VOV4.Sêdang - Pin dế ối a hâi ki apoăng dêi hơnăm nếo, hơnăm Bính Thân. Tơkéa vâ tối, chôu phut ki hơ’lêh lo hơnăm nếo kố, rêm ngế pơrá chiâng hâk tơngăm hiăng tơkâ hluâ hơnăm 2015 – Hơnăm Ất Mùi trâm hên tơdroăng ki pá puât, pơloăng mơnúa, loi tơngah tung hơnăm Bính Thân 2016 kố kô pơtroh mâu tơdroăng ki tơ-[rê, dâi hât tâ. {ă kơpong Tây Nguyên, hâk tơngăm xua hiăng kâi tơkâ hluâ ki pá puât, hên mâu kong pơlê pêi cheăng kâ châ hên kế tơmeăm, xuân ối a kơlo ki hên, mơhé kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng pơtối trâm tơdroăng ki ôh tá tơniăn xua tê tơmeăm ing chiâk deăng chu rơpâ yă, kong tô mơdrăng pơtối pro tơdjâk troh tơdroăng ki tro lu\p ‘na kế tơmeăm hên.

Loi tơngah hơnăm 2016 a Tây Nguyên xuân hlo nhên tâ tung hneăng hơnăm ki trâm tơpá, la kơvâ pêi chiâk pêi deăng rế hía rế ai hên mâu kuăn pơlê ki pêi cheăng kâ rơkê [ă mâu khu mơdró kâ ‘nâi to\ng kum, rơtế [ă kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng. Tơdroăng loi tơngah cho  hơnăm 2016 hiăng hlo nhên tâ [ă mâu tơdroăng ki tơ-[rê ‘na mơjiâng bro hngêi trăng, troăng prôk, hno rơchôa têa [ă mâu tơdroăng tơkêa bro ‘na chiâk deăng tiô túa ki nếo.

Koh hâk, sôk ro hơnăm nếo Bính Thân, pó vâi krâ nho\ng [ă pú hmâ rơtế hmâng [ai chêh dêi ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam ‘na mâu tơdroăng cheăng ki xiâm kối ki Tây Nguyên hiăng pêi pro  tung hơnăm 2015 vâ po troăng ăm tơdroăng ki thăm loi tơngah kô bâ eăng, tơniăn le#m tâ ăm cheăng kâ rêh dêi kơpong kố tung hơnăm 2016.

            Mâu hâi mơ’nui dêi hơnăm ton Ất Mùi, yă kơphế, kơxu rơpâ tâ mâu hơnăm hdrối, laga kuăn pơlê lăm a kơchơ roê kế tơmeăm khoăng kơdrâm kơdre\ng. Roê rơxế honđa ăm kuăn ‘ne\ng lăm hêi a mâu hâi têt, jâ Ngô Thị Tiến, ối a thôn Sơn Lộc Hai, cheăm }ư Bao, pơlê kong krâm {uôn Hồ, kong pơlê Dak Lak tối, mơhé yă kơphế chu rơpâ, laga hên rơpo\ng tung thôn xuân ối châ roê rơxế ô tô kơnâ châ hr^ng rơtuh liăn, kơnôm pêi lo liăn ing pêi tiu, pêt tơvât tung kơdrum kơphế. Môi tiah jâ Tiến, roê môi toăng rơxế hon đa ga, bu xo dêi liăn ki pêi lo tơ’nôm vâ roê rơxế: Hâi kố ai roê ăm dêi kuăn môi toăng rơxế (Vi-yần) Vision. Á hnoăng vâ roê klêi têt, laga kuăn á hâk vâ, mê á roê tung têt kố. Hơnăm kố, kơphế rơpâ ‘nâng, laga châ liăn tiu. Hngêi á pêi kơphế bu 1 hectar 4 sao, tiu 3 hr^ng 50 xiâm. Ôh tá hên, laga pêi lo liăn. Tối tơchuâm, kuăn pơlê a }ư Bao, Bình Thuân pêi tiu châ hôm ‘nâng. Rêm rơpo\ng xuân châ ti lâi ta#n..

            Ôh tá xê to kơpong }ư Bao, Bình Thuận dêi pơlê kong krâm {uôn Hồ, hluăn ing tơdroăng, ôh tá kơnôm to kơphế, mâu kơpong ki pêi pêt kơphế kân rơdâ má môi a Dak Lak, Dak Nông, Gia Lai, xuân kro mơdro\ng kơnôm pêt tơvât tiu, plâi sâu riêng, plâi [ơr. Pêi lo liăn ing loăng plâi pêt tơvât tung kơdrum pêi lo liăn châ hên tâ loăng plâi ki pêi xiâm. Ngoh Nguyễn Văn Hiếu, ối a thôn Phước Hòa, cheăm Ea Yông, tơring Krông Pa] pêt tơvât 80 xiâm loăng plâi sầu riêng tung kơdrum kơphế lối 1 hectar, xuân pêi lo châ vâ chê 200 rơtuh liăn: Pêi tiu châ hên, hên tâ kơphế. Bu 80 xiâm, pêt hiăng châ 7 hơnăm kố, pêi lo châ dâng 10 ta#n, tê [a\ yă sap hâi lơ 18 khế 19 rơpâu liăn môi kilô.

            Rơtế [a\ yă kơphế, kơxu chu rơpâ, hơnăm 2015, Tây Nguyên kong tô khăng khoăng, pro tro lu\p tung pêi chiâk deăng. Laga troh hơnăm 2016, tơdroăng kố kô châ tơleăng, drêng long rơchoâ têa châ rơnêu. A Dak Lak mâu hâi mơ’nui hơnăm, kong pơlê hiăng mơjiâng pro tơ’nôm rơchôa têa Ea Rớt, bê têa tôh ăm lối 2 rơpâu hectar. Kố cho rơchoâ Krông Pa], môi tơdroăng tơkêa bro ki kân, bê têa tôh ăm lối 14 rơpâu hectar xuân dế choâ ‘lâng mơjiâng pro kêi đeăng. Tơ’nôm [a\ rơchoâ hno têa Krông {uk Hạ hiăng mơjiâng kêi đeăng sap hơnăm 2013, bê tôh ăm lối 12 rơpâu xiâm loăng plâi, chât rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê a kong pơlê ôh tá tô tuăn tung pơla kong tô khăng khoăng, hmiân tuăn pêi chiâk deăng. Tơdroăng dêi ngoh Y Jor Mlô, hdroâng kuăn ngo Rơđế, ối a [uôn Krông {uk, cheăm Krông {uk, tơring Krông Pa], ăm hlo tơdroăng sôk ro dêi kuăn pơlê drêng ai rơchoâ têa: Ai rơchoâ têa kố, xua tơnêi têa mơ’no liăn mơjiâng pro, kuăn pơlê sôk ro. Kuăn pơlê kô mơ-eăm pêi cheăng kơhnâ khât tâ mê ếo. Ai rơchoâ kố kuăn pơlê pêt alâi, prá, báu, [a\ pêt mâu kế tơmeăm khoăng ki ê, môi tiah nhâ ăm ro rêi, …môi hơnăm, kuăn pơlê pêi châ 3 rơnó. Kuăn pơlê mơnê tơnêi têa hiăng mơ’no liăn mơjiâng pro rơchoâ kố.

