Hơnăm 2025 châ ngăn cho môi hơnăm mơnhông tơƀrê dêi kong pơlê Gia Lai tung tơdroăng ki tơmâng ngăn, tơbleăng pêi mâu troăng hơlâ tŏng gum rêh ối pơlê pơla ƀă kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo. Ki xiâm cho têa tah hngêi ối pơtân, hngêi tơ’nhiê xi kơchoh ƀă lối 12 rơpâu toăng châ pro nếo ƀă ‘mêng pro hngêi ối ki ton, gum mâu rơpŏng kơtiê, vâ chê kơtiê ƀă rơpŏng ki châ tơnêi têa gum rế hía rế tơniăn tíu ối, hmiân tuăn pêi cheăng. Rơtế amê, yă tê mâu kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi kong pơlê môi tiah kơxu, kloăng hôt, tiu, kơphế, sầu riêng pơtối châ tê a kơlo ki kơnâ, pêi lo liăn tơniăn, pơhlêh tơdroăng rêh kâ ối ăm kuăn pơlê. Malối, cho tơdroăng ki tơbleăng pro troăng kân Quy Nhơn – Pleiku hiăng pro ai hên tơngah nếo ‘na tơdjêp troăng prôk tê mơdró, tơ’mot ‘no liăn cheăng ƀă pro ivá mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla krá tơniăn ăm kong pơlê tung la ngiâ. Hlo mâu tơdroăng ki pơhlêh tơƀrê kố, pôa Khiêm, a thôn Dôr 1, cheăm Đak Đoa, kong pơlê Gia Lai phiu ro tối.

“Troăng kân Pleiku – Quy Nhơn tơkâ luâ kơpong Glar ƀă hên chiâk deăng vâi krâ nhŏng o ối tung tíu ki tro xo tơnêi pro troăng. Vâi krâ nhŏng o xuân phiu ro, hmiân tuăn pêi cheăng kâ vâ pêi lo liăn, pêi pro tro mâu tơdroăng pơkâ dêi Đảng, tơnêi têa. Ƀă tơdroăng ki pro hngêi 134, têa tah hngêi ối pơtân, hngêi tơ’nhiê xi kơchoh mê tơnêi têa hiăng pro klêi, vâi krâ nhŏng o loi khât ƀă mơnê Đảng, Tơnêi têa hiăng tơmâng, pro tơ’lêi hlâu ăm rêm ngế kuăn pơlê ai tơdroăng rêh kâ ối tơniăn, hmiân tuăn pêi cheăng kâ”.

Mâu hơnăm achê kố, tơdroăng mơ’no liăn pro hngêi trăng troăng klông, tŏng gum inhên kih thuât pêt mơjiâng tơmeăm, rơtế kơchơ mơdró tê tơmeăm rế hía rế châ po rơdâ hiăng pro tơ’lêi hlâu vâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng hmiân tuăn ƀă klâng chiâk. Ôh tá xê to kơhnâ pêi lo mơnhông cheăng kâ tơniăn lĕm.

A cheăm Đức An, kong pơlê Lâm Đồng, rơnó krí kơphế châ tơƀrê kân gum hên rơpŏng kuăn pơlê ai pêi lo liăn hôm, ai liăn vâ mơ’no rôe tơmeăm khoăng tung tơdroăng rêh ối, tơdah hơnăm nếo tung hiâm mơno hmiân tuăn, phiu ro. Pôa Điểu Kêu, ngế ki loi tơngah a ƀon Njranlu, cheăm Đức An, tối ăm ‘nâi, hơnăm 2026, kuăn pơlê pơtối mơ-eăm pêi cheăng ăm tơdroăng  rêh ối rế hía rế phâi hơtô:

 “Tơdroăng yă mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng môi tiah kơphế, plâi sầu riêng xuân tơniăn, yă kơnâ. Ai pêi lo liăn tơniăn, kuăn pơlê tơdah hơnăm nếo cho phiu ro. Troh hơnăm nếo kuăn pơlê pơtối ai ivá vâ hmiân tuăn pêi kâ, mơnhông pêt mơjiâng tơmeăm khoăng’’.

Klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm, cheăm Đăk Ui, kơpong peăng mâ hâi lâ kong pơlê Quảng Ngãi (hdrối nah cho 2 to cheăm Đăk Ngọk ƀă Đăk Ui, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum) dế mot tung hneăng mơnhông nếo. Nôkố cheăm ai dâng 12 rơpâu ngế, hdroâng kuăn ngo châ lối tơdế, ki hên cho mơngế Rơteăng. Ôh ti xê ai hên túa lĕm tro, Đăk Ui ối cho kơpong tơnêi ai khôi hmâ kăch măng khên tơnôu. Tung mâu rôh tơplâ, tíu kố cho đông tơplâ, hding, kơtoâ kăn ƀô̆, gum ivá, gum kế kâ ăm kăch măng.

Tơdroăng pêi chiâk deăng – Pêt kong cho cheăng ki xiâm a Đăk Ui ƀă mâu hdrê loăng pêt ki xiâm cho kơphế, kơxu, báu ƀă hên ki ê. Hơnăm hdrối kố nah pêi lo liăn rêm ngế châ vâ chê 60 rơtuh liăn, tơdroăng rêh ối kuăn pơlê tơniăn, kơxô̆ rơpŏng kơtiê kơdroh hên, kơxô̆ rơpŏng chía niân rế hía rế hên. Klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm tíu pêi cheăng, Đăk Ui dế mơnhông khôi hmâ kăch măng, mơhnhôk veăng tơlo liăn ngân, tơmiât troh mơnhông krá tơniăn. Nâ Y Thu, a thôn Đăk Kơ Đêm, tơngah.

 “Tung hơnăm 2026, Hneăng hôp khu kăn lâp tơnêi têa rôh má XIV dêi Đảng, kăn pơkuâ péa râ kô pơkuâ djâ tơnêi têa mot tung hneăng mơnhông tơƀrê, rĕng lêi tah mâu tơdroăng xơpá ăm tơnêi têa, ăm kong pơlê. Malối, drêng pro hlá mơ-éa ƀă vâi krâ kuăn pơlê ai troăng hơlâ pêi pro hlâu, teăm, rĕng. Á rơhêng vâ cheăm, kong pơlê pêi cheăng tơ’lêi hlâu tâ, tŏng gum vâ vâi krâ nhŏng o pêi lo hên tơmeăm khoăng rế hía rế dâi, kơnía, gum vâi mơnhông tơ’nôm pêi lo liăn, tơniăn tung tơdroăng rêh ối”.

Hơnăm 2025 pơla kố nah, rơtế ƀă tơdroăng rah xo bro lế lĕm khu râ kăn pơkuâ 2 râ, tơnêi têa hiăng pêi pro châ tơƀrê tơdroăng têa tah hngêi pơtân, hngêi xi kơchoh. Hên rơpŏng tơdah hơnăm nếo tung toăng hngêi kân lĕm rơdâ, hơtô. Pôa Ksor Beo (hdroâng kuăn ngo Jarai), mơngế ki kuăn pơlê loi tơngah a cheăm Ia Grai, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, kơnôm tơdroăng tơmâng dêi Đảng, Tơnêi têa, pơlê hiăng ôh tá ai rơpŏng ki lâi thế rêh ối tung mâu toăng hngêi pơtân, hngêi xi kơchoh; tơdroăng rêh ối kuăn pơlê chôa ‘lâng châ mơdêk. Pôa tối:

‘’Mơnê Đảng, Tơnêi têa hiăng ai mâu troăng hơlâ gum kuăn pơlê, tung mê, gum mâu rơpŏng ối pá puât, rơpŏng kơtiê môi tiah pro hngêi, mơjiâng hngêi ối, rơnêu hngêi ối ăm rơpŏng kơtiê, vâ chê kơtiê tung pơla kố nah hiăng gum pơhlêh, tơniăn tơdroăng rêh ối. Môi tiah a pơlê Ƀlang Yang ngin, mâu rơpŏng kơtiê, ôh tá ai tŭm tơmeăm hiăng châ gum teăm tơdrêng. Hơnăm nếo troh loi tơngah Tơnêi têa pơtối tŏng gum kuăn pơlê tung tơdroăng khăm pơlât tê kơtê ăm kuăn pơlê; ôh tá xo hnoăng liăn hriâm ăm vâi o hok tro’’.

Hơnăm 2025, ôm hyô pơlê pơla a ƀuôn Tring, bêng Buôn Hồ, kong pơlê Dak Lak hiăng châ tơmâng ngăn ‘no liăn cheăng ing hên tơdroăng pơkâ, tơdroăng tơkêa dêi Tơnêi têa. Troh nôkố, ƀuôn Tring hiăng mơjiâng Khu pơkuâ ngăn ôm hyô pơlê pơla, mơjiâng pro túa pêi cheăng; tơkŭm hnê hriâm tơdroăng ki vâ pro ôm hyô; hnê mâu ngế ki hơdruê xoăng pơlê pơla; gum mơjiâng pro website, trang măng pơlê pơla; tơdrêng amê hlối tơdjêp ƀă mâu tíu pêi cheăng ki rak ngăn tơmối tung kong pơlê ƀă a kong pơlê ki ê vâ mơđah tơbleăng tơdroăng ôm hyô.

Tiô jâ H’Nưn Mlô, Ngế pơkuâ khu pro ôm hyô pơlê pơla ƀuôn Tring, tung hơnăm nếo 2026 kố, vâi krâ nhŏng o kô pơtối tơdah xo mâu tơdroăng tơkêa hnê hriâm ‘na tơkŭm po mơđah xâp ếo pơtâk chal krâ, mơjiâng pro mâu tơdroăng hơdruê xoăng chal krâ nah, ing mê rế pro chiâng tơdroăng ôm hyô ki lĕm ro, rế gum rak vế, tơbleăng túa lĕm tro dêi kuăn pơlê akố. Jâ H Nưn Mlô ăm ‘nâi:

“Á hiăng krếo thế, mơhnhôk mâu vâi nâ o ‘na tơdroăng tung la ngiâ kố ah kô hriâm tơ’nôm vâ châ mơđah tơbleăng mâu túa lĕm tro, hơdruê xoăng chal krâ môi tiah hơdruê eirei, kưt, khan ƀă hên ki ê mơeăm hriâm drêng ai rôh kô tơkŭm po môi măng mơđah hơdruê xuăng ăm gá ro, krếo thế tâi tâng vâi nâ o, vâi krâ kuăn pơlê tung pơlê troh veăng ngăn”.

Hơnăm hiăng hluâ, mơngế droh K’Ho Ka Thuân, ối a cheăm Hòa Ninh, kong pơlê Lâm Đồng, hiăng mơjiâng inâi pơchoh chêp teăn ếo pơtâk Ka Thuân Minz, veăng gum djâ ếo pơtâk vâi krâ nah dêi mơngế K’Ho troh achê tâ ƀă kuăn pơlê. Ing tơdroăng cheăng pơchoh chêp, Ka Thuân tơdjêp ếo pơtâk hdroâng kuăn ngo ƀă kih thuât tiô rơxông nếo vâ mơjiâng mâu tơmeăm ki tơtro, tơdrêng amê tơbleăng, tê tơmeăm ing măng pơlê pơla, po rơdâ kơchơ mơdró lo hên mâu cheăm Bảo Lộc, Bảo Lâm. Troăng pêi kố ôh tá xê to veăng gum rak khôi túa lĕm tro K’Ho mê ối gum tê tơmeăm ếo pơtâk hdroâng kuăn ngo, tăng tơ’nôm liăn ngân ăm kuăn pơlê tung pơlê.

Troăng tơmiât ‘’Djâ ếo pơtâk troh ăm rêm ngế’’ dêi Ka Thuân hiăng châ kâ pri ối Má péa roh tơ’noăng pơxiâm tăng cheăng pêi  pơhlêh nếo tơmiât pêi rơkê kong pơlê Lâm Đồng hơnăm 2024. Tối ‘na mơnhên troăng prôk la ngiâ, Ka Thuân pói vâ pơtối mơnhông inâi, djâ ếo pơtâk hdroâng kuăn ngo dêi mơngế K’Ho troh ƀă hên ngế tâ, ing mê gum mơjiâng tăng cheăng pêi, gum kuăn pơlê tung pơlê tơrŭm krá tơniăn ƀă rak tơdroăng cheăng tiô khôi vâi krâ nah:

’’ Hơnăm nếo 2026, á pói vâ djâ mâu tơmeăm dêi kuăn pơlê tơná vâ mơnhông cheăng kâ rơpŏng hdrối, kơ’nâi mê vâ djâ mâu tơmeăm kố mơđah tơbleăng a kong pơlê vâ pói vâ khu râ kăn pơkuâ kong pơlê Lâm Đồng tơmâng troh tíu pơchoh chêp ếo pơtâk dêi mơngế K’Ho kố, tŏng gum kuăn pơlê mơ’no liăn cheăng rôe kơmăi kơmok vâ mâu droh rơtăm, mâu ngế nôu tung pơlê rơtế pêi ƀă á’’.

A ƀon Bu Ndoh, cheăm Nhân Cơ, kong pơlê Lâm Đồng, vâi krâ kuăn pơlê phiu ro drêng troăng prôk châ pro krá kâk, ok ƀê tong, tơdroăng pêi chiâk deăng rế hía rế hlo tơƀrê ƀă mâu túa hdrê loăng pêt ton hơnăm tê yă kơnâ môi tiah kơphế, tiu, sầu riêng. Hơnăm kố nah, mâu hdrê pêt kố pơrá pêi lo liăn hên, krá tơniăn vâ kuăn pơlê hmiân tuăn pêi cheăng kâ.

Jâ Thị Oanh, hdroâng M’Nông, ngế ki châ kuăn pơlê loi dêi ƀon Bu Ndoh, cheăm Nhân Cơ tối, mâu túa ki pơhlêh tơƀrê mê dế pơtối pro tơ’nôm tơdroăng loi, pro ivá mơ-eăm vâ vâi krâ kuăn pơlê mot tung hơnăm nếo ƀă ivá hâk tơngăm ƀă loi tơngah, tơmiât troh tơdroăng rêh ối rế hía rế tơniăn, phâi hơtôu ƀă krá tơniăn ton:

“Tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nhŏng o nôkố hiăng mơnhông hên khât, hngêi trăng troăng prôk, on tơhrik hngêi trung hriâm hngêi pơkeăng pơlât rơxế chiâng prôk a tíu. Ƀă hnoăng cheăng cho kăn ƀô̆ vâi kơdrâi, pêi cheăng măt trâ̆n mê á dế pơtối mơhnhôk vâi krâ nhŏng o hriâm ƀối, ‘nâi xúa khoa hok, kih thuât tung pêi cheăng kâ vâ rế hía rế mơnhông tâ”.

Pôa Rmah Le (hdroâng kuăn ngo Jarai, pơlê Kte, cheăm Ia Hrú, kong pơlê Gia Lai, tối ăm ‘nâi, hơnăm hiăng hluâ kong prâi ôh tá tơniăn drêng kong mêi khía mơhot đi đo, laga mơhúa rơpŏng pôa xuân pêi lo liăn ing pơhlêh hdrê pêt mâu loăng plâi. Rơpŏng pôa ai 5 hectar kơtếo, rơnó kố nah ko tê châ dâng 420 rơtuh liăn. Rơtế ƀă kơxô̆ liăn ‘măn kơdĭng hdrối nah, rơpŏng mơjiâng pro hngêi nếo kân lĕm rơdâ kơnâ lối 1 rơtal liăn. Tơdah hơnăm nếo tung toăng hngêi nếo, pôa Rmah Le phiu ro tối:

 “Hdrối nah pêt pôm, pêt alâi pêi lo ôh tá châ hên, nôkố pơhlêh pêt kơtếo mê pêi lo liăn hên tâ. Xua mê, tơdroăng rêh ối rơpŏng hngêi á châ pơhlêh hên, ai liăn pro hngêi. La ngiâ, á pói vâ mung hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla vâ kô châ mung tơnêi, po rơdâ ƀăng deăng pêt kơtếo.