VOV4.Sêdang - Tơdroăng rêh ối-cheăng kâ rế hía rế tơtêk, ‘na tơdroăng ki tối rak vế tơdâng tơ’mô pơla ngế kơnốu [ă ngế kơdrâi tung on veăng châ mâu vâi kơnốu ngăn chía bâ phuâng tâ hdrối nah. ‘Nâi dêi hnoăng cheăng tơná kal athế ai tơdế tung mê, rế hía rế tơdah xo mâu tơdroăng cheăng hngăm ing hnoăng cheăng dêi pơlê pơla, ing mê, hên ngế kơnốu hiăng tơnăng hơ’lêh xêh tung tuăn tơche#ng, tuăn tơmiât, ‘’ti xê bu pêi to mâu hnoăng cheăng ki kân ke#ng tê’’ mê, tung hiâm mơno đi đo tơmiât ‘’hnoăng cheăng tung on veăng, rơpo\ng hngêi cho hnoăng cheăng tơdjiuôm, ngế ki lâi xuân kal athế ‘no dêi hnoăng cheăng pêi pro’’. Pin tơmâng tuăn tơmiât vâi tiah kố:

            ‘’Á tơmiât tung on veăng, hnoăng cheăng athế xing xoăng ăm tá péa ngế mê ga tro, xua hnoăng cheăng dêi rêm ngế ga tơ’mô dêi pó.

-On veăng cho on veăng tơchuôm dêi hên ngế, xua mê, cho tơdroăng cheăng tơchuôm dêi prế on veăng, ngế kơnốu athế veăng ‘no dêi hnoăng cheăng ki mê [ă dêi kơdrâi tơná.

            -Rêm hâi, mơngế kơnốu athế klâ xing xoăng dêi hnoăng cheăng [ă vâi kơdrâi, môi tiah veăng roh hmân ếo, hleăng mơnge#n, hơtâu. Rêm tơdroăng cheăng péa ngế pơrá athế pêi, pôu râng tơdroăng cheăng tơ’mô dêi pó, tâng ai tiah mê kô tơniăn’’.

Laga, ai tơdroăng ki khéa, mâu tơdroăng tơmiât mê, ôh ti xê ki tơmiât dêi tâi tâng mâu vâi kơnốu. Ai hên mâu vâi kơnốu tối dêi châ, cho ngế kăn xiâm, pơkuâ ngăn tung on veăng, rơpo\ng hngêi ki mê, ing mê, vâi tối dêi tơná, tơdroăng ki rak ngăn on veăng, rơpo\ng hngêi cho hnoăng cheăng dêi vâi kơdrâi. Lăm kơchơ, pơchên hmê kơchâi, roh hmân ếo, kơpuih, xuât hngêi trăng, chơ kuăn ‘ne#ng lăm hriâm [ă hên h^n mâu tơdroăng ki ê, tơkéa vâ tối mâu tơdroăng ki ôh tá kâi tối tu\m tung on veăng, rơpo\ng hngêi hiăng pro ăm vâi kơdrâi pêi tơbrê tơbrêh, chiâng hơkăng tung tuăn ngôa. Xua xuân môi tiah mơngế kơnốu, mâu vâi nâ o xuân ối ai tơdroăng cheăng pơlê pơla, tơdroăng cheăng ăm tơnêi têa. Môi hâi pêi tơdroăng cheăng a kơ koan hiăng 8 chơ, cheăng troh a kơmăng, klêi mê, vêh a hngêi pêi mâu tơdroăng cheăng rak ngăn dêi kơnốu, păn che#m dêi kuăn, hên vâi kơdrâi ôh pá toh chơ vâ pêi pro dêi mâu tơdroăng cheăng tơná ki púi vâ. Ing mê, ki tơdâng hnoăng cheăng pơla ngế kơdrâi [ă ngế kơnốu hiăng tơxe#n phá hơlêk tơ-ê. Ai hên vâi kơdrâi tối tiah kố, vâi kal ai tơdroăng ki to\ng veăng dêi ngế kơnốu, ing mê, nếo ai pêi klêi hnoăng cheăng dêi ngế ki pro kơdrâi tung on veăng, pro nôu tung rơpo\ng hngêi, la troh mơ’nui vâi lối hên, lối hngăm tơdroăng cheăng:

‘’Cho ngế kơdrâi, a púi vâ dêi kơnốu, dêi kuăn veăng pêi viâ kum ăm dêi tơná mâu hnoăng cheăng tung rơpo\ng hngêi.

-A púi vâ kơnốu veăng ‘nâi, veăng ngăn tơdroăng cheăng dêi ngế kơdrâi i hên tâ iâ, [ă ‘nâi veăng pêi viâ mâu tơdroăng cheăng tung on veăng rơpo\ng hngêi.

-Tơdroăng ki a púi rơhêng vâ, peăng mơngế kơnốu, tâng a dah xo xêh on veăng tung la ngiâ, ngế ki mê athế ‘no dêi hnoăng cheăng veăng kum a pêi viâ mâu tơdroăng cheăng tung on veăng, rơpo\ng hngêi, ‘nâi to\ng kum, veăng hơ-ui pêi mâu hnoăng cheăng tung rơpo\ng, ‘nâi hơ-ui mâu tơdroăng cheăng dêi kơdrâi a kơ koan cho hngăm hngo, ‘nâi tơmâng mâu rơkong tơpui, xuân môi tiah ‘na mâu tơdroăng ki kal dêi ngế kơdrâi tung rêh ối há, mê ga ‘ló’’.

            Tiu hên mâu ngế ki hriăn ple#ng ‘na hiâm mơno kuăn mơngế tối, xua ti lâi khoh chiâng ai hên mâu on veăng dế nôkố a tơnêi têa pin xuân tá hâi teăm tơniăn tung rak vế ki tơdâng tơ’mô pơla ngế kơnốu [ă ngế kơdrâi tung pêi cheăng, rêh ối, mơhé hiăng ai hên tơdroăng ki hơ’lêh tơtro, mê cho xua péa pâ tá hâi teăm vâ môi hiâm mơno tung veăng kum dêi pó tung tơrêm hnoăng cheăng tung on veăng, rơpo\ng hngêi. Xua tiah mê, rêm on veăng kal athế ối, tơpui tơno i nhên [ă dêi pó, vâ tơmâng dêi pó púi vâ mâu tơdroăng ki tiah kố, tiah tá, hnoăng cheăng kal athế pêi pro tung on veăng, rơpo\ng hngêi. Drêng hiăng ‘nâi nhên mâu hnoăng cheăng ki hngăm hngo ki ngế kơdrâi athế pôu râng, ôh pá ton, peăng ngế kơnốu athế ‘mâi hơ’lêh dêi tơdroăng rêh ối tơná, hnoăng cheăng dêi tơná. ‘Na peăng ngế kơdrâi, tơdroăng ki [ê#ng [e#n, ki ‘nâi hlế tung tơpui kâ xuân cho ki xiâm kối vâ kum ăm vâi kơdrâi ki mê châ tơdroăng ki hơ-ui kum dêi peăng ngế kơnốu. Thak sih hriăn ngăn ‘na hiâm mơno dêi kuăn mơngế, cho Đào Lê Hòa An, cheăng tung Khu xiâm pơkuâ ngăn ‘na hiâm mơno kuăn mơngế, ‘na rêh ối pơlê pơla Việt Nam khe#n tiah kố:

‘’Ngế kơnốu tung on veăng, rơpo\ng hngêi athế ‘nâi ple#ng, veăng kum dêi kơdrâi, [ă túa cheăng ki hiâ, ki kuăn xo ga xuân cho hiăng hơlêm mơhnhôk dêi kơdrâi hên tơdroăng cheăng. Pin xuân chiâng veăng kum dêi kơdrâi mâu tơdroăng cheăng ki kuăn, môi tiah hleăng mơnge#n, hơtâu, roh hmân ếo, tiu kơ tơdroăng ki xing xoăng cheăng ăm i tơtro. Tiah mê, mơni tơdroăng cheăng tung on veăng, rơpo\ng hngêi kô chía hiâ tâ, [ă xuân veăng kum kơdroh iâ ki hngăm hngo ăm peăng ngế kơdrâi pêi viâ rêm hâi. La peăng ngế kơdrâi athế [e#ng [e#n vâ veăng hơlêm, mơhnhôk dêi tơdroăng cheăng kơnốu tơná’’.

Tung tơdroăng rêh ối dêi mâu on veăng, rơpo\ng hngêi chal nếo nôkố, drêng ngế kơdrâi châ kôh nhuo#m [ă châ veăng kum ing mâu hnoăng cheăng ku kuăn tiah mê, drêng mê, nếo khoh ai tơdâng tơ’mô hnoăng cheăng, rêh ối pơla ngế kơdrâi [ă ngế kơnốu tung on veăng.

Nhat Lisa tơplôu