            Pák^ng tơdroăng pêi chiâk deăng rế hía rế tơtro, hơ’lêh hdrê pêt ki tơtro, ai rơchoâ têa, bê têa tôh kế tơmeăm khoăng, Tây Nguyên châ tơ-[rê tung păn mơnăn mơnoâ, drêng chât tơdroăng tơkêa pro k^ mơ’no liăn tung hơnăm 2015, [a\ lối 20 rơpâu rơtal liăn. Tung kơxo# kố, a peăng kơnho\ng Tây Nguyên, Ko\ng ti tơlo liăn păn mơnăn mơnoâ Gia Lai, hiăng teăm mơ’no 6 rơpâu 500 rơtal liăn, mơjiâng 6 kơdroăng păn, păn 12 rơpâu to ro vâ xo têa tôu, tơru\m [a\ Nuti Food, mơjiâng môi hngêi kơmăi kơhleăng têa tôu ro [a\ pro chiâng kế tơmeăm dêi tơná vâ tê tung kơchơ. Tâng pêi cheăng châ tơ-[rê tiô pói vâ, mâu kơdroăng păn ro dêi Hoàng Anh Gia Lai cho tơdroăng vâ kum tung tơdroăng păn mơnăn mơnoâ po rơdâ tung kuăn pơlê. Pôa Lê Đình Vũ, Kăn pơkuâ Ko\ng ti tơlo liăn păn mơnăn mơnoâ Gia Lai – Grup Hoàng Anh Gia Lai, tối ăm ‘nâi: Tiô pơkâ hneăng má 1 dêi Grup pơkuâ kô păn 120 rơpâu to ro. Tơdroăng păn ro xo hơ’nêh nôkố dâng 80 rơpâu to ro xo hơ’nêh. Hneăng má 2, mê kô păn tơ’nôm 100 rơpâu troh 200 rơpâu to, ngăn tiô kơ ivá. Túa pơkâ ton xo\n mê kô tơru\m [a\ kuăn pơlê, mơ’no liăn roê hdrê, khoa ho\k kih thua#t [a\ roê ro dêi kuăn pơlê.

            Ro păn ki xo têa tôu, ro păn ki xo hơ’nêh dế păn hên a kơpong peăng kơnho\ng Tây Nguyên troh peăng hdroh Tây Nguyên, drêng a Lâm Đồng, kơvâ păn ro xo têa tôu dêi kong pơlê, veăng amê ai khu tê mơdró kân veăng. Pôa Vũ Văn Tư, Kăn pơkuâ Tíu xiâm mơhnhôk mơ’no liăn cheăng – tê mơdró [a\ ôm hyô kong pơlê Lâm Đồng, tối ăm ‘nâi: Nôkố Lâm Đồng hiăng mơhnhôk mâu khu mơ’no liăn cheăng ki kân, môi tiah Vinamilk, TH True Milk. Ki rơhêng vâ tối troăng pêi cheăng dêi kong pơlê ‘na kơvâ têa tôu ro, mê ôh tá xê păn ro xo têa tôu, châ xo hên têa tôu ro tê tung tơnêi têa [a\ tê ngi kong têa ê, mê ối tê ăm tơmối ôm hyô, vâ mơnhông mơdêk kơvâ ôm hyô. Kơpong ki ăi hên ro xo têa tôu, mê kong pơlê kô kơjo kum ăm khu tê mơdró mâu kơpong tơnêi ki ôh tá hơpok le\m xếo vâ păn, a mâu tơring Lâm Hà, Đơn Dương. {a\ kal tâ mê nếo, mâu tơdroăng tơkêa pro kố kô tơru\m [a\ kuăn pơlê pêi chiâk deăng, vâ kuăn pơlê hlo ki pơxúa [a\ vâi kô hơ’lêh mâu hdrê loăng plâi ki ôh tá kơnâ liăn, mê pêt nhâ vâ păn ro.

            Rơtế hơ’lêh tung pêi chiâk deăng, hngêi trăng troăng klông a kơpong Tây Nguyên châ rơnêu. Kơ’nâi troăng kân 14, bu tung lối 1 hơnăm, mâu tơdroăng tơkêa pro mơjiâng pro troăng kân 19, tơdjêp peăng kơnho\ng Tây Nguyên [a\ kơno tuk Quy Nhơn, troăng kân 20 tơdjêp Lâm Đồng [a\ peăng mâ hâi lo pá hdroh tơnêi têa xuân hiăng mơjiâng pro kêi. Tơdroăng tơkêa pro rơnêu troăng kân 26, tơdjêp Dak Lak [a\ Khánh Hoà hiăng kêi đeăng hên kơpong. Tơdâng tơ’mô tung pêt kế tơmeăm khoăng [a\ păn mơnăn mơnoâ, ai long rơchoâ têa a lâp lu [a\ troăng kân le\m rơdâ, cho xiâm kối vâ mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên mơnhông mơdêk krá tơniăn tung hơnăm 2016 [a\ mâu hơnăm la ngiâ./.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng