VOV4.Sêdang - A cheăm Dak Nuê, tơring Lak, kong pơlê Dak Lak ai ngế thái ôh tá xâu tơdroăng tơpá, lối 30 hơnăm pleăng dêi hnoăng cheăng hnê chư a kơpong xahpá, [ă tuăn hiâm tơmiât vâ djâ chư ăm vâi hdrêng kơpong hơngế hơngo. Mê cho thái Y Luă Kmăn, thái hnê chư a hngêi trung Dak Sar, ối tung hngêi trung hriâm râ má môi Y Ngông Niê Kdăm, cheăm Dak Nuê, tơring Lak, kong pơlê Dak Lak. Vũ Nam Trang, ngế chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam ai [ai hơmuăn tối ki ‘na thái Y Luă Kmăn.

          Mơgêi hngêi trung trung ho\k hnê mơjiâng thái cô kong pơlê Dak Lak, hơnăm 1985, thái Y Lua\ Kmăn, hdroâng kuăn ngo Rơđế, châ ăm hnê a hngêi trung râ má môi Lý Tự Trọng, cheăm Dak Nuê, tơring Lak. Sap mâu hâi apoăng hnê a hngêi trung, thái Y Lua\ tơnăng pleăng dêi hnoăng cheăng lăm hnê a pơlê Dlây, hngêi trung ki pá puât má môi, tâi tâng hok tro cho mơngế hdroâng kuăn ngo.

            To lâi hơnăm hnê a hngêi trung ki pá puât, tơdroăng cheăng dêi thái ôh tá xê to hnê chư ăm mâu vâi o, mê ối ‘nâi tơdroăng rêh ối dêi ho\k tro, hriâm tơ’nôm nâl hdroâng kuăn ngo ki ê, đi đo pro hmâ, kum [a\ mơhnhôk hok tro lăm hriâm, mơhnhôk nôu pâ hok tro hlê ple\ng ki kal dêi tơdroăng hriâm chư, ing mê pro tơ’lêi hlâu ăm kuăn ‘ne\ng lăm hriâm. Thái Y Lua\ Kmăn tối: Troăng prôk lăm hơngế [a\ pá puât, ki má lối rơnó mêi, troăng ‘mêi ‘mâk, thái cô amê vâ lăm hnê hriêm tro chôu, mê thế ‘măn rơxế a hngêi kuăn pơlê, [a\ hok tro amê, ôh tá hlê nâl tơpui dêi pó, xua kuăn pơlê amê ki hên cho hdroâng kuăn ngo Mông. Thái cô rế tơru\m [a\ pơlê amê, klêi mê tơru\m [a\ thái cô, xuân hriâm nâl dêi hdroâng kuăn ngo amê, laga xuân ôh tá chiâng tơpui hên, bu hriâm mâu nâl tơpui mơhnhôk mâu vâi o mơ-eăm hriâm tâp.

            Hngêi trung Dak Sar ai 200 ngế vâi o hok tro, [a\ 8 lâm, mâu vâi o hok tro a kố ki hên cho mơngế hdroâng kuăn ngo kơpong peăng kơnho\ng tơnêi têa, môi tiah Mông, Tày mot ối akố. Tâi tâng kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo akố rêh ối tơprâ tơpru\ng a cheâng ngo, kơtăn hngêi trung chât km, xua mê tơdroăng prôk vêh pá puât. Thái Y Luă tối ăm ‘nâi: Ôh tá môi tiah a drô kơpong tơbăng, tơdroăng hnê hriâm a kơpong kong ngo trâm hên pá puât, mâu thái kô thế lông ahdrối vâ hnê. Vâ pơtối mơhnhôk tu\m hok tro troh hriâm tu\m a lâm, mâu thái cô thế rơkê, mơ-eăm [a\ hâk vâ hok tro. {a\ mâu hok tro lôi pơtê hriâm, thái troh a hngêi mơhnhôk, hên xôh mâu thái cô thế mơdoh plâ hâi prôk cheâng troh tíu ki mê. Thái Y Luă tối: Hên hok tro vâ lôi pơtê hriâm, xua tơdroăng rêh ối rơpo\ng pá puât, mâu kuăn muăn, cháu chái vâ kum nôu pâ, xua mê thái cô thế troh a hngêi klêi mê, mơhnhôk vâi o troh a hngêi trung, rêm roh prôk ôh tá châ mơhnhôk, mê tơru\m [a\ thôn pơlê amê, hlo pin lăm mơhnhôk hên xôh môi tiah mê, tá tui lui hok tro xuân ‘nâi [a\ vâi pơtối lăm hriâm nếo.

            Pá puât môi tiah mê, laga thái Y Luă đi đo mơ-eăm. Nôkố mơhé hiăng 57 hơnăm, châ 30 hơnăm pleăng hnoăng cheăng hnê hriâm, thái Y Luă xuân ối hnê a hngêi trung. Nếo achê kố, drêng cheăm Dak Nuê mơjiâng tơ’nôm hngêi trung râ má môi Y Ngông Niê Kdăm [a\ 3 hngêi trung, thái Y Luă Kmăn pơtối pleăng dêi hnoăng cheăng hnê a hngêi trung hơngế má môi, kơtăn cheăm 26 km. Pói tơngah kum vâi hdrêng kơpong pá puât ‘nâi chư, cho tơdroăng mơhnhôk vâ thái Y Luă tơkâ hluâ mâu pá puât, pơloăng mơnúa mê: Drêng hlo hok tro ‘nâi chư, a tâ sôk ro [a\ hmiân tuăn hnê hriâm, á ngăn mâu vâi o xuân môi tiah kuăn ‘ne\ng á, xua mê a mơ-eăm mơhnhôk hnê ăm mâu vâi o, vâ mâu vâi o a mê xuân châ hriâm tâp, ‘nâi chư môi tiah mâu vâi o a tíu ki ê.

            Hơnăm hiăng hluâ, hngêi trung Dak Sar đi đo ai hok tro troh hriâm a hngêi trung tu\m, tơniăn [a\ tơdroăng hriâm tâp đi đo ối má môi tung 3 hngêi trung dêi hngêi trung râ má môi Y Ngông Niê Kdăm. Thái Trần Văn Chính – thái pơkuâ hngêi trung râ má môi Y Ngông Niê Kơdăm tối: Thái Y Luă ôh tá xê rơkê to ‘na hnê hriâm, mê ối rơkê ‘na mơhnhôk hok tro; đi đo djâ troăng ahdrối tung mâu tơdroăng cheăng dêi hngêi trung, ru\m môi tuăn, ru\m [a\ thái cô, đi đo kum tung hnê hriâm rơkê [a\ châ tơ-[rê, [a\ hok tro dêi hngêi trung rế hía rế rơkê.

            Hên hơnăm pơtối, thái Y Luă hiăng châ tơdah xo inâi thái hnê rơkê dêi hngêi trung. Khế 10 kố nah, thái Y Luă châ rah xo cho thái ki rơkê dêi rơring veăng hneăng hôp tơ’noăng pâ nhoa#m tơnêi têa dêi kong pơlê Dak Lak. Laga, [a\ thái Y Luă, tơdroăng ki rơkê dêi hok tro cho tơdroăng sôk phiu, hơniâp ro, cho pri ki kơnía git má môi. Hên hok tro dêi thái hiăng hriêm đăi ho\k, ai ngế hiăng chiâng thái cô: Á sôk ro, drêng hlo hok tro dêi tơná châ tơ-[rê môi tiah mê, xua hdrối nah cho hok tro, nôkố hiăng ai ngế hiăng chiâng thái cô, thăm nếo rơtế hnê môi hngêi trung [a\ á, hok tro xuân ai ngế pro thái hnê râ má 2, má 3, ai ngế hiăng hriâm đăi ho\k [a\ pêi cheăng ki ê.

            Hâi tơbâ hnoăng cheăng thái cô Việt Nam hiăng troh [a\ mâu thái cô a hngêi trung Dak Sar le\m ro, tơ’ló khât. Thái Y Luă Kmăn [a\ mâu thái cô akố dế mơ’no dêi ivá kum hngêi trung mơjiâng mâu vâi o hok tro a kơpong kong ngo tung la ngiâ thăm rơkê tung hriâm tâp.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng