VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Mâu tơring peâ mâ hâi lo [ă peâ mâ hâi lo pa hdroh kong pơlê Gia Lai cho mâu tíu ki xiâm pêt kơtếo hên dêi Tây Nguyên [ă tơnêi deăng pêt lối 38 rơpâu ha. Lối chât rơpo\ng kuăn pơlê tung kơpong kố hiăng pêt kơtếo sap ing vâi krâ nah. La mâu ngế ki pêt kơtếo a kơpong rế hía rế trâm [ă hên tơdroăng ki xahpá tâ, drêng rơnó ko kơtếo 2014-2015 kố nah, chiâng rơnó ki ôh tá mơhúa má môi, xua kơtếo chu kơdroh yă ó [ă tro khu pơkuâ hngêi kơmăi rôe hjip. Mê cho roh ki kuăn pơlê pêt kơtếo trâm [ă vâi khu mơdró kâ dế pa ai troăng prôk? Công Bắc, ngế chêh hla tơbeăng a kơpong Tây Nguyên ai [ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

            Poâ Thiều Kim Chung, kăn pơkuâ khu tơru\m cheăng Minh Chung, ối a thôn 4, cheăm An Thành, tơring Đak Pơ, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, tơru\m cheăng pêi ai lối 250 ha kơtếo xua 35 khu ngế tơru\m cheăng, tơru\m [a\ dêi rơpó. Apoăng hnăm kố, kuăn pơlê tung khu tơru\m cheăng hêng hôu khât xua drêng tê dêi kơtếo ăm hngêi kơmăi sik kong pơlê Bình Định, hngêi kơmăi hjip yă, tơhrâ roê [a\ yă kơnâ, laga păng ‘nâng roê [a\ yă ki rơpâ. Klêi kơ’nâi Rơ’jíu Việt Nam [a\ mâu kơ koan hlá tơbeăng ki tí tăng mơnhên ‘na tơdroăng kố ăm ‘nâi, hngêi kơmăi mơjiâng pro sik Bình Định hiăng pơtê tơdroăng ki roê sik dêi kue#n pơlê. Laga, teăng amê, yă roê kơtếo tro hngêi kơmăi kơdroh yă bố u ối 870 liăn tung môi kilố [a\ kơtếu ki ai hên têa ngeăm, rơpâ tâ 30 liăn tung môi kilố tâng pơchông [a\ apoăng rơnó. Laga [a\ yă chu rơpâ tiah kố, hngêi kơmăi bố roê kơtếo iâ êt [a\ ôh tá ăm liăn drêng mê hlối. Kue#n pơlê thế tơkôm ton t^n ôh tá ‘nâi la lâi nếu châ xo liăn. Poâ Thiều Kim Chung tối: Pơtăm, môi chât hâi vâi nếu ăm 1 kơtâ ph^u vâ ăm môi toăng rơxế mot rôe, mê ôh tá ‘nâi la lâi nếu roê tâi kơtếu dêi kue#n pơlê. Sap ho\ng hdrối nah troh nôkố pêi cheăng [a\ Hngêi kơmăi mơjiâng pro sik Bình Định trâm tu\m tơdroăng, laga ôh tá ‘nâi pro tiah lâi xếo. Hmếu pơto kơtếu ‘măn a vâi, ngăn to vâi vâ ăm liăn  la lâi, ôh tá ‘nâi pro tiah lâi.

            Kố cho rơnó kơtếo má pái, hngêi kơmăi mơjiâng pro sik Bình Định hrá ăm liăn kơtếo ăm kue#n pơlê, pro kue#n pơlê chiâng hêng hôu. Laga, hên kue#n pơlê hiăng tro tơkêa [a\ hngêi kơmăi mơjiâng pro sik Bình Định, tơpá vâ tăng tíu tê dêi kơtếu a tíu ê. Xua môi hngêi kơmăi mơjiâng pro sik tung kơpong, roê kơtếo a hngêi kơmăi mơjiâng pro sik An Khê, xua ivá mơjiâng pro sik ôh tá hên, xua mê, ôh tá kâi roê tâi kơtếo dêi kue#n pơlê. {a\ tâng tê ăm mâu ngế ki tê mơdró, kue#n pơlê kôm tro hjip yă tâ mê nếu. Poâ Nguyễn Hồng Hạnh, ối a thôn 2, cheăm Nghĩa An, tơring K[ang, kong pơlê Gia Lai, ai lối 20 ha kơtếo, tối ăm ‘nâi: Nôkố xua tơdroăng rêh ối, thế ai tíu kố tíu mê. Kơxo# kơtếo An Khê tê tâi a hngêi kơmăi mơjiâng pro sik An Khê, mê tơkôm ton ‘nâng, hngêi kơmăi mê ivá mơjiâng pro sik ôh tá hên. Thế tê ăm tu\m péa pâ, roê tê mơdró thế tơbriât [a\ dêi rơpó, mê kue#n pơlê nếu châ liăn, tâng môi toăng hngêi kơmăi tê, ôh tá ‘nâi tê u lâi.

            Kuăn pơlê ôh tá ‘nâi tăng tíu tê u lâi, mê chiâng tê a hngêi kơmăi, xua tiah mê, mâu hngêi kơmăi chiâng hjip yă drêng roê kơtếo. Tơdroăng mơngế pêt kơtếo tro hjip yă tơdah xo sik cho môi tung mâu tơdroăng ki hngêi kơmăi pro ôh tá tro hiăng hlo ai tung rơnó ko tê kơtếo roh kố. Hdrối mê, mâu tơdroăng kố tung hên hnăm, tá hâi ai khu ki lâi lo tơleăng mơnhên ‘na tơdroăng kố, [a\ kuăn pơlê tôu tue#n ôh tá ‘nâi pro ti lâi. Mê cho tơdroăng ki ôh tá tro tung roê [a\ chêl liăn kơtếo. Mâu tơdroăng xêo  sik vâ chêl kơtếo cho ing hngêi kơmăi pơkâ, ôh tá ai kơmăi kơmok lơ môi kơ koan ki lâi tơleăng, pơkâ. Ngoh Đinh Văn Mạnh, ối a thôn Ia Peng, cheăm Ia Sol, tơring Phú Thiện, kong pơlê Gia Lai ai lối 10 ha kơtếo tối:Tung pơla pơto kơtếo a kong pơlê Kon Tum [a\ tá Vạn Phát vâi roê kơtếo [ă yă kơnâ, a kố vâi roê rơpâ ‘nâng. Hên ngế tê pá gong, rơtế môi [a\ng deăng pêt kơtếo, rơtế pêi tung môi [a\ng deăng mê, vâi tê châ kơnâ tâ, la pin tê rơpâ xêh. Hnăm nah hngêi a kố, to lâi chât toăng rơxế laga ôh tá ai rơxế ki lâi pơto kơtếu ki ai hên têa ngeăm. Laga ki mê ngăn to hngêi kơmăi tối [ă pơkâ.

            Xêo troh nôkố, tâi tâng [a\ng deăng kơtếo a kong pơlê Gia Lai châ lối 38 rơpâu ha, tâk châ 10 xoh tâng pơchông [a\ rơnó kơtếo hnăm 1999-2000. Kơtếo chiâng loăng ki pêi lo liăn ngân dêi kong pơlê Gia Lai, laga tơdroăng kue#n pơlê tê dêi kơtếo ăm hngêi kơmăi, laga tung hiâm mơno hêng hôu khât, xua hngêi kơmăi roê [a\ yă rơpâ ‘nâng, chiâng pro kuăn  pơlê ôh tá vâ pêt, rak ngăn kơtếo. Poâ Đặng Vũ Đại, môi ngế kue#n pơlê pêt kơtếo a cheăm Ia Amron, tơring Ia Pa, kong pơlê Gia Lai tối:

            ‘’Hngêi kơmăi pêi cheăng tiah kố, tá tui lui kôm ôh tá tơniăn. Xua tiah lâi, kô po troăng tê mơdró, sik kong têa Siam tê tung tơnêi têa pin hên, mê kơvâ pêi kơtếo tot môi tíu, ôh tá kâi xông tơtêk. Kong têa Siam, vâi pêi rơkê khât, vâi ôh tá pêi mơtiah pin kố.

            {a\ túa mot tơru\m cheăng [a\ mâu kong têa tung lâp plâi tơnêi, pro tơ’lêi tung tê mơdró, ôh tá xo hnoăng liăn mơhá [a\ kơtếo ki mơjiâng pro sik dêi mâu kong têa, [ă ki ôh tá hâi tơtro tung tê rôe kơtếo vâ mơjiâng pro sik, mâu tơdroăng ki ôh tá tơdrăng le#m tung tơru\m pơla hngêi kơmăi [a\ kue#n pơlê, kôm pá ó khât vâ kơvâ pêi pêt kơtếo mơjiâng pro sik dêi tíu ki pêt hên kơtếo má môi tiah kong pơlê Gia Lai kâi trâng krá tơniăn tung la ngiâ. {a\ tơdroăng ki ôh tá tơniăn tung pêt, tê, roê pơla kuăn pơlê kong pơlê Gia Lai [a\ hngêi kơmăi mơjiâng pro sik Bình Định, ôh tá xê to kuăn pơlê, mê khu tê mơdró kô trâm pá. Tơdroăng ki ôh tá tơniăn pêi cheăng pơla péa pâ kôm re#ng troh, tâng ôh tá ai pơhlêh tơ-[rê khât [a\ pêi pro tro ki tơdrêng./.

Sa Ly tơplôu