VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ! Ki nhên khât pêi tơdroăng pơkâ Tơnêi têa má 5, hneăng má 8 ‘na mơjiâng khôi túa le\m tro Việt Nam ki má môi, mơhno khôi túa hdroâng kuăn ngo, tung mâu hơnăm hiăng hluâ Khu pơkuâ cheăng Đảng kong pơlê, Khu pơkuâ Mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong Kon Tum tơru\m [a\ Vi[an Mât tra#n tơnêi têa Việt Nam; Khu pơkuâ ‘na mơhno mơjiâng túa le\m tro, tơ’noăng ivá [a\ ơm hyô po rơdâ tơdroăng mơjiâng ‘’Tíu ki mơhno khôi túa le\m tro kơpong tíu tơkăng kong’’. Klêi kơ’nâi lối 20 hơnăm pêi pro, tơdroăng kố hiăng pêi pro tung tơdroăng rêh ối, kum thăm mơdêk tơdroăng rêh ối ăm kăn [o# lêng mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong [a\ kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo kơpong tíu tơkăng kong. 

  Đông mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong Đak Nhoong, tơring Đak Glei cho môi tung mâu đông ki má môi mơhno mơjiâng khôi túa le\m tro kơpong tíu tơkăng kong dêi mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong Kon Tum. Vâ đông kân rơdâ, krúa le\m, khoa ho\k [a\ tơtro tiô pơkâ môi tiah hâi kố, rơtế [a\ tơdroăng mơ’no liăn roê kế tơmeăm khoăng dêi Khu xiâm pơkuâ lêng ối ai mơ-eăm hên dêi rêm ngế kăn [o# mô đo#i dêi đông. Đăi u\y A Ngọc Chiến, ngế cheăng kal kí kăn pho\ pơkuâ đông mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong Đak Nhoong tối ăm ‘nâi, mâu xiâm loăng ngiêt le\m pêt tơdrăng troăng, châ rak ngăn khât; mâu plông ngiêt le\m – krúa le\m tung đông, cho ivá [a\ kơpeăng ko\ng rơkê dêi mơngế mô đo#i, pêt rak ngăn khâu khât. Vâ chiâng ‘’Tíu ki má môi mơhno khôi túa le\m tro a kơpong tíu tơkăng kong’’, ahdrối rêm đông thế mơjiâng tơdroăng rêh ối mơhno mơjiâng túa le\m tro ‘’Mơngế le\m, đông le\m, hiêm mơno rêm ngế lêng le\m tro’’ [a\ rêm ngế lêng cho môi ngế rêh ối le\m tro, mơhno khôi túa ki le\m tro. Xua mê, tơdroăng mơjiâng ‘’Tíu ki má môi mơhno khôi túa le\m tro kơpong tíu tơkăng kong’’ hiăng mơhno hên tơdroăng ki le\m tro tung đông [a\ đông mô đo#i ki ê. Đăi u\y A Ngọc Chiến, tối: Mơjiâng tíu ki má môi mơhno khôi túa le\m tro kơpong tíu tơkăng kong, kum kăn [o#, mô đo#i tung đông hmiên tuăn pêi cheăng, mơnhên tơtro hnoăng cheăng dêi tơná. {a\ kuăn pơlê, mê kuăn pơlê loi tơngah khât [a\ mố đo#i gâk kring tíu tơkăng kong tung pơkuâ, gâk kring tíu tơkăng kong. Tung tơdroăng tơru\m cheăng [a\ kuăn pơlê rơtế veăng gâk kring hnoăng pơkuâ tíu tơkăng kong tơnêi têa, kum mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong gâk kring hnoăng pơkuâ tíu tơkăng kong [a\ gâk kring tơdroăng kal kí, kum tơniăn pơlê pơla tung kong pơlê.

            Châ tơ-[rê dêi tơdroăng mơjiâng ‘’Tíu ki má môi mơhno mơjiâng khôi túa le\m tro kơpong tíu tơkăng kong’’ a tíu kơkăng kong kong pơlê Kon Tum, ôh tá pêi pro tung đông tê, mê ối pêi pro troh a kơpong kuăn pơlê rêh ối. Ing tơdroăng pêi pro kố, kuăn pơlê a kơpong tíu tơkăng kong châ mâu kăn [o# mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong pơtâng tối, mơhnhôk, tah lôi mâu khôi túa ki ôh tá tơtro, khên tơnôu xúa khoa ho\k kih thua#t tung pêi cheăng, kơhnâ tung rak vế, pơtối mơhnhông khôi túa le\m tro.

            Troh a pơlê Đak Gar, cheăm Đak Nhoong, tơring Đak Glei hâi kố, ngăn mâu [a\ng klâng têa, kơdrum kơphế, loăng ‘mố ngiêt le\m dêi 70 rơpo\ng kuăn pơlê a kố ôh tá ai kơbố tơmiât hdrối nah kuăn pơlê tung pơlê đi đo lăm rêh ối u tâu u tá, ôh rêh ối tơniăn môi tíu, [a\ rơneh kơdrâm kuăn ‘ne\ng. Rêm roh tamo châi, kuăn pơlê ối tơku\m po xối Xiăng, mơ’nhê hên chôu [a\ liăn ngân. Krâ pơlê A Đom tối ăm ‘nâi, pơlê Đak Gar châ môi tiah hâi kố, kơnôm hnoăng kân k^n dêi mô đo#i gâk kring tíu tơkăng kong Đak Nhoong: Hdrối nah pơlê kâ hmê puât [ă ko\ng, vâi kơdrâi ai kuăn tung kong, troh rơnó pêi chiâk vâi t^ng, xối xeăng hên hdrôh, châi tamo xuân xối xeăng krếo pôa pơchâu. Hên rơpo\ng hngêi đi đo kơ klêa. Nôkố pơlê Đak Gar, rơpo\ng ki lâi xuân ai xoăng koi, koi kơmăng hiăng ‘nâi hnhâng mitơkel, kâ tô ôu chên, hiăng ‘nâi kâ [ă loăng đuah, kâ [ă mo\ng. Vâi kơdrâi troh vâ mơhum kuăn vâi lăm mơhum dêi a hngêi pơkeăng cheăm. Ngế ki lâi châi tamo hiăng ‘nâi lăm  khăm pơlât a [ok thái pơkeăng mố đo#i kak tơkăng kong. Rêm hơnăm búp po leh mơd^ng kâ báu nếo 1 troh 2 hdroh  tê, ôh tá po leh mơd^ng hên môi tiah hdrối nah. Kuăn pơlê ôh tá pro xôi ‘na troăng ki tâp tơneăn hdró tíu tơkăng kong [ă hiăng ‘nâi chêh inâi a mố đo#i kak tơkăng kong vâ veăng kring vế troăng tơkăng kong. Khoh ai môi tiah nôkố kơnôm hên ing mố đo#i kak tơkăng kong.

Lối 20 hơnăm hdrối nah rơpo\ng pôa A No rơtế [ă vâ chê 100 rơpo\ng kuăn pơlê ki ối  a pơlê Peng Bong, cheăm Đak Long, tơring Đak Glei đi đo trâm pá ‘na cheăng kâ [ă tá ‘na mơhno túa le\m tro [ă ‘na tuăn ngôa. Malối, xua ôh tá hlê ple\ng, mê pôa rơtế [ă hên mâu ngế tiô khôp Tin lành tung pơlê tơku\m khôp hmâng vâ pro chiâng ai tơdroăng  xôi ‘na luât. Châ mâu mố đo#i kak tơka\ng kong [ă khu râ đảng, khu râ kăn pơkuâ cheăng dêi tơring, cheăm hnê tối, rơpo\ng pôa A No [ă mâu rơpo\ng kuăn pơlê tung pơlê hiăng hlu\n ing tơdroăng hrâ mơnguâ kơtiê kơnôm ing pêt kơphế, loăng ‘mố, loăng plâi kâ, păn mơnăn [ă xo rak ngăn kong. Pôa A No, tối: Mố đo#i veăng kum [ă tơdroăng hnê ăm kuăn pơlê ‘nâi túa pêi cheăng kâ [ă rak ngăn veăng kring kak tíu tơkăng kong. Mố đo#i xuân kum hnê kuăn pơlê ‘na luât, ‘na tơdroăng tơniăn loi t^ng tiô khôp. Drêng troh hâi tie#u kân No-el, hâi t^ng kân Paxka, mố đo#i hmâ lăm pôu kơ-êng, ai hbru ăm tơmeăm, hnê pơchân kuăn pơlê thế ’nâi kơd^ng liăn, kế tơmeăm. Kuăn pơlê pêi pro [ôi tro tiô luât ki hiăng hnê.

Vâ mâu tíu ki bâ eăng ‘na mơhno túa le\m tro a kơpong tíu tơkăng kong pơtối rak vế tơdroăng ki le\m mê, lối 20 hơnăm hiăng hluâ, mâu kăn [o# mâu lêng a mâu đông kak tơkăng kong drô troăng tơkăng kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng ôh tá pơ’lok hrie#n pêi xêh tơdroăng mơjiâng [ă to\ng kum pêi tá hiâm tuăn [ă tá hnoăng cheăng tơná. Tung tơdroăng rêh ối phâi hơtô hâi kố, kuăn pơlê péa hdroâng kuăn ngo B’râu, Rơ Mâm, kơxo# pơ’leăng mâ mơngế dêi rêm hdroâng kuăn ngo bú dâng 500 pơ’leăng mâ mơngế tê, ối tơku\m a pơlê Đak Mế, cheăm Bờ Y, tơring Ngọc Hồi [ă pơlê Le, cheăm Măng Mrai, tơring Sa Thầy xuân đi đo tơpui tối troh mâu ngoh mố đo#i Pôa Hồ ki krâ kơlo\ng ngiât [ă hiâm mơno pâ nhoăm, ‘nâi mơnê. Pôa A Dói, krâ pơlê, ối a pơlê Le ăm ‘nâi: Tâng ôh tá ai mố đo#i kak tơkăng kong hnê ăm kuăn pơlê mơngế Rơ Mâm akố túa pêi chiâk, pêi klâng, pêt loăng plâi păn mơnăn, mơni kô ôh tá ai chât ha loăng kơxu, loăng ‘mố, mâu kơpôu ro hên kơdrâm môi tiah nôkố: Pơlê Le hâk phiu, má môi tơdroăng pêi chiâk deăng kuăn pơlê hiăng ‘nâi ple\ng hơhlêh hdrê pêt, môi tiah pêt kơxu, pêt loăng plâi kâ. ‘Na pêi klâng, nâh ôh tá ‘nâi, nôkố hiăng ‘nâi tâi. ‘Nâi pơchoh chêh, ‘nâi mơdâ báu, xé báu, ‘nâi túa rak ngăn rơvât phon [ă xo dêi kế tơmeăm pê lo. Ai rơpo\ng ki ‘nâ  pêi châ xo sap 1 ta#n troh 3 ta#n.

Ki ăm hlo nhên dêi tơdroăng mơhnhôk mơjiâng tíu mơhno túa le\m tro a kơpong tơkăng kong dêi kong pơlê Kon Tum cho tơdroăng pêi pro môi tiah: Mố đo#i kak tơkăng kong kum kuăn pơlê mơnhông cheăng kâ; xut tah mâu ki ôh tá ‘nâi chư [ă hnê mâu ki ôh tá ‘nâi chư râ má môi; kum kuăn pơlê mơjiâng pro kuât, mơjiâng khu to\n chêng tơgôu koăng, khu kơtu [a long, khu peăng [a long, mơhnhôk vâi krâ nho\ng o tah lôi túa tơlá ton nah ki ôh pá tro môi tiah ‘mé kiâ kơtúa lôi poăng ôh tá vâ chiâ tâp tung tơnêi, xut tâh túa tơlá ki ôh tá tro nôu hlâ ‘mé tá kuăn ki nếo kot mâ, ai kuăn ngá  tung kong [ă hên túa tơlá ki ê ki ôh pá tro. Đại tá Vũ Đức Huy, kăn pơkuâ ‘na kơvâ cheăng Đảng ối tung Khu mố đo#i kak tơkăng kong dêi kong pơlê Kon Tum, ngế ki hiăng hên hơnăm ai hnoăng veăng ‘no hên tung tơdroăng mơhnhôk mơjiâng ‘’ Tíu bâ eăng le\m ‘na mơhno túa le\m tro a kơpong tíu tơkăng kong’’ ăm ‘nâi: Hluâ 20 hơnăm pêi pro tiô pơkâ dêi tơnêi têa hiăng mơjiâng ai 56 kơpêng 88 to pơlê mơhno túa le\m tro. Ai pơlê Đak Ba, cheăm Đak Dục, tơring Ngọc Hồi châ mơnhên tối cho pơlê rêh ối mơhno túa le\m tro râ Khu xiâm. Ai 22 to pơlê mơhno túa le\m tro, 10 to pơlê droh rơtăm pêi cheăng kơhnâ rơkê, [ă ai 5 rơpâu 500 rơpo\ng châ kơdeăn khe#n cho rơpo\ng rêh ối tiô troăng le\m râ cheăm. 

Mâu tơdroăng ki hiăng châ pêi pro dêi mâu lêng mố đo#i kak tơkăng kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng châ pêi pro kơ’nâi lối 20 hơnăm hnê tối mâu tơdroăng pêi pro mơjiâng ‘’Tíu ki bâ eăng ‘na mơhno mơjiâng túa le\m tro kơpong tíu tơkăng kong’’ cho tơxâng hâk mơnê khât. Tơdroăng mơhnhôk pêi pro kố hiăng pro tơdroăng tơru\m môi tuăn pơla mâu lêng kuăn pơlê, veăng ‘no hnoăng mơjiâng kơpong tíu tơkăng kong rế kro mơdro\ng ‘na cheăng kâ, rơdêi ‘na kring gak –tơniăn, pro le\m mơnâ mâ ngăn, tíu ối cho tíu ki rak tơniăn tung tơdroăng kring vế dêi pơlê pơla tíu tơkăng kong tơnêi têa.

A Sa Ly prế Gương tơplôu [a\ tơbleăng