VOV4.Sêdang - Hơnăm 1975, tơdroăng lăm pơplâ Tây nguyên châ ngăn cho môi tung mâu tơdroăng lăm plâ ki kal kân, po rôh pro tơleăng le#m a rơnó hơngui hơnăm 1975, hneăng tơplâ ki kân ai inâi Hồ Chí Minh pro tơleăng le\m peăng hdroh, lâp tơnêi têa tơru\m chiâng môi. Klêi plâ [lêi trâng Buôn Ma Thuột pro xiâm ó rơdêi dêi roh [lêi trâng lâp kơpong Tây Nguyên, chiâng ai hên rôh ki plâ kân ó, sap ing Kontum, Gialai, Daknông, Lâm Đồng châ tơleăng le\m. 41 hơnăm hiăng hluâ, mâu tơdroăng tơmiât a môi rơxông tơplâ khên tơnôu xuân môi tiah ối hlo, ối chôu vế tung tuăn hiâm dêi mâu ngế lêng mô đo#i roh hdrối nah ki hiăng rêh, tơplâ tung mâu hơnăm khên tơnôu. Hâi kố, pin rơtế trâm mâu lêng hơnăm hiăng krâ a Daknông ki veăng lăm pơplâ xâ a Tây Nguyên hâi ki mê nah, vâ rơtế ‘nâi ‘na ki rơdêi dế rơxông tơplâ xâ khên tơnôu dêi hdroâng mơngế.

         Tây Nguyên ai tơnêi tơníu ki kal khât păng ‘nâng, xua mê Mih-Ngu\i hiăng mơjiâng pro tíu ki kố chiâng kơpong ki kân ó rơdêi má môi, vâ plâ hnâp tơdroăng tơplâ dêi mô đo#i, kuăn pơlê pin a 3 to kong têa dêi Đông Dương, mơdât tơdroăng pơtroh răng pháu hơnêa dêi pin ing peăng kơnho\ng troh peăng hdroh, ing kơpong kong ngo troh a kơpong tơbăng Khu V. Pêi pro tiô tơdroăng pơkâ thế dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn cheăng kal kí ‘na pro tơleăng le\m peăng hdroh tung hơnăm 1975, mê a khế 1 hơnăm 1975, Khu kăn pơkuâ ngăn Đảng tiu xiâm tơnêi têa hiăng hôp hnê pơtâng [ă pơkâ mơjiâng hneăng tơplâ inâi Tây Nguyên (inâi pơkí cho A 275), vâ khoh châ kơdiê khu lêng ki ó dêi xâ, pro tơleăng le\m mâu kong pơlê ối kơpong peăng hdroh Tây Nguyên (Daklak, Phú Bổn, Quảng Đức), kô pro tơklâ tơdroăng ki lăm plâ dêi xâ, [ă mơjiâng kơpong tơplâ ki nếo ăm khu mô đo#i pin a kơpong peăng hdroh.

         Kơxê lơ 9 khế 3, Khu xiâm pơkuâ ngăn hiăng mơ’no pơkâ kô lăm blong plâ Buôn Ma Thuột. Klăng 2 chôu 3 phut hâi lơ 10 khế 3 hơnăm 1975, tơkéa cho hâi 29 khế 1 hơnăm Ất Mão, Trung đoân 198 đăk ko\ng xo râng hnoăng cheăng kô lăm mot plâ ahdrối, tơku\m lăm plâ a kơpong ki xiâm dêi xâ, môi tiah tơ-raih tơ-[ai Hòa Bình, đông lêng xâ a Trung đoân 53, kơpong hnôu ‘măn răng pháu Mai Hắc Đế. Klêi kơ’nâi tâng idrâp pơtôu dêi đăk ko\ng, 12 trung đoân mô đo#i plâ cheâng [ă lêng ki ó rơdêi, ing 5 tíu, lâp luô pơrá pe\ng hơnêa blong plâ xâ, pro tơleăng le\m Buôn Ma Thuột, pơxiâm po ăm hneăng tơplâ kân inâi Hồ Chí Minh roh mê nah.

         Klêi kơ’nâi plâ [lê trâng Buôn Ma Thuột xâ hiăng préa xâu ó. Mâu đông ki gak ó rơdêi’’ dêi xâ a kơpong peăng kơnho\ng [ă peăng mâ hâi lâ pơlê kong krâm Gia Nghĩa hiăng tro tơ’nhiê tâi tâng. Klêi kơ’nâi mê, pin hiăng râ tâ tá, hnối tât tơdế troăng khu xâ ki kơtâu hdâ ing Buôn Ma Thuột troh a Gia Nghĩa vêh a Lâm Đồng tiô troăng kơxo# 8. Troh tât tơdế troăng, xâ thăm rế xâu, kơtâu hdâ mot tung kong [ă hnối kơtâu hdâ troh a Kinh Đa, lôi dêi 4 toăng rơxế kom[a, 6 toăng kơno\ng 105 li [ă lối chât toăng rơxế kân ki pơto tơmeăm. Hâi lơ 22 khế 3, lêng xâ a Gia Nghĩa kơtâu hdâ tiô troăng Kim Đa chu a Di Linh xuân tro mô đo#i [ă kuăn pơlê rơdât plâ, pe\ng chếo 2 toăng rơxế, xâ xâu kơtâu hdâ lôi dêi rơxế kơtâu mot tung kong vêh peăng kroăng Đồng Nai. Pôa Phạm Ngọc Định, cho lêng đăk ko\ng C90, pơkuâ ngăn mô đo#i ki rak khu lêng xâ a cheăm Đại Nghĩa hơ’muăn tối: Hâi lơ 23 khế 3 hơnăm 1975, rôh mê nah a Ban Mê Thuột lêng xâ hiăng thu, lêng xâ a Gia Nghĩa xuân hiăng kơtâu hdâ tơprâ tơpru\ng. La tối tiah kố, khu mô đo#i pin ki tơplâ râ xâ a pơlê kong krâm Gia Nghĩa, mê peăng pá tá cho Đức Lập cho kuân đoân 3 vâi plâ, peăng mâ hâi lâ pá hdroh dêi Gia Nghĩa ai trung đoân 271 [ă khu lêng dêi kuăn pơlê, ngin xuân ối tung khu lêng ki mê. Drêng mê nah, ngin châ khu pơkuâ ngăn mô đo#i tơring pơcháu hnoăng cheăng ai hnoăng cheăng râ plâ xâ a cheăm Đạo Nghĩa, mê lêng trung đoân 271 ai hnoăng râ plâ xâ a kơpong Kiến Đức, vâ ti lâi pro lêng xâ a Gia Nghĩa athế chiu thu tê yôh.

         5 chôu kơxo hâi lơ 23 khế 3 hơnăm 1975, khu lêng mô đo#i pin hiăng châ plâ tơhnong a pơlê kong krâm Gia Nghĩa. Kơhâi lơ 23 hlá kơ dêi Măt tra#n hdroâng kuăn ngo pro tơleăng le\m hiăng pê a tơdế kuâ hngêi dêi Kăn pơkuâ kong pơlê Quảng Đức, Ti kan sat [ă mâu đông ki ê. Pơlê kong krâm Gia Nghĩa [ă tơring Khiêm Đức hiăng châ tơleăng le\m tâi tâng. Pôa Lê Đức Phương, cho kăn pơkuâ ngăn Đảng kong pơlê Daknông hneăng hdrối, mơngế ki châ xo tăm po\ng dêi khu xâ a Quảng Đức hơ’muăn tối: Hâi lơ 23 khế 3 hơnăm 1975, klêi mê, á châ Vi [an pơkuâ ngăn lêng xing xoăng cheăng pro ngế chêh tôm xo rơkong tung pơla hnoăng cheăng á mot tung tíu pơkuâ ngăn kong pơlê ki xâ pơkuâ ngăn hdrối vâ tí tăng ngăn mâu hlá mơ-éa, tơmeăm khoăng ki pơkí, kơtôa dêi xâ, mê kơdrâ hlo tăm po\ng [ă á hnối xo tăm po\ng ki mê. Kố cho tăm po\ng, tung mê chêh tối: Việt Nam Cộng hòa, hngêi pêi cheăng dêi kong pơlê Quảng Đức, cho tăm po\ng ki kơnâ git kân má môi dêi môi kong pơlê. Xua tiô khu pơkuâ ngăn pá nah, kăn pơkuâ ngăn kong pơlê cho ngế ki ngăn tâi tâng mâu kong pơlê, tơring, cheăm [ă khu lêng, châ xo tăm po\ng ki mê, tơkéa vâ tối pin hiăng châ xut tah lôi tâi ki xêt tung hnoăng pơkuâ ngăn dêi khu pá nah, klêi mê, á pơcháu ăm hngêi ‘măn rak kế tơmeăm dêi kong pơlê rak vế.

         {ă jâ H’Lơm, môi ngế kơdrâi ki ngăn ‘na pơkeăng tung khu [ok thái pơkeăng dêi kong pơlê Quảng Đức pá nah, mê chôu phut ki má mơ’nui [ă mâu lêng ki tro rong ki vâ chê hlâ, đi đo cho roh ki ôh tá la lâi kâi piu tung tơdroăng cheăng kăch măng dêi jâ. Khu mô đo#i ngin lăm plâ xâ dế kong tô leng le\ng môi tiah dế kố râ, vâi tro hblâk min, tro vâ chê tâi môi khu, mâ vâi êi tâi tâng, drêng mê nah, bố bố xuân préa. A pế têa tô, klêi mê xo kơxu kât ko\ng vâi pôe tah hơ’nêh ki hiăng hrê, klêi mê, pân. Troh kơxo hâi kơ’nâi, chơ troh a hngêi pơkeăng kân kong pơlê. Drêng mê nah, ôh tá ai tơmeăm, kơmăi kơmok ki vâ po, pơlât, á athế xúa lam, kơnêp, vâ khoh châ to\ng rêh mơngế. Tung tuăn á tơmiât, ki kal athế pêi pro hdrối tâ, athế châ mơdât mơheăm lo, [ă troh mơ’nui hiăng châ kum khu pú ngin rêh. Á đi đo tơmiât, á ôh tá xâu hlâ. Xing xoăng tơdroăng ki lâi á xuân pro. Mơhéam chhá lo lơ răng [om á xuân ôh tá xâu klâi.

         Hâi lơ 24 khế 3, Tây Nguyên hiăng châ tơleăng le\m. Hneăng tơplâ Tây Nguyên, cho roh tơplâ ki po troăng xiâm khoh châ [lêi trâng a hơnăm 1975 ki khên tơnôu, ing mê, mơjiâng chiâng ivá ki ó rơdêi tung roh plâ hnâp xâ Mih, to\ng xo dêi tơnêi têa, cho tơdroăng ki ó rơdêi dêi mô đo#i [ă kuăn pơlê pin. Klêi kơ’nâi tơnêi têa châ tơleăng le\m, Đảng [o#, khu kăn pơkuâ, khu kăn ngăn lêng mô đo#i, [ă kuăn pơlê dêi Daknông pơtối lăm plâ ‘nhiê khu Fulro nếo, tơdrêng amê, athế tơplâ tơtrâ tơdroăng ki kơneăm hêng hôu, lăm tong tơbriât tơnêi pin dêi khu lêng Khmer Đỏ. Rak vế tơniăn pơlê pơla, kơpong troăng tíu tơkăng kong, tơdrêng amê, re\ng kum mơnhông rêh ối-cheăng kâ dêi kuăn pơlê cho ki xiâm dêi kong pơlê Daknông drêng mê nah. Pôa Lê Đức Phương tối: ‘’Klêi kơ’nâi tơnêi têa châ tơleăng le\m, khu kăn pơkuâ ngăn pơlê kong krâm Gia Nghĩa athế mơjiâng tơdroăng cheăng pêi, pơkâ pêi pro hnoăng cheăng ki ahdrối vâ re\ng tơniăn ăm khu kăn pơkuâ kăch măng [ă kum kuăn pơlê lăm pro pơlê nếo. Tơdrêng amê, hnê mơhno kuăn pơlê ‘mâi mơnhông tơdroăng pêi chiâk deăng, ing mê, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê chía tơniăn tâ iâ. Xuân chiâng vâ tối, tơdroăng tơplâ tơplong hiăng hơngế kơtăn kố ai 41 hơnăm. Tâng pin pơchông ngăn [ă roh ki pơxiâm châ pơkuâ ngăn Gia Nghĩa nah troh nôkố mê xuân chiâng tối, cho hơ’lêh tung rêm tơdroăng cheăng ing pêi cheăng kâ, mơhno mơjiâng túa le\m tro, rêh ối pơlê pơla, ki má lối, mâu hngêi trăng, troăng klông hiăng châ tơnêi têa, kong pơlê ‘no liăn mơjiâng pro, [ă tơdroăng rêh kâ ối, mơhno mơjiâng túa le\m tro xuân hiăng châ ‘mâi mơnhông [ă pơtối mơdêk hên hluâ tâ’’.

         Klêi kơ’nâi 41 hơnăm plâ [lêi trâng pro tơleăng le\m tơnêi têa, mâu ngế ki hiăng mơjiâng tơdroăng ki khên tơnôu plâ xâ roh mê nah hiăng [ă dế pơtối rak vế dêi hnoăng cheăng Mô đo#i Pôa Hồ tung hneăng mơjiâng [ă kring vế tơnêi têa. Hnoăng cheăng hơnăm ki mê nah cho ivá ki ó rơdêi vâ kum ăm mâu ngế mô đo#i hơnăm mê nah, nôkố vâi hiăng rơkê kơhnâ khât tung ‘no dêi hnoăng cheăng veăng mơjiâng Đảng, kring vế pơlê pơla, djâ troăng ahdrối ăm mâu rơxông nếo hriâm [ối, rak vế, pêi pro, veăng kum dêi hnoăng cheăng ôh tá iâ ăm tơdroăng ki vâ pro kro tơiăn ăm tơnêi têa.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng