VOV4.Sêdang - Vâ mơnhông ki dâi khât ăm hnoăng cheăng kơdroh tah kơklêa kơtiê xahpá a kong pơlê Kon Tum troh tâi hơnăm 2015, mê Vi [an hnê ngăn kong pơlê Kon Tum hiăng mơ’no tơdroăng pơkâ a hâi lơ 14 khế 8 hơnăm 2012. Hluâ 2 hơnăm pêi pro mâu tơdroăng cheăng mê troh nôkố, hiăng pro pơxúa hên mâu tơdroăng cheăng ki tơ-[rê, châ mơjiâng hên hngêi pêi cheăng, troăng klông, cheăng khăm mơlât, hnê mơhriâm xuân châ pêi pro kơhnâ khât, tơdrêng amê, xuân hiăng ai hên mâu tơdroăng ki to\ng kum ‘na pêi chiâk pêi deăng, mơnhông rêh kâ ối ăm kuăn pơlê a Kon Tum.

            Tơdroăng pơkâ thăm mơdêk tơdroăng rêh kâ ối [a\ xăm kơtiê a kong pơlê Kon Tum cho tâi tâng mâu troăng rơhlâ pơkâ to\ng kum xăm kơtiê tơchuôm [a\ tơdroăng pơkâ to\ng kum xăm kơtiê phá tơ-ê dêi tơnêi têa [a\ troăng rơhlâ to\ng kum kơdroh kơtiê dêi kong pơlê, xo liăn ho\ng hnôu ‘măn rak liăn dêi kong pơlê to\ng kum vâ pêi pro châ tơ-[rê tơdroăng pơkâ mơ-eăm kơdroh kơtiê sap 4 troh 5 % tiu tơdroăng pơkâ hneăng hôp kong pơlê Đảng [o# roh má 14 kong pơlê pơkâ.

            Tiah mê, sap hơnăm 2012 troh hơnăm 2014, kơxo# liăn vâ kơdroh kơtiê dêi Tơnêi têa hiăng mơ’no lối 360 rơtal liăn vâ mơjiâng hngêi trăng troăng klông, kum mơnhông pêi chiâk ăm rơpo\ng kơtiê a mâu cheăm ki trâm hên pá puât [a\ mâu thôn ki xahpá má môi.

            Pak^ng kơxo# liăn tơnêi têa, vâ pêi pro tơdroăng pơkâ kố kong pơlê Kon Tum hiăng ‘măn lối 80 rơtal liăn kum ăm rơpo\ng kơtiê; to\ng kum lối 20 ha kao su . Poâ A In – Mơngế kuăn pơlê thôn Kon Chêng, cheăm Măng Cành, tơring Kon Plong tối ăm ‘nâi: {a\ rơpo\ng á, kơnôm châ Tơnêi têa to\ng kum hdrê kơphế, tung mê hdrê châ to\ng kum ăm 1 rơpâu xiâm [a\ kum ăm phon rơvât, pak^ng mê, khu mơhnhôk pêi chiâk deăng dêi cheăm, tơring hiăng hnê ăm á kih thua#t pêt, rak ngăn. Sap hơnăm 2012 troh nôkố, kơphế hiăng châ krí hơnăm ki apoăng, á sôk ro ‘nâng.

            {a\ tơdroăng to\ng kum mơjiâng pro hngêi trăng troăng klông a 20 cheăm ki pá puât, hiăng pro phá hơ’lêh tơ-ê, kum mâu cheăm tơ’lêi mơnhông tơdroăng rêh ối. Mâu kế tơmeăm khoăng mơ’no liăn mơjiâng pro, cho mơjiâng pro tiu kuăn pơlê púi vâ. Drêng hiăng mơjiâng kêi đeăng [a\ ăm phêp xúa, mê châ tơ-[rê hôm, kum pơxúa tung tơdroăng rêh ối ăm kuăn pơlê, ai troăng prôk kân le#m rơdâ troh a tơdế cheăm. Poâ A Ning – kăn hnê ngăn Vi[an cheăm Măng Cành, tơring Kon Plong tối: Sap ai tơdroăng pêi châ tơ-[rê [a\ thăm pêi tơdroăng kơdroh kơtiê a kong pơlê Kon Tum kum ăm cheăm ‘nâi troăng vâ xăm kơtiê tung cheăm. Xua tơdroăng pơkâ kố ai hên túa pêi pro to\ng kum tơdrêng, xua mê ai tơdroăng tơru\m pơla mâu tơdroăng, pơtih tung mơjiâng pro troăng, mê ôh tá xê kum to tung tơdroăng prôk lăm dêi kuăn pơlê, lơ pơto kế tơmeăm khoăng mê ối kum kuăn pơlê pơla mâu thôn châ prôk lăm pôu dêi rơpó, pơla mâu cheăm ki kố [a\ cheăm ki tá.

            Tâng vâ tối tơdroăng tơku\m, pêi pro tơdrêng ing mâu kơxo# liăn mơ’no liăn cheăng rơtế ai khu râ kăn pơkuâ hnê mơhno cheăng kơtăng tung tơdroăng pơkâ xăm kơtiê [a\ mâu khu râ kăn hiăng xing xoăng hnoăng pêi cheăng, hiăng pro tơ’lêi hlâu ăm mơngế kơtiê châ mung liăn vâ mơ’no pêi tung cheăng kâ. Hngêi trăng troăng klông dêi mâu tơring kơtiê, cheăm kơtiê châ tơmâng mơ’no liăn cheăng, tơdroăng rêh ối mơngế kơtiê châ hơ’lêh nhên, kơxo# rơpo\ng kơtiê dêi kong pơlê hiăng kơdroh sap 27,91% hơnăm 2011 chu u ối 16% mơ’nui hơnăm 2014.

            Môi tơdroăng ki kal drêng pêi pro tơdroăng pơkâ mê ai lối 20 túa xăm kơtiê châ mơjiâng [a\ po rơdâ kum rơpo\ng kơtiê veăng tung tơdroăng xăm kơtiê, pêi lo liăn tơniăn, hlu\n ho\ng kơtiê krá tơniăn, môi tiah hơ’lêh dêi rơpó mung liăn, kum rơpo\ng kơtiê păn ro kăn. Tơdroăng pêi kố kum pro kơxo# liăn to\ng kum dêi tơnêi têa châ tơniăn, hên ngế kơtiê châ pơxúa ho\ng kơxo# liăn to\ng kum dêi Tơnêi têa, tơniăn tơdâng tơ’mô tung pêi troăng rơhlâ to\ng kum mơngế kơtiê. Rơtế amê tơdroăng tơbleăng tối, khe#n kơdeăn mơngế kơtiê, séa ngăn, tối tơdroăng xăm kơtiê châ thăm mơdêk, kum hơ’lêh tơdroăng tơmiât dêi kuăn pơlê tung mơnhông cheăng kâ hlu\n ho\ng kơtiê.

Pak^ng mê, mâu tơdroăng châ pêi tơ-[rê tung cheăng po rơdâ pêi pro tơdroăng pơkâ xuân trâm pá puât, mê cho khu cheăng châ xing xoăng hnoăng cheăng, cho kơ koan ki pêi pro mâu troăng rơhlâ, ối tung tơdroăng pơkâ xăm kơtiê dêi kong pơlê, tá hâi tơru\m [a\ Vi[an mâu tơring, pơlê kong kơdrâm, séa mơnhên mâu tơdroăng rơhlâ to\ng kum [a\ hlu\n ho\ng kơtiê vâ pơtối mơnhông mơdêk, pơtối thăm pêi pro mâu troăng rơhlâ tơdroăng pơkâ hlu\n kơtiê vâ pơtối pêi, pơtối pro mâu troăng rơhlâ châ tơ-[rê hôm. Vâ tơ’nôm, ‘mâi rơnêu mâu troăng rơhlâ, mơnhông kum mâu rơpo\ng vâ chê kơtiê, rơpo\ng hlu\n kơtiê ối trâm hên pá puât, môi tiah tá hâi ‘nâi troăng pêi cheăng, tê mơdró vâ tơniăn tung rêh ối, hlu\n ho\ng kơtiê, krá tơniăn.

            Jâ Phạm Thị Thu Hà – kăn pơkuâ cheăng pêi mố đo#i tro rong [a\ rêh ối pơlê pơla dêi pơlê kong kơdrâm Kon Tum tối ăm ‘nâi: Tơdroăng kơdroh kơtiê re#ng cho tá hâi krá tơniăn xua hên tơdroăng: kong prâi ôh tá tơniăn tơdjâk tung pêi chiâk deăng, păn mơnăn mơnoâ dêi kuăn pơlê [a\ mâu rơpo\ng kơtiê vâi ôh tá hlê ple#ng hên túa cheăng kâ, ôh tá ‘nâi xúa khoa ho\k kih thua#t tung pêi chiâk, păn mơnăn mơnoâ, mâu rơpo\ng kơtiê ối tơkôm tơngah to tơnêi têa to\ng kum.

            Poâ Nguyễn Ngọc Ánh – kăn pho\ pơkuâ cheăng pêi mố đo#i tro rong [a\ rêh ối pơlê pơla pơlê kong pơlê Kon Tum mơnhên: Hơnăm 2015 ki xiâm cho kơdroh rơpo\ng kơtiê chu 10,87%. Vâ châ tiu pơkâ mê: má môi cho: thăm pêi pro tơdrêng mâu troăng rơhlâ to\ng kum, mâu kơxo# liăn to\ng kum mơ’no pêi cheăng kâ tung kong pơlê, vâ kơdroh kơklêa, xăm kơtiê. Má péa cho: thăm séa ngăn mâu tơdroăng pơkâ xăm kơtiê. Má pái: po rơdâ mâu túa kơdroh kơtiê, nôkố lâp kong pơlê ai 23 túa phá xêh dêi khu pơkuâ cheăng pêi pơkuâ tơnêi tơníu.

            Hngêi trăng troăng klông châ mơ’no liăn cheăng, kuăn pơlê châ mung liăn, laga ki kal kăn [o# ki pêi ‘na xăm kơtiê a mâu cheăm, ki má lối cho a mâu thôn, thế ‘nâi nhên xiâm kối ki khoh chiâng kơtiê, pá puât, vâ ho\ng mê tơbleăng mâu túa ki tơtro. Kố xuân cho túa vâ thăm xúa tơtro kơxo# liăn mơ’no cheăng mơnhông pêi cheăng kâ, rơtế amê kuăn pơlê hlu\n ho\ng kơtiê xuân kal hnê mơhno tơtro tiu pơkâ, mơ’no liăn cheăng tơtro vâ hlu\n ho\ng kơtiê krá tơniăn.

A Sa Ly tơplôu