ngăn ing mâu ngế pơkuâ rak ngăn kong khu tơru\m dâng 64 rơtuh liăn tung môi khu rơpo\ng rak ngăn tung môi hơnăm’’.

Ing kơxo# liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong châ pêi pro ing hnoăng veăng rak ngăn kong, kuăn pơlê ai tơ’nôm liăn vâ mơnhông tơdroăng rêh ối. Hên rơpo\ng xuân hiăng xo kơxo# liăn ki mê tơru\m [ă mâu liăn ki ê vâ ‘no liăn pêt kong, păn mơnăn mơnôa, pêt mâu loăng vâ mơjiâng pro tơmeăm khoăng ki pơxúa tê lo liăn, môi tiah pêt kơphế, kơxu [ă hên loăng ki ê.

Tiô tối ăm ‘nâi dêi Vi [an hnê ngăn kong pơlê Kon Tum, kơnôm mơdêk pêi pro tơdroăng x^ng xoăng rak ngăn kong, klêi séa ngăn, mâu deăng kong châ x^ng xoăng rak ngăn ki tơdjâk môi tiah on chếo kong, ko muih kong pêi chiâk, ko kong hmâng vâ hlo iâ tâng vâ pơchông [ă hâi x^ng xoăng rak ngăn nah. Pôa A Thai, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Đăk Long, tơring Đăk Glei ăm ‘nâi, mơnui hơnăm 2017 mâu kăn cheăm pơcháu 652 ha kong ăm 8 pơlê thôn rak ngăn. Tơdroăng kố châ kuăn pơlê vâ môi tuăn:

‘’Mâu hơnăm hiăng luâ ngin hlo tơdroăng kuăn pơlê veăng rak ngăn kong á hlo pêi pro tơ-[rê. Sap ing pơcháu x^ng xoăng rak ngăn kuăn pơlê hâk phiu tung tuăn. Môi pâ veăng ai hnoăng rak ngăn kong. Tung mê, ai liăn hrê ăm mâu khu ki đi đo lăm séa ngăn kong. Má péa, xuân kum ăm mâu kuăn pơlê châ xo tơ’nôm liăn. Mê cho môi tung mâu tơdroăng pêi pro ki tơ-[rê.  Á hlo túa pêi pro mê tro khât’’.

Klêi kơ’nâi 8 hơnăm kong pơlê Kon Tum tơbleăng pêi troăng hơlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, hiăng ai môi tơdroăng ki hơ’leh tung tuăn tơmiât dêi rêm ngế kuăn pơlê ‘na kong. Hdrối nah tơdroăng ko loăng, ko kong pêi chiâk troh lâp lu mê kuăn pơlê hiăng veăng pêi tơdroăng rak ngăn kong, vâ ai liăn châ xo. A mâu tơring môi tiah Đăk Tô, Kon Rẫy kuăn pơlê hiăng vâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn hr^ng ha tơnêi vâ rơtế [ă mâu tíu pêi cheăng pơkuâ rak ngăn pêt kong, rak ngăn.

Mâu kăn tơring cheăm, tung kong pơlê xuân tơmâng hên tâ nếo troh tơdroăng pro tơ’lêi hlâu ăm kuăn pơlê mơnhông pêt kong. Pôa Nguyễn Hữu Thạch, Kăn xiâm hnê ngăn Vi [an tơring Ia H’Drai, ăm ‘nâi:

‘’Rôh hôp Ho#i đong kố nah tơring xuân hiăng ăm Ho#i đong hnê ngăn cho tơbleăng pơkâ pơcháu tơnêi kong tiô troăng hơlâ tơchoâm dêi kong pơlê. Hneăng hôp hiăng tobleăng la ngiâ Vi [an tơring kô ngăn nếo hồ sơ, chêh pơtroh ăm Khu xiâm ngăn chiâk deăng mơnhông thôn pơlê séa ngăn, pơtroh ăm Vi [an kong pơlê k^ pro xiâm vâ tơbleăng.

Tiô pơkâ pơtih môi rơpo\ng xo rak ngăn môi deăng tơnêi kong kô xúa 30% tơnêi kong ki tơná xo rak ngăn mê vâ pêt mâu loăng plâi’’.

{ă tơdroăng pêi pro tro luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, mâu kuăn pơlê rế hmâ achê [ă kong, kố cho xiâm ki mơhno krá kâk vâ kong pơlê Kon Tum pơtối mơdêk ki pơxúa tơ-[rê ai loăng tât kong. Ing mê, pro xiâm ki tăng tơ’mot tơ’nôm liăn krá ton ăm kuăn pơlê ki veăng râk ngăn kong.

Pơtối tơdroăng hâi kố, ngế chêh hlá tơbeăng ai roh tơpui tơno [a\ pôa Trần Văn Tuất, Kăn pơkuâ kong tât khía Tu Mrong ‘na tơdroăng pêi pro châ tơ-[rê dêi troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gak ngăn [a\ mơnhông pêt kong a tíu cheăng. Xuân pâ tơbleăng cho Khu pơkuâ gak ngăn kong tât khía Tu Mrong xo pơkuâ lối 16 rơpâu ha kong ki ai xêh, kong pêt [a\ tơnêi tá hâi ai kong a 7 to cheăm ối tung tơring Tu Mrong. Ki hên [a\ng kong dêi tíu cheăng châ pơxúa ing troăng hơlâ mơhá hnoăng gak ngăn [a\ mơnhông pêt kong [a\ pơcháu ăm pơlê pơla gak ngăn.

(Dựng băng trao đổi)

Ô pôa, pôa hôm chiâng ăm ‘nâi kơxo# liăn ai ing troăng hơlâ mơhá hnoăng gak ngăn kong  mê hiăng to\ng kum tíu cheăng dêi pôa môi tiah lâi tung pơkuâ, gak ngăn [a\ng kong châ pơcháu?

Pôa Trần Văn Tuất: Kơnôm ing kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong châ mơ’no rêm hơnăm mê tơdroăng pơkuâ, rak ngăn kong châ pêi pro tơtro. Mâu rơpo\ng tơdah rak ngăn kong hiăng mơdêk tơdroăng rêh ối kơnôm ing tơdah rak ngăn kong hên tâ, mê châ hơ’leh tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê.

Ô pôa hơnăm 2018 pơla kố nah kơlo liăn mơhá a rêm ha kong châ tâk tơ’nôm ing kơxo# liăn mơhá dêi hngêi kơmăi on tơhrik. Ki nhên khât tíu cheăng dêi pôa, tơdroăng mơdêk kố, pêi lo liăn dêi pơlê pơla xuân môi tiah khu rơpo\ng hôm ai tâk hên há?

Pôa Trần Văn Tuất: Hdrối nah, hngêi arak liăn tơnêi têa mơ’no ăm tơdroăng rak ngăn kong 1ha/200 rơpâu liăn. Sap hơnăm 2018, tâk châ 4 xôh cho 800 rơpâu liăn 1 ha. Ing mê, tâk tơ’nôm pêi lo liăn ăm kuăn pơlê. Ing mê, kuăn pơlê hlê ple\ng tơdroăng rak ngăn kong châ pơxúa ăm kuăn pơlê tung tơdroăng rak ngăn kong, pêi lo liăn, hơ’leh tơdroăng rêh ối xuân môi tiah tung rơpo\ng hngêi mơnhông cheăng kâ, châ mơ’no liăn pêi mâu tơdroăng ki ê môi tiah klâng chiâk, pêt loăng plâi ton hâi vâ kuăn pơlê mơnhông mơdêk cheăng kâ.

Rêm hơnăm, Khu râ liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum ai mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ pêt mơnhông pêt mơjiâng kong ăm tíu cheăng [a\ tíu cheăng kô mơdrếo kơxo# liăn kố ăm khu rơpo\ng, pơlê pơla tơdah. Tiô séa ngăn dêi pôa, kuăn pơlê xúa liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tung tơdroăng rêh ối dêi vâi môi tiah lâi?

Pôa Trần Văn Tuất: Rêm hơnăm Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong mơhá liăn tu\m. Tiah hmâ chiâng péa pái roh. Roh 6 khế apoăng hơnăm châ xo hdrối, mơ’nui hơnăm mê mơhá tâi tâng tung hơnăm. Ing mê, Khu pơkuâ rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong tât  khía cho chêl ăm kuăn pơlê teăm tơdrêng 2 roh lơ 3 roh. Mê châ tơdah liăn kuăn pơlê xuân xúa tung tơdroăng rêh ối, má péa, cho tăng cheăng pêi, rôe hdrê mơnăn păn, hdrê loăng plâi vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ rơpo\ng châ tơtro tâ.

Ing tơdroăng pơcháu rak ngăn kong ăm khu rơpo\ng, ăm pơlê pơla pơkuâ rak ngăn môi tiah mê, mê pôa hlo tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong dêi pó mê hôm châ gâk ngăn tơtro tâ hdrối nah há?

Pôa Trần Văn Tuất: Tơdroăng pơcháu kong ăm kuăn pơlê rak ngăn mê kuăn pơlê hiăng hlê ple\ng, kuăn pơlê hiăng rak ngăn kong tơtro tâ hdrối nah xua tâi tâng mâu thôn rêh ối achê kong pơrá ai tơdah rak ngăn kong, pơrá ai pơcháu mê ing mê kuăn pơlê kô tơku\m po lăm séa ngăn, rup mâu ngế ki tong kếo loăng, tơru\m [a\ Khu pơkuâ rak ngăn đi đo lăm séa ngăn, rup mâu ngế ki mot tung kong tong kếo loăng [a\ mơdât châ tơ-[rê tơdroăng ko ‘nhê kong pro chiâk deăng lơ muih kong ôh tá tro luât.

Vâ kơxo# liăn mơhá rak ngăn [a\ mơnhông pêt mơjiâng kong châ tơ-[rê tâ tung tơdroăng pơkuâ gâk ngăn kong, ki rơhêng vâ tối [a\ khu rơpo\ng [a\ pơlê pơla mê pôa hôm ai pơkâ thế klâi [ă Khu pơkuâ rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong dêi kong pơlê Kon Tum.

Pôa Trần Văn Tuất: ‘Na pơkâ mê pin kal thăm mơnhông tơdroăng pơtâng tối tâ mê nếo vâ kuăn pơlê hlê ple\ng ki kal tung rak ngăn kong, ki pơxúa tung tơdroăng châ pơxúa ing tơdroăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong vâ kuăn pơlê hlê ple\ng tâ tung rak ngăn kong. Ki ê nếo, kuăn pơlê xuân pơkâ ‘na kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong re\ng chêl teăm tơdrêng tâ, re\ng tâ.

{a\ tíu cheăng, kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong mê hiăng kum tíu cheăng dêi pó môi tiah lâi tung tơdroăng cheăng đi đo xuân môi tiah tơdroăng cheăng xiâm vâ pơkuâ, rak ngăn kong tơtro tâ [a\ [a\ng kong ki châ pơcháu.

Pôa Trần Văn Tuất: Tung kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong mê tíu cheăng xuân ai [a\ng kong ki tơdah rak ngăn, ing mê tíu cheăng xuân ai kơxo# liăn vâ k^ tơkêa  tơ’nôm mâu ngế pêi cheăng, k^ tơkêa tơ’nôm mâu ngế pêi cheăng, thăm ai hên khu lăm séa ngăn lơ mơjiâng tơ’nôm tíu rak ngăn kong vâ khu rak ngăn pêi cheăng tơtro tâ tung tơdroăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong.

Hôm mơnê kơ pôa hên ‘na roh tơpui tơno kố!

            Gương, A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng