VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Tây Nguyên dế khăng khoăng ó. Nôkố a péa kong pơlê a kơpong Tây Nguyên cho Kon Tum [ă Gia Lai hiăng tơbleăng kong tô mơdrăng khăng khoăng ó râ má 1 Tơdrêng amê tiô tơbleăng dêi Tíu xiâm pơtâng tối hyôh tô hngiú kơpong Tây Nguyên, tung la lâi măng t^ng la ngiâ, tâng kong ôh tá mêi, mê kong kô tô ó râ má 2, má 3. Măng t^ng hiăng hluâ, pôa Nguyễn Xuân Phúc, Ngế pro xiâm pho\ hnê ngăn tơnêi tẻea hiăng ai roh lăm séa ngăn tơdroăng kong tô mơdrăng khăng khoăng a kong pơlê Gia Lai, Kon Tum [ă hnê mơhno tơdroăng tăng têa tôh kế tơmeăm khoăng dế nôkố [ă ton xo\n a kơpong Tây Nguyên.

Ngế pro xiâm pho\ hnê ngăn tơnêi têa pêi cheăng a Tây Nguyên.

 {ă klâng kân rơdâ Ia Sah dêi vâi krâ nho\ng o Jarai a pơlê Hmrong Yố hai, cheăm Ia Ka, tơring }ư\ Pah, kong pơlê Gia Lai dế tung pơla trâm kong tôu mơdrăng khăng khoăng. Lăm ngăn dêi klang tung pơla kong tô ó, jâ Rơ Châm H’Đuh ăm ‘nâi, [ăng klâng kố rơdâ ai 30 ha tá hâi drêng lâ trâm kong tô la hơnăm kố báu hiăng hlâ vâ chê tơdế. Jâ Rơ Châm H’Đuh tối: {ăng klâng ki kố tá hâi ai hơnăm ki lâi trâm kong tôu, la hơnăm kố trâm kong tôu ó môi tiah kố, báu hiăng vâ hlâ tâi. Khăng khoăng tiah kố vâi krâ nho\ng o tơpá khât. Rơhêng vâ khu kăn pơkuâ tơring, cheăm ai troăng hơlâ to\ng kum ăm vâi krâ nho\ng o ngin.

            Rơtế [ă báu, mâu hdrê loăng pêt ton hơnăm ki kơnía git dêi kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng a Gia Lai môi tiah kơphế, tiêu xuân dế ối trâm kong tô mơdrăng khăng khoăng. Rơpo\ng pôa Nguyễn Đức, ối a thôn Phú Vinh, cheăm Ia Băng, tơring }ư\ Prông ai 2 rơpâu xiâm tiêu [ă 1 ha kơphế hiăng pêi châ 3 hơnăm. Laga, kong tô mơdrăng ó môi tiah kố pro kơdrum tiêu [ă kơphế dêi rơpo\ng pôa ho\n hlâ. Têa pró kơtăn ing hngêi 500 met hiăng ôh tá ai têa hiu môi iâ sap ing to lâi khế kố, têa klôh chiâ vâ chê 30 met nôkố châ kơjo vâ tôh ăm tiêu la rêm hâi bu tôh châ lối chât xiâm tê. 

Mâu hno ki kơdoăng têa hiu mot tung klâng hiăng xhiâ tâi.

Tâng tơdroăng ki kong tôu mơdrăng pơtối ối tô ó môi tiah kố tơ’nôm pá 1 khế nếo, kơdrum têu dêi rơpo\ng pôa Đức mơni kô hlâ tâi: Rơpo\ng á mung liăn ing hngêi rak liăn Pêi chiâk pêi deăng ai 400 rơtuh pro 2 rơpâu to trăng tiêu [ă 1 ha kơphế. La nôkố ôh tá ai têa tôh, tiêu hlâ môi tiah kố, mê á bu pâ hngêi rak liăn pro mơdon tơ’nôm hâi khế mơdrếo. Mê ôh tá kâi mơdrếo che#n.

            Tiô Khu ngăn ‘na Pêi chiâk pêi deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê Gia Lai tối, riân troh nôkố, kong tô mơdrăng hiăng pro ăm lối 11 rơpâu 500 ha hdrê loăng pêt a kong pơlê trâm kong tô [ă kô tro lu\p tâi tâng. Tung mê, ai dâng 2 rơpâu 500 ha klâng báu, 6 rơpâu ha tiêu [ă kơphế, rơtế [ă mâu hdrê loăng pêt ki ê. Tiô riân, kong tôu mơdrăng hiăng pro lu\p vâ chê 100 rơtal liăn.

            Pák^ng tơdroăng ki tro lu\p ‘na cheăng kâ, kong tôu mơdrăng xuân dế ối pro dâng 5 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê tung kong pơlê Gia Lai ôh tá ai têa ôu kâ hum roh, tơku\m a mâu tơring }ư\ Sê, Krông Pa, Ia Pa, Kông Chro [ă hên tơring ki ê. Vi [an hnê ngăn kong pơlê Gia Lai hiăng hnê mơhno ăm mâu khu kăn pơkuâ mâu tơring [ă mâu kơvâ ki ai tơdjâk tối tơbleăng troăng hơlâ pơkâ tăng têa ôu kâ hum roh ăm kuăn pơlê, xúa kơxo# liăn dêi kong pơlê tơku\m chô têa krúa sap ing tíu ki ê troh. Pôa Chí Khanh, kăn pho\ pơkuâ ngăn Vi [an tơring Krông Pa, môi tung mâu tơring ki ai hên kuăn pơlê ôh tá ai têa ôu kâ hum roh xua kong tôu mơdrăng pro a kong pơlê Gia Lai, tối: Ki rơhêng vâ tối cho a tơring Krông Pa ai mâu tơring ôh tá têa ôu kâ hum roh môi tiah cheăm Đất Bằng, cheăm Krông Năng, cheăm Ia Hdreh [ă mâu tíu kuăn pơlê ối a ngo. Troăng hơlâ ki ‘mâi rơnêu ki hdrối tâ cho a thế tăng têa ôu kâ hum roh ăm kuăn pơlê. {ă mâu ki ôh tá ai têa klôh, ôh tá ai têa ki ê mê tơring roê tíu ki ‘măn têa vâ kum ăm mâu kơpong kuăn pơlê rêh ối vâ chô têa sap ing hngêi kơmăi dêi pơlê kân mot ke#n mâu cheăm vâ kum têa ăm vâi krâ nho\ng o ai têa vâ xúa.

            Tơdrêng a mê kong pơlê Gia Lai xuân pơkâ thế hngêi rak liăn kal ai troăng hơlâ tơleăng mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa ‘na kong prâi pro hơ’lêh, to\ng kum kuăn pơlê ki tro tơdjâk xua kong tôu mơdrăng tơkâ hluâ khế ki xơpá. Pôa Nguyễn Đức Hùng, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê Gia Lai tối: Tây Nguyên tối tơdjuôm [ă Gia Lai tối phá xêh dế ối trâm kong tô mơdrăng khăng khoăng ó. Peăng hngêi rak liăn á pơkâ thế, ap ing nôkố kal ai troăng hơlâ to\ng kum. Tâng ôh tá ai troăng hơlâ pơkâ tơleăng mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa xua kong prâi pro tung pơla kố mê kuăn pơlê kô trâm pá [ă mâu tơdroăng ki pêi [ă ‘na tơdroăng ki rêh ối pơlê pơla kô tro ôh tá tơniăn. Nôkố, tâi tâng hngêi rak liăn kal ‘nâi tâi mâu rơpo\ng ki mung liăn [ă klâ xoăng vâi, rơpo\ng ki lâi dế tơpá, rơpo\ng ki lâi hiăng tro lu\p tâi tâng, [ă rơpo\ng ki lâi mơni kô tro lu\p.

            Tối tơbleăng ăm pôa Nguyễn Xuân Phúc, Ngế pro xiâm pho\ hnê ngăn tơnêi têa tung rôh lăm séa ngăn tơdroăng ki kong tô mơdrăng khăng khoăng, Khu hnê mơhno cheăng Tây Nguyên ăm ‘nâi, tâi tâng kơpong ai vâ chê 140 to long têa hiăng xhiâ, mâu long têa ki ê nôkố bu ối dâng 30 troh 40% kơdró têa tiô túa ki kơchuâ chêh. Kong tô mơdrăng hiăng pro dâng 15 rơpâu 500 ha klâng báu ôh tá chiêng pêi [ă hiăng tro lu\p tâi tâng, lối 42 rơpâu 300 ha kơphế [ă tiêu trâm kong tô ó, hên [ăng deăng hiăng tro lu\p tâi tâng . Kong tô mơdrăng xuân hiăng pro lối 28 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê a Tây Nguyên ôh tá ai têa ôu kâ huk roh [ă tiô tối hdrối mâu rơpo\ng ki ôh tá ai têa ôu kâ hum roh kô tâk hên nếo tung la ngiâ. Mâu tíu cheăng khu lêng môi tiah Quân khu 5, Quân đoân 3 [ă Khu xiâm pơkua ngăn lêng mâu kong pơlê tung kơpong hiăng thâ khu lêng kum kuăn pơlê ‘na têa pêi chiâk pêi deăng [ă têa ôu kâ hum roh. Tiô mơnhên tối dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn kế tơmeăm tung têa, a tơnêi [ă hyôh kong prâi, Khu xiâm pơkuâ ngăn chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê, rôh kong tôu mơdrăng hơnăm kố cho rôh kong tôu ó khât sap nah tá hâi chói ai tung 90 troh 100 hơnăm kố a Tây Nguyên. Tung to măng t^ng la ngiâ kố ah, kong tô mơdrăng kô ối tôu ó tâ nếo, ki tro lu\p ‘na kế tơmeăm kô pơtối tâk hên. Pôa Cao Đức Phát, kăn xiâm ngăn chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối thôn pơlê tối: Mâu tơdroăng klâi dế ối trâm nôkố cho tơdroăng tơdjâk dêi El ni`o ton má môi sap nah tá hâi chói hlo tung kuăn mơngế ki châ chêh xo. {ă mâu tơdroăng klâi ki pin hlo troh nôkố cho rơ-iêu ó khât la mâu tơdroăng klâi kô hlo tung măng t^ng la ngiâ dêi khế 3, malối cho khế 4 [ă khế 5 mơni kô ối ó tâ nếo [ă pin kô ôh tá tơmiât troh.

         Ngoh Trần Quốc Ninh, a thôn Tân An, cheăm Ia Chim ối ‘nân dêi klâng ngăn mâu báu ki hiăng răng hlâ.

    Nôkố, a mâu kong pơlê Gia Lai, Kon Tum, ki ôh tá mơhúa xua kong tôu mơdrăng hiăng ối a râ má 2 [ă râ má 3. Mâu kong pơlê tung kơpong dế ối tí tăng têa vâ hbrâ ví kong tôu mơdrăng.

            Klêi kơ’nâi lăm séa ngăn [ă hmâng mâu khu xiâm, kơvâ cheăng, mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên tối tơbleăng, pôa Nguyễn Xuân Phúc, Ngế pro xiâm pho\ hnê ngăn tơnêi têa hnê mơhno: Ki hdrối tâ, mâu kong pơlê kal athế rak tơniăn tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, pôi tá ăm rơpo\ng ki lâi ôh kơklêa, ôh tá ai têa ôu kâ hum roh, ta mo xua kong tôu. Mâu kong pơlê kal tơku\m tăng têa tôh ăm [ăng deăng ki pêt mâu hdrê loăng ton hơnăm môi tiah kơphế, tiêu vâ rak tơniăn tơdroăng pêi lo liăn ngân dêi kuăn pơlê. ‘Na ki ton xo\n, kal séa ngăn, pơkâ tí tăng kơdró têa dêi Tây Nguyên, hriăn ngăn vâ ‘no liăn cheăng, mơjiâng ‘mâi rơnêu mâu long, rơchoâ têa vâ kum pêi chiâk pêi deăng tung kơpong, ai mâu troăng hơlâ kơd^ng têa, xúa têa châ tơ-[rê. Ngế pro xiâm pho\ hnê ngăn tơnêi têa xuân hnê mơhno, tung pơla kố mâu rơchoâ, hngêi kơmăi on tơhrik kal kơjo apoăng ai têa vâ tôh kế tơmeăm khoăng dêi kuăn pơlê, tâng kal, kô xúa on tơhrik. Tơdrêng a mê, mâu hngêi rak liăn kal to\ng kunm kuăn pơlê, khu mơdró kâ tơkâ hluâ rơnó xơpá. Pôa Nguyễn Xuân Phúc tối rơdêi: Tơdroăng ki kong tô mơdrăng khăng khoăng ó [ă la ngiâ kố ah kô tô ton tâ nếo. Xua mê, hnoăng cheăng dêi pin, dêi Đảng, Tơnêi têa [ă rêm râ khu pơkuâ kal athế tí tăng túa vâ kơdroh ki tro lu\p, pôi tá ăm tro lu\p hên xếo. Malối, pôi tá ăm kơklêa, pôi tá ta mo, pôi tá ăm vêh kơtiê nếo, malối cho rak tơniăn têa ôu kâ hum roh ăm kuăn pơlê. Tung tuăn hiâm mê, á pơkâ thế mâu vâi pú séa ngăn mâu hnoăng cheăng ki tơdjâk, lăm séa ngăn tơ’nôm a mâu tíu cheăng, séa ngăn kuăn pơlê, hbrâ séa ngăn, mơnhên tối, to\ng kum, ‘mâi mơnhông tro ‘ló má môi, kơdroh tơdroăng ki lu\p kế tơmeăm a mâu kơpong ki trâm kong tô mơdrăng khăng khoăng ó.

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng