VOV4.Sêdang - Môi tiah ngin hiăng tối tung tơdroăng hdrối nah, tơdroăng khăng khoăng a kơpong Tây Nguyên – kơpong ki pêi chiâk deăng má môi dêi lâp tơnêi têa, tro lu\p hên ó khât. Mê tung tơdroăng tơpui hâi kố, ngin tối ‘na xiâm kối dêi tơdroăng mê. Mê cho tơdroăng mơ’no liăn cheăng mơjiâng pro long têa hngêi kơmăi on tơhrik, ôh tá tơmiât gá pro ‘mêi troh kong prâi. Mâu long rơchoâ hno têa ôh tá tơtro [a\ tíu ki pêt kế tơmeăm khoăng, tơdroăng pơkuâ, mơ’no liăn mơjiâng pro trâm hên pá puât. Klêi mê, tơdroăng ko ‘nhiê kong, pong têa mo\ng ôh tá tơtro, pro têa mo\ng rế hía rế xiâ ó.

Tơdroăng pêi pro ôh tá tro dêi kuăn mơngế hiăng tơdjâk troh kơnho\ng têa a Tây Nguyên tung mâu hơnăm hiăng hluâ, ki hdrối tâ cho tơdroăng ki mơjiâng hên h^n hngêi kơmăi on tơhrik a mâu têa kroăng ki kân. Ki xiâm cho hngêi kơmăi on tơhrik An Khê – Kang Nak a kong pơlê Gia Lai hiăng kơdât tơdrăng thông têa kroăng Pa hiu sap ing kơnho\ng ngi hdroh, mê nếo kơdât têa mot ke#n têa kroăng Côn, kong pơlê Bình Định, têa kroăng Pa hiăng pro hơ’lêh hiu ngi Bình Định, têa kroăng Pa hiăng chiâng têa kroăng ‘’ki ôh tá ai têa xếo’’. Rêm hơnăm, lối 300 rơtal met kho#i têa kroăng Pa hiăng tro kâng kơdât mot ngi Bình Định, pro lối chât rơpâu ha tơnêi pêi chiâk deăng a 6 tơring, pơlê kong krâm dêi kong pơlê Gia Lai trâm kong tô mơdrăng, ôh tá ai têa. Dâng 400 rơpâu ngế kuăn pơlê rêh ối drô k^ng têa kroăng Pa athế trâm tơdroăng ‘mêi dêi têa ôu kâ hum roh. Plâ rôh pêi dêi hnoăng cheăng kăn hnê ngăn Ho#i đồng kong pơlê Gia Lai, pôa Phạm Đình Thu đi đo trâm tơdroăng ki ôh tá tơniăn xua hngêi kơmăi on tơhrik kố pro: Hngêi kơmăi on tơhrik An Khê – Kang Nak cho tơdroăng ki ton xo\n tá hâi kâi pơkâ tơleăng, pá khât, ôh tá ‘nâi troh drêng lâi ah nếo mơgêi. Rôh trâm mâ kuăn pơlê ki lâi xuân tối gá pá khât. Nôkố, gá tơdjâk troh dâng 400 rơpâu kuăn pơlê rêh ối a kơpong peăng hdroh, ôh tá xê to An Khê ôh. Tơdroăng ki pro hơ’lêh kơnho\ng têa cho tơdroăng ki ‘mêi má môi.

Xua hngêi kơmăi on tơhrik An Khê – Kang Nak ‘no têa lo peăng kơnho\ng kroăng Kôn (Bình Định), kroăng Pa a Gia Lai, hno têa pá kâi hiu

Xuân môi tiah mê há, têa kroăng Srêpok, tơku\m dêi têa kroăng Krông Nô [ă Krông Ana hiu tơkâ hluâ 2 kong pơlê Dak Nông [ă Dak Lak xuân tro kâng tât, pro hên tíu vâ mơjiâng hngêi kơmăi on tơhrik, tơdjâk troh kân khât troh rơchoâ, long têa. Sap iung hngêi kơmăi kơmok on tơhrik {uôn Tuôr Srah kơdât têa kroăng Krông Nô, cho têa ki xiâm kum ăm tơdroăng ki pêi chiâk pêi deăng dêi 8 cheăm, ối tung kong pơlê Dak Lak [ă Dak Nông tro tơdjâk ó khât. Pá kơdâm têa kroăng, hngêi kơmăi on tơhrik Srêpok 4A kơdât têa kroăng a tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak, hơ’lêh hiu mot ngi kơpong ki ê vâ ‘no on tơhrik, pro lối châ km kroăng Srêpok ôh tá ai têa. Tơdroăng pêi ki kố hiăng pro kong tô mơdrăng a kơpong peăng hdroh têa kroăng, tơdjâk troh tíu kơdrum kong loăng kong Tơnêi têa Yook Đôn, tơdrêng a mê chiâng pro ăm kơpong ơm hyô kong kế nhâ loăng {uôn Đôn ki hơniâp ro, mê nốkố chiâng môi tíu ki ôh tá hơniâp ro xếo. A Kon Tum, hngêi kơmăi on tơhrik Thượng Kon Tum dế châ mơjiâng pro, kơdât têa hiu mot sap ing kroăng Đak Snghé, kong pơlê Kon Tum ngi kroăng Trà Khúc, kong pơlê Quảng Ngãi, mơni kô pro ôh tá tơniăn há tâng vâ pơchông [ă mâu tơdroăng klâi ki dế ối trâm peăng hdroh hngêi kơmăi on tơhrik An Khê – Kang Nak, kong pơlê Gia Lai, kơpong ôm hyô {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak lơ môi tiah a xhí têa Pongour – Lâm Đồng, xhí têa ki le#m má môi Tây Nguyên. Jâ Trương Thị Đáng, rak ngăn kơpong ôm hyô kong kế nhâ loăng Xhí têa Pongour tối: Drêng mơjiâng rơchoâ, hngêi kơmăi on tơhrik Đại Ninh mê tâi tâng têa a kroăng Dă Nhim hiu ngi hdroh dêi sí Pongour ôh tá bê tu\m têa vâ ‘no kum ăm tơdroăng ki tôh kế tơmeăm [ă têa hiu ngi sí, hiăng siâ tâi tâng. Mơhé hngêi kơmăi on tơhrik Dă Nhim tơhrâ ‘no têa mot ngi  kroăng Dă Nhim kố môi phut gá to lâi kho#i têa, la ki cho păng ‘nâng vâi ôh tá pêi pro tiô pơkâ.

Hngêi kơmăi ‘no on tơhrik Đại Ninh ‘no têa kroăng Dă Nhim ing Lâm Đồng troh a Ninh Thuận pro sí têa Ponguor siâ

Cho khât Tây Nguyên dế ối trâm [ă tơdroăng ki ôh tá ai têa [ă tá hâi ‘nâi drêng lâi ah pôi tá trâm xếo tơdroăng kố. Rơtế [ă tơdroăng ki ôh tá ‘nâi tơmiât hdrối drêng mơjiâng pro mâu hngêi kơmăi on tơhrik, tơdroăng ko ‘nhiê kong a Tây Nguyên xuân cho ki xiâm khoh pro chiâng ai tơdroăng kố. Tiô Khu xiâm ngăn kong loăng tối, 7 hơnăm hiăng hluâ, Tây Nguyên hía vâ chê 360 rơpâu ha kong. Ai tơdroăng riân ngăn ki ê ăm hlo, 30 hơnăm hiăng hluâ, 1 kơpêng 3 [ăng tơnêi kong a Tây Nguyên tro ko ‘nhiê, [ăng tơnêi lối 1 rơtuh 500 rơpâu ha, pro tơdroăng ki xâp hơngiâp kơdroh re#ng, xua mê ôh tá kâi [ă tơdroăng ki rak têa. Pôa Trương Vân, kăn pơkuâ Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó, môi tung khu pong chiâ rơchoâ, long têa Gia Lai tối tiah kố: Ko ‘nhiê kong cho tơdroăng ki tơdjâk ó khât, tơkéa vâ tối gá hiăng kơdroh tah mâu kế tơmeăm ki krêa a tơnêi. Tơdroăng ki ko ‘nhiê kong hơ’lêh pêt kong loăng ki ê, tiô á tơmiât gá xuân tơdjâk kân khât troh tơdroăng ki hơ’lêh pêt kơphế, tiu. Tiah mê, cho rơtế môi rôh, hlá tôh têa ăm báu la kơnho\ng têa vâi xúa kơmăi hrik vâ tôh ăm kơphế, tiu mê ôh tá bê tu\m têa vâ tôh.

Hngêi kơmăi on tơhrik Srêpok 4A kâng kơdât hno têa, pro tíu ôm hyô {uôn Đôn khăng khoăng tâi tâng

Tung pơla rơchoâ, long ‘no têa ăm tíu ki ê, mê ah hía kong, hía tơdroăng rak ngăn têa, mê tơdroăng ki hbrâ tăng têa vâ tôh tung rơnó mơdrăng a Tây Nguyên tơku\m a mâu hngêi kơmăi, on tơhrik, rơchoâ, long têa. Tây Nguyên dế nôkố, ai 2 rơpâu 260 to rơchoâ, long têa, [ă 1 rơpâu 150 to long ki rak têa, vâ chê 950 rơchoâ têa tâk đik, lối hr^ng to tíu hrik [ă vâ chê 5 rơpâu km hno têa. Laga, lối hr^ng rơchoâ, long têa hiăng tro tơ’nhiê, tro trâp kơđu, ki u ối, tơdroăng ki pơkuâ rak ngăn ối ‘ro. Kong mê hngê ‘no têa ôh tá tro túa pơkâ chiâng lân lu. Rơnó tô hmâ  pá apoăng rơnó pêt kế tơmeăm, malối pơla mơ’nui rơnó ôh tá ai têa, khăng khoăng. Pôa Mai Trọng Dũng, kăn pho\ pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê dêi kong pơlê Dak Lak tối ki ai khât gá: Mâu rơchoâ, long têa hdrối nah pơcháu ăm kong pơlê pơkuâ ngăn mê vâi pơcháu ăm tơring, tơring pơcháu ăm cheăm, cheăm pơcháu ăm môi ngế kăn [o# troăng prôk, rơchoâ, [ă kế tơmeăm ki mê châ pơcháu ăm thôn, pơlê, mê kăn pơkuâ thôn, pơlê rak ngăn, chiâng pro ăm mâu rơchoâ, long têa kố tơ’nhiê tơnhe#ng, malối ai mâu rơchoâ, long têa ki tro kuăn pơlê hdi xo. Mâu ko\ng ti kơphế ki ‘no liăn ‘mâi rơnêu ôh tá ai, mê xuân tơdjâk troh ivá tôh têa dêi mâu rơchoâ, long têa kố.

Hngêi kơmăi on tơhrik Srêpok 4A kâng kơdât hno têa, pro tíu ôm hyô {uôn Đôn khăng khoăng tâi tâng

Tơdroăng tí tăng pong chiâ têa mo\ng xuân pro ăm Tây Nguyên rế hía rế ôh tá bê têa. Klêi hriăn ngăn dêi tơdroăng kế tơmeăm krá tơniăn, ối tung khu tơru\m IDH dêi Hà Lan ăm hlo, dâng 5 hơnăm vêh ngi kố, kơdró têa têa mo\ng a Tây Nguyên rêm hơnăm kơdroh sap 3 troh 5 met, kơdró têa hiăng kơdroh sap 30 troh 35%. Klêi kơ’nâi pong chiâ têa mo\ng dêi tíu cheăng, pôa Trần Văn Thiên, kăn pơkuâ ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó, môi tung khu Kơdoăng ‘no têa Dak Lak tối ăm ‘nâi: Rơnó pin pong chiâ têa gá tro [ă rơnó tôh kơphế, tiu, tơdroăng pêi chiâk deăng nôkố gá kal vâ tôh hên. 10 hơnăm hdrối nah, têa klôh trâu tâng vâ pơchông [ă a ro\ng tơnêi sap 80 troh 90 met, la nôkố chu ối 110, 111 met, chu ối sap ing 10 troh 15 met.

Môi tơdroăng ki ôh tá tơniăn ki ê nếo mâu rơchoâ, long têa a Tây Nguyên bu kơjo ăm báu, ki châ tơ-[rê dêi cheăng kâ iâ, tung pơla mê hên hdrê loăng pêt a xiâm ai yă kơnâ, môi tiah: kơphế, tiu [ă mâu hdrê loăng plâi kâ gá châ tơtro\ng. Lâp kơpong nôkố ai dâng 600 rơpâu ha kơphế, 60 rơpâu ha tiu, ki hên xua kuăn pơlê tăng xêh têa vâ tôh môi tiah chiâ klôh, pong klôh, bu dâng 30% [ă tơnêi kơphế dêi khu mơdró kâ Tơnêi têa ‘no liăn chiâ bro rơchoâ, nôkố hiăng tơ’nhiê ó khât. Hên rơchoâ, long têa châ Tơnêi têa ‘no liăn ôh tá tơ’mô, tá hâi ai troăng hno têa, mê ối pá 150 rơpâu ha hdrê loăng pêt nếo ối tung tơdroăng ki kum ‘no têa la tá hâi châ tôh.

Hơ’muăn tối: Ki khât dế ối pơkâ mơ’no kum ăm Tây Nguyên pơkâ thế teăng ‘na tơdroăng ki ‘no liăn cheăng, rak ngăn mâu rơchoâ, long têa, xúa khoa hok kih thua#t ki rơkê ple\ng vâ pong chiâ rơchoâ, long têa, ki xiâm cho vâ pro ai pơxúa má môi. Tơdroăng kố kô châ ngin tối tơbleăng a rôh mơ’nui dêi [ai ‘’Troăng hơlâ ki lâi ăm rơchoâ, long têa Tây Nguyên’’. Pó vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ kô tơmâng a rôh kơ’nâi ah nếo.