VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Pơlê Rbai, cho pơlê dêi hdrông mơngế Jarai a cheăm Ia Piar, tơring Phú Thiện, kong pơlê Gia Lai hiăng châ ôu eăng hên ‘na kuăn mơngế akố ai tuăn hiâm hlik git, hêng vâ hriâm ó má môi tung kơpong hdrông kuăn ngo. Chiâng ing pơlê ki kố, hiăng ai lối hr^ng ngế hriâm klêi thak sih, đăi hok [ă kao đăng. Ing mê,  vâi chiâng mâu kăn [o#, pêi cheăng ăm pơlê pơla, tơnêi têa tung hên rêm kơvâ cheăng, veăng kum mơjiâng mâu tơring, cheăm kơpong Tây Nguyên rế hía rế krá rơdêi, kro mơdro\ng. Pơlê Rbai hiăng chiâng tơdroăng ki hâk tơngăm kân má môi dêi vâi krâ nho\ng o Jarai tối phá xêh [ă mâu kuăn pơlê hdrông kuăn ngo Tây Nguyên tối tơdjuôm. Hâi ki kố, thăm rế sôk ro ăm rơnó hơngui ki hiăng trôh a rêm to rơpo\ng hngêi dêi hdrông mơngế Jarai ki kơhlik git vâ [ă tơdroăng hriâm ‘’chư Poâ Hồ’’.

Pơlê Rbai, cheăm Ia Piar, tơring Phú Thiện, kong pơlê Gia Lai cho môi pơlê ki pêi chêk deăng, ai lối 300 rơpo\ng kuăn pơlê, ki hên cho kuăn pơlê hdrông mơngế Jarai. Rơnó hơngui akố ôh tá pơlok pơlâ, le#m hơt^ng xua ai hên mâu [ăng klâng báu ngiât le#m, hlo to mâu kôa bông kơneăng hdrâp ‘glá ‘glá. Ối a tíu kố, mơtiah hlo mơ’mố dêi pơlê xiâm a mâu thôn pêa kơnho\ng, bố phá iâ tê, xua akố to mâu hngêi trá, [ă hngêi trá mê mơdâng pro xo\n hluâ ko mơngế, cho tíu ki vâ tối [ă xun vâ mơhno ăm ‘nâi túa pro hngêi trá dêi kuăn pơlê mơngế Jarai a kơpong Tây Nguyên.

Pôa Nay Tra, môi ngế thái hnăm hiăng krâ, cho mơngế dêi pơlê Rbai tối ăm ‘nâi, hdrối hâi tơnêi têa châ tơleăng le#m, kuăn pơlê a pơlê Rbai kơtiê xahpá ó. Xua vâ hluăn ing tơdroăng hrâ mơnguâ kơklêa, sap ing mâu hnăm kơ’nâi tơnêi têa châ tơleăng le#m mê nah, mâu ngế tung pơlê hiăng mơ-eăm hriâm chư, drêng mê nah, kuăn pơlê akố tối dêi ‘’chư Pôa Hồ’’, ai chư nếo pro pơxúa, kum phâi tơtô ăm kuăn pơlê. Mâu tơdroăng kơdôu mơ-eăm apoăng hiăng kum pơlê Rbai ai mâu ngế hriâm troh cao đăng, trung cấp ki apoăng, klêi mê vêh pro kăn [o# a cheăm. Mâu ngế djâ troăng ahdrối kơhnâ hriâm mê rế pơtối hnê tơdjâ tung tơrêm rơpo\ng hngêi, tơrêm hdrông hdrê. Hâk vâ khât [ă tơdroăng hriâm chư, chiâng tơdroăng ki mơhnhôk rêm ngế tung pơlê rơtế veăng lăm hriâm. Hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê, mơhé ối kơtiê xahpá, la xun mơ-eăm păn che#m mơ’rêh dêi 2-4 ngế kuăn hriâm trôh đăi hok. Mơtiah pôa Nay Tra ai 3 ngế kuăn, 2 ngế hiăng klêi hriâm đăi hok [ă hiăng ai cheăng pêi, ngế kuăn hdrui dế hbrâ vâ tơ’noăng mơgêi đăi hok. Pôa Nay Tra phiu niu tối: Lâp tung pơlê xun mơtiah á, tơdah hnăm nếo 2015, kuăn ‘ne#ng kuăn cháu lăm hriâm vêh pơtê têt mê mâu nôu pâ thế hbrâ hdrối tu\m tơdroăng vâ tơdah hnăm nếo sôk ro rơtế [ă mâu kuăn ‘ne#ng châi  a hngêi [ă mơhnhôk vâi mơ-eăm hriâm rơkê, hriâm troh tui lui. A hlo, tâi tâng rêm ngế tung pơlê tối krê, lâp tơnêi têa Việt Nam tối tơjuôm xun tơmiât troh tơdroăng hriâm dêi kuăn ‘ne#ng cháu chái, mơ-eăm che#m mơ’rêh, rak ngăn, mơhnhôk thế vâi kơdôu hriâm kơhnâ khât vâ xo ah hmôi ai cheăng pêi tơniăn, chiâng mơngế ki ai pơxúa tung pơlê pơla.

Kơ’nâi to lâi chât hnăm mơ-eăm hriâm, ing môi pơlê pêi chêk pêi deăng, pơlê Rbai hiăng ai hên ngế kuăn ‘ne#ng mơngế Jarai hriâm rơkê kơhnâ, hên ngế hiăng chiâng kăn [o# dêi kong pơlê Gia Lai, ai hên ngế lăm pêi cheăng a mâu kong pơlê ki ê a kơpong Tây Nguyên, kơnôm ing tơdroăng hlik git kơ tơdroăng hriâm. Tiu xêo ngăn hâi teăm tu\m troh nôkố, tung pơlê ai lối 210 ngế hiăng [ă dế pro kăn [o# cheăm tơngi klêng, dâng 300 ngế hriâm troh thak sih, đăi hok, kao đăng [ă trung kâp. Lối chât ngế vâi o cho sinh viên dế hriâm a mâu hngêi trung đăi hok tung lâp tơnêi têa. Pak^ng Siu Hương nôkố dế pro kăn Kuo#k ho#i, tung pơlê Rbai ối ai i nâi ki ê châ hên ngế ‘nâi, mơtiah pôa Nay Suin, kăn pho\ pơkuâ hngêi trung hnê tơdroăng kal kí kong pơlê Gia Lai; pôa Rmah Xôn, kăn pho\ pơkuâ [ơrô ngăn ‘na hnê mơhriâm [ă hnê cheăng pêi tơring Phú Thiện, pơlê Rbai xun hiăng ai ngế hriâm troh thak sih cho nâ Rô Hrim, kuăn dêi pôa Ksor Muaih, môi ngế thái hiăng pơtê hnê, xua hnăm hiăng krâ.

Ối tung hngêi ki sôk ro, tâ tá drôu xiâm ki ôu tơdah rơnó hơngui, ngăn prếi on veăng jâ Siu H’Ngôn, mơngế pơlê Rbai, hlo sôk suâ ‘nâng. Tung hngêi jâ Siu H’Ngôn ôh tá krip krih to lâi, la hlo hên mâu [âng kơdeăn khe#n dêi 4 ngế kuăn. Pái ngế kuăn hiăng kân dêi jâ hiăng hriâm klêi đăi hok [ă hiăng châ pêi cheăng tơniăn. Kuăn ki ối ku\n xun dế hriâm kơvâ ngăn pơkeăng a hngêi trung Đăi hok Tây Nguyên. Jâ H’Ngôn hâk tơngăm dêi mâu kuăn kơdrâi ki mâ péa cho Siu Hương cho kăn Kuo#k ho#i hneăng 13, kăn [o# cheăng hnê ngăn ‘na luât dêi kong pơlê Gia Lai. Têt cho rôh ki pá vâ tâi tâng mâu ngế tung rơpo\ng jâ Siu H’Ngôn châ tơku\m ối [ă dêi pó. Jâ H’Ngôn tối: Troh nôkố mâu kuăn ‘ne#ng hiăng kân, ai cheăng pêi tơniăn a hâk mơnê ‘nâng. Hnăm nếo trôh, tâi tâng kuăn ‘ne#ng kuăn cháu vêh a hngêi tu\m, mê nôu pâ sôk ro ‘nâng, ro xua rơpo\ng hngêi châ tơku\m [ă dêi pó, ai tu\m mâu kuăn ‘ne#ng. A hâk tơngăm [ă sôk ro châ mơnhên tối cho rơpo\ng hâk git tơdroăng hriâm tung pơlê, xua mâu kuăn ‘ne#ng hiăng kơdôu mơ-eăm hriâm ai cheăng pêi. Hnăm nếo, púi vâ kuăn ‘ne#ng ai ivá mo xêi, têi ‘răng, kơhnâ hriâm, hriâm rơkê păng ‘nâng.

‘{ă nâ Siu Hương kot mâ hnăm 1983 cho ngế kăn Kuo#k ho#i hnăm ối nếo má môi dêi kong pơlê, kăn [o# cheăng hnê ngăn ‘na Luât dêi kong pơlê Gia Lai, a tíu po hneăng hôp [ă tung tơdroăng cheăng đi đo pêi tro dêi hnoăng cheăng, la drêng vêh a pơlê, ối [ă nôu pâ, ngăn nâ cho mơngế kơdrâi Jarai ki têm rơpiât. Hnăm nếo, vêh a pơlê, [ă kuăn pơlê mơngế Jarai, nâ Siu Hương hâk phiu tối: Hlo tơdroăng ki xahpá bu ai tơ lăm hriâm tê vâ tơngah kâi châ hlu\n ho\ng kơtiê xahpá mê. Ai chư pin nếo chiâng vâ pêi cheăng kâ rơkê; hâi tơche#ng tơmiât troh tơdroăng hôm châ pro kăn [o# ki kố ki mê há, ki hdrối tâ tơdroăng mơhnhôk mơ-eăm hriâm, vâ pêi cheăng kâ, hlu\n ing kơtiê. Nôkố, vêh a pơlê, a hlo pơlê hiăng rế mơnhông tơtêk tâ iâ, ôh tá xê to tơmeăm khoăng, on tơhrik, troăng prôk, hngêi trung, hngêi pơkeăng mê kuăn mơngế xun hiăng mơnhông hơ’lêh hên ‘na tuăn ngoâ tơmiât, tơche#ng, vâi krâ nho\ng o hiăng hlê ple#ng hên tâ tung cheăng kâ-rêh ối.

Jâ Vũ Thị Lý, Kăn hnê ngăn ‘na mơhnhôk hriâm dêi tơring Phú Thiện, kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, săp ing mâu hnăm 1985-1986, drêng jâ vêh lăm pêi cheăng a hngêi trung râ má môi Ia Piar, nôkố cho hngêi trung râ má môi Nguyễn Văn Trỗi, cheăm Ia Piar, jâ hiăng ‘nâi tơdroăng hlik git ‘na hriâm dêi pơlê Rbai. Drêng mê, to hngêi trung râ má môi Ia Piar hiăng ai 7 ngế thái cô cho mơngế dêi pơlê Rbai. Ing mê troh nôkố, tơdroăng hlik git ‘na tơdroăng hriâm tung pơlê kố rế châ pơtối rak vế: Pơlê Rbai, cheăm Ia Piar cho pơlê ki hlik git [ă tơdroăng hriâm săp ton nah. Ing tơdroăng vâ khât păng ‘nâng ‘na hriâm mê trôh nôkố xun ối châ pơtối rak vế. Rêm hnăm ai chât ngế kuăn cháu châ plah drêng tơ’noăng mot hriâm a mâu hngêi trung đăi hok, kao đăng, [ă mâu vâi muăn ki mê xun cho mâu ki hriâm rơkê păng ‘nâng. Rêm hnăm, tơku\m po khe#n kơdeăn mâu rơpo\ng ki hlik tơdroăng hriâm, hdrông hdrê hâk vâ tơdroăng hriâm [ă kơpong kuăn pơlê ki mơnâ [ă tơdroăng hriâm, mê pơlê Rbai cho ki má môi, tung pơlê ai hên rơpo\ng hâk vâ, hlik git kơ tơdroăng hriâm, [ă tâng vâ ngăn tơdroăng hriâm akố ga rơdêi ‘nâng. Nôkố, kuăn pơlê a Phú Thiện iá ‘nâng ‘na tơdroăng hlik git ‘na hriâm dêi pơlê kố [ă hên ngế rơkê, châ cheăng xua ing tơdroăng hriâm xun ing tíu kố.

Cho mơngế dêi pơlê Rbai, hên ngế nôkố dế pêi hên kơvâ cheăng a hngêi trung tung lâp kơpong Tây Nguyên, veăng mơnhông Tây Nguyên rế hía rế tơtêk kro mơdro\ng. Ôh tá xê to hriâm tung hngêi trung, tung rêh ối, mê pơlê Rbai ối hriâm pơtối rak vế túa tơlá, vêa vong dêi hdrông kuăn ngo tơná, tah lôi khôi tơlá ton nah ki oh pá tro. Ing mê, pơlê Rbai rế châ mơnhông tơ-têk ‘nâng.

Tơring Phú Thiện tối phá xêh [ă kong pơlê Gia Lai tối tơjuôm, hlo iâ pơlê ai pơ’leăng mâ mơngế hriâm troh đăi hok, kao đăng [ă châ pro kăn [o# hên mơtiah pơlê Rbai. Pơlê dêi hdrông mơngế Jarai hiăng miơhno ó rơdêi ‘na hiâm tuăn ki hlik git hriâm tung kơpong hdrông kuăn ngo. Ing tơdroăng kơhlik vâ hriâm mê hiăng [ă dế pơtối châ rak vế tơrêm rơxông dêi kuăn pơlê. Hâi ki kố, rơnó hơngui hiăng trôh tơrêm rơpo\ng hngêi dêi hdrông Jarai ki hâk vâ, hlik git hriâm ‘’chư dêi Pôa Hồ’’./.

Gương tơplôu