VOV4.Xơ Đăng - Tung mâu hơnăm hdrối, Têt pêt loăng đi đo pâ Pôa Hồ đi đo châ kong pơlê Kon Tum tơkŭm po ƀă ai hên ngế khu râ kuăn pơlê tung kong pơlê vâ pêt. Hơnăm kố Leh mơhnhôk Têt pêt loăng đi đo pâ Pôa Hồ châ Vi ƀan kong pơlê  tơkŭm po tro hâi hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi lơ 5/6 a pơlê kân Đăk Tô, tơring Đăk Tô. A leh mơhnhôk, Vi ƀan kong pơlê Kon Tum xuân tơbleăng tơdroăng pêt 4.500 ha kong tung rơnó mêi hơnăm kố.

Hơnăm kố, a khế 6 kố nah, a pơlê kân Đăk Tô, tơring Đăk Tô, Vi ƀan kong pơlê Kon Tum tơkŭm po Leh mơhnhôk Têt pêt loăng đi đo pâ Pôa Hồ hơnăm 2022 ƀă pêi pro Hâi hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi. Klêi Leh  mơhnhôk, Kăn hnê ngăn kong pơlê Kon Tum, mâu kăn ƀô̆ mâu khu xiâm kơvâ cheăng, khu grup rơtế ƀă kơdrâm kuăn pơlê dêi tơring Đăk Tô hiăng lo lăm pêt hrĭng xiâm loăng ngiât tung plông dêi Quảng Trường lơ 24/5 ƀă a mâu tíu tung pơlê kân Đăk Tô. Pôa Đặng Hoàng Nam, Kăn hnê ngăn Vi ƀan tơring Đăk Tô ăm ‘nâi, mâu hơnăm achê kố mâu kăn tơring má môi tơmâng khât troh pêt loăng kong vâ ăm lĕm xâp rơngiâp ƀă rak lĕm hyôh kong prâi:

“Pêi pro tiô pơkâ ‘na pêt kong ăm drêh lĕm xâp rơngiâp hding tơnêi ngo lĭng tơring Đăk Tô xuân hiăng pêt a lối 500 ha ƀă a lối 50.000 xiâm loăng utâi utá. Tung la ngiâ vâ pêi tro tiô pơkâ 16 dêi Đảng ƀô̆ kong pơlê ƀă Pơkâ hneăng hôp Đảng bô̆ tơring 17 , tơring kố pơtối pêt troh hơnăm 2025 cho thế châ lối 1.000 ha kong ƀă lối 50% kơxô̆ ki hding kong a tung lâp tơring Đăk Tô. Kố cho môi tơdroăng pêi pro dêi Đảng ƀô̆, mâu kăn ƀă kuăn pơlê tơring Đăk Tô thế mơ-eăm pêi tro ƀă thế tơ-brê’’.

Ki khât ăm hlo tung mâu hơnăm achê kố tơdroăng pêt loăng đi đo pâ Pôa Hồ ƀă pêi pro Hâi hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi đi đo châ rêm râ, mâu kơvâ cheăng bă kuăn pơlê kong pơlê Kon Tum vâ pêi, veăng pêi kơhnâ khât. Tơdroăng pêi ahdrối tăng liăn ăm tơdroăng pêt kong xuân châ tơmâng.

Krê tung rôh Leh mơhnhôk Têt pêt loăng đi đo pâ Pôa Hồ ƀă pêi pro tơdroăng cheăng Hâi hyôh kong prâi lâp plâi tơnêi lơ 5/6, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng pơtroh kơxô̆ liăn ăm Khu xiâm ngăn ‘na chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê kong pơlê rôe, xing xoăng ăm lối 157 rơpâu 700 xiâm hdrê loăng vâ pêt, mê ai hên túa hdrê loăng, môi tiah: loăng karê prăng, sưa , loăng rơnâng, loăng hngó pái kơtâ hlá ƀă hên hdrê loăng ki ê ăm mâu tíu pêi cheăng  tung kong pơlê.

Pôa Hồ Thanh Hoàng, Ngế xiâm pơkuâ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum, ăm ‘nâi:

“Ngin xuân hiăng xoăng kơxô̆ liăn mê ăm mâu tíu mơjiâng pro têa krúa ƀă mâu tíu pêi cheăng ƀă kơmăi kơmok ki ai xúa têa ing kơxô̆ liăn mê ai 650 rơtuh liăn tí tăng ‘nâi plĕng ăm Vi ƀan kong pơlê xoăng ăm Khu xiâm ngăn ‘na chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê dêi kong pơlê rôe hdrê. ƀăng tơdroăng môi tuăn tâi tâng khu xiâm kal kí, châ hên kuăn pơlê vâ môi tuăn há kong pơlê Kon Tum kô pêt kong châ tơ-brê’’.

Tung rơnó mêi hơnăm kố, kong pơlê Kon Tum pơkâ pêt nếo 4.500 ha kong. Klêi kơ’nâi Vi ƀan kong pơlê pơcháu ăm pơkâ, 10 tơring, pơlê kong kơdrâm tung kong pơlê ƀă mâu tíu pêi cheăng pơkuâ rak ngăn kong hiăng mơjiâng pơkâ tơbleăng tơdroăng cheăng. Mâu kong pơlê chêh inâi pêt luâ pơkâ, môi tiah tơring Đăk Hà chêh inâi pêt nếo 450 ha luât 152 ha tâng vâ pơchông ƀă tơdroăng pơcháu.

Pôa Võ Sỹ Chung, Ngế xiâm pơkuâ ‘na rak ngăn kong dêi kong pơlê Kon Tum ăm ‘nâi,  tơdrêng ƀă tơdroăng tơkŭm po hnê kih thuât, rah xo hdrê loăng ăm tơtro vâ pêt kong, tíu pêi cheăng  xuân mơdêk hnoăng cheăng  rak ngăn kong krâu khât tơnêi kong ki ai nôkố môi tiah tơnêi kong ki nếo pêt:

“Tung lâp kong pơlê nôkố ngin dế pơtối lo lăm pêt xuân ƀă rêm râ, mâu kơvâ cheăng dêi mâu tơring, pơlê kong kơdrâm pêi tro hnoăng cheăng rak ngăn kong. Troăng rơhlâ pơkâ rak ngăn kong krâu khât tơnêi kong ki dế ai nôkố kô mơnhông mơdêk pêt kong tơ’nôm nếo’’.

Lâp tung kong pơlê Kon Tum nôkố ai lối 780 rơpâu ha kong ƀă tơnêi kong châ vâ chê 80% tơnêi kong tung kong pơlê. Tung hơnăm 2021 kố nah, mâu  tơring cheăm ƀă mâu tíu pơkuâ rak ngăn kong tung kong pơlê hiăng pêt nếo lối 4.800 ha kong ƀă lối 701 rơpâu xiâm loăng ki pêt utâi utá pêt luâ tơdroăng pơcháu.

Ki pơxúa kân ki kong djâ ăm tơdroăng rêh ối, tung mê ai pơxúa tơ-brê dêi tơdroăng pêi pro tiô luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong dế mơhnhