Ƀeăn ƀĕng krí kơphế ki hiăng tum tâ tung pong, ngoh A Kham, pơlê Lê Toan, cheăm Ngọk Linh, tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum, phiu ro xua hơnăm kố kơphế yă kơnâ. Rơnó kố, rơpŏng tiô tối hdrối châ liăn vâ chê 80 rơtuh liăn ing 4.000 xiâm kơphế, rơpŏng ngoh A Kham hiăng hluăn ing kơtiê.

“Á hriâm ƀă pêi tiô kăn ƀô̆ hnê mơhno, kơphế xông ngiât lĕm. 2 rơnó pơtối ai yă kơnâ, á dế pơkâ pêi troh hơnăm ah pơtối mung hngêi arak liăn vâ  po rơdâ ƀăng deăng kơphế. Hiăng hluăn ing kơtiê laga pin xuân thế pơtối mơ-eăm pêi kâ vâ ăm kuăn ‘nĕng hriâm tâp troh tá tui lui’’.

Pôa A Min, Kăn pơkuâ hnê ngăn Chi ƀô̆ pơlê Lê Ngọk, cheăm Ngọk Linh, tối ăm ‘nâi, tơdroăng tŏng gum mâu khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng, khu râ kăn pơkuâ, tung to lâi hơnăm achê kố hiăng pro pơhlêh tâi tâng tơdroăng rêh ối ƀă pêt mơjiâng tơmeăm dêi kuăn pơlê. Tôh pêi cheăng dêi kong pơlê, tơring ƀă cheăm rơtế kâ rơtế ối, rơtế pêi ƀă kuăn pơlê, râng kŏng hnê pêi cheăng, hnê mơhno kih thuât pêt, tŏng gum hdrê loăng plâi, mơnăn păn. Ing mê, gum kuăn pơlê pơhlêh troăng tơmiât, troăng pêi, mơ-eăm hên tâ mê nếo tung pêt mơjiâng tơmeăm. Ƀăng deăng kơphế, sâm kơxái, loăng hâng, đinh lăng, pơkeăng kong sâm Ngọc Linh đi đo tâk, gum mơdêk pêi lo liăn ăm kuăn pơlê, kơxô̆ rơpŏng kơtiê kơdroh rĕng.

Bu tung 4 hơnăm, kơxô̆ rơpŏng kơtiê tung pơlê kơdroh vâ chê 60%, nôkố bu u ối 20 rơpŏng kơtiê. Pôa A Min mơnhên, kuăn pơlê dế chôa ‘lâng ai liăn ngân vâ rêh ối pêi cheăng kâ.

“Hdrối nah cheăng kâ xuân pá puât laga nôkố hiăng chía hôm tâ, kuăn pơlê hiăng pơhlêh chôa ‘lâng. Hên rơpŏng châ Đảng, Tơnêi têa tơmâng tŏng gum hngêi ối môi tiah kố cho tơniăn. Kuăn pơlê xuân tơtrŏng mơnhông cheăng kâ, rơpŏng mê mung pêt sâm, rơpŏng mê mung pêi kâ ki hên cho pêt kơphế, loăng hâng, loăng ‘mốu, sâm kơxái. Krê sâm Ngọc Linh mê mâu rơpŏng tung thôn rơpŏng ki lâi xuân pêt tâi tâng. Rơpŏng ai hên liăn mê pêt hên, rơpŏng pá puât mê pêt iâ’’.

Tiô pôa A Thảo, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng ŭy cheăm Ngọk Linh, hdrối nah kuăn pơlê kơtiê má môi kong pơlê xua ôh tá ‘nâi troăng pêt mơjiâng tơmeăm, ôh tá ai kơxô̆ liăn mơ’no. Hơnăm 2020 ngiâ hdrối, kuăn pơlê kơxiâp mung liăn xua ôh tá ‘nâi mung vâ pêi ki klâi. Pơhlêh păng ‘nâng ƀă pơlê pơla, drêng Tỉnh ủy Kon Tum, Khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng tơring Đăk Glei mot pêi cheăng, tơdroăng tơkêa bro kum cheăm mơnhông cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla. Kuăn pơlê châ hnê mơhno pêt mơjiâng tơmeăm tơtro ƀă ki pơxúa ‘na tơnêi tơníu, kong prâi, pêi lo mâu tơmeăm tơxâng tơdroăng kal vâ kơchơ mơdró. Laga tơdjêp pêt mơjiâng tơmeăm tiô tôh tơrŭm cheăng, tơrŭm ƀă mâu tíu tê mơdró, khu tê mơdró rôe tơmeăm châ mơjiâng. Kơnôm mê, kơxô̆ rơpŏng kơtiê lâp cheăm kơdroh rĕng, sap ing lối 70% nôkố bu u ối 21%. Pôa A Thảo loi tơngah: bu to lâi hơnăm nếo cheăm Ngọk Linh kô kơdroh tah tâi tâng tơdroăng kơtiê.

“Cheăm Ngọc Linh hdrối nah cho cheăm kơtiê má môi tung kong pơlê, kơtiê má môi tơnêi têa. Kơnôm troăng prôk tro cho pêt mơjiâng loăng pơkeăng, xúa tâi tâng tơmeăm ki rơdêi, kuăn pơlê xuân ai tơdjêp xua mê tơmeăm châ tê tơniăn. Laga pêt sâm Ngọc Linh cho troăng prôk ki tơƀrê hluâ pơkâ vâ kuăn pơlê hluăn ing kơtiê. A loi tơngah cho tung la ngiâ kuăn pơlê kô mơnhông mơdêk’’.

Khu kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng Kon Tum pơcháu hnoăng cheăng ăm tơring Đăk Glei rêm hơnăm kơdroh 10% rơpŏng kơtiê. Pôa Thái Văn Tưởng, Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng tơring Đăk Glei tối, kố cho pơkâ ôh tá tơ’lêi hlâu, ki má lối ƀă péa cheăm Mường Hoong ƀă Ngọk Linh, ối kơtăng tíu xiâm tơring troh 70km, troăng prôk pơtối pá puât, 99% pơ’leăng mâ kuăn pơlê cho mơngế hdroâng kuăn ngo. Laga ƀă tơdroăng ki khŏm mơ-eăm, mơ-eăm tâi ivá dêi khu cheăng kal kí ƀă troăng prôk tro, tơdroăng kơdroh kơtiê a 2 cheăm hiăng hluâ pơkâ kong pơlê pơcháu.

“Kơnôm ai tơdroăng pơkuâ, hnê mơhno dêi Khu pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng kong pơlê, Khu pơkuâ tơdroăng cheăng Đảng tơring ƀă tơdroăng ki veăng dêi khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng tơring, troh nôkố troăng tơmiât, troăng pêi dêi kuăn pơlê, tơdroăng rêh ối cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla dêi kuăn pơlê 2 cheăm Mường Hoong, Ngọk Linh ai pơhlêh nhên. A mơ’nui hơnăm 2020, kơxô̆ rơpŏng kơtiê 2 cheăm kố cho lối 70% mê troh chôu phut kố kơxô̆ rơpŏng kơtiê u ối lối 21% tê’’.

Pôa Thái Văn Tưởng xuân mơnhên, kơdroh tah kơtiê bu troăng prôk apoăng, tơring Đăk Glei hiăng mơnhên troăng prôk la ngiâ vâ 2 cheăm Mường Hoong, Ngọk Linh chiâng môi kơpong thôn pơlê kơdrâm mơngế ƀă kro mơdrŏng. Tơring dế mơdêk tơdjêp ƀă mâu pơlê kong kân môi tiah Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng... ƀă mâu khu tê mơdró ki loi tơngah tung tơnêi têa vâ mơjiâng tíu kố chiâng môi tíu ôm hyô lăm ngăn, châ hlo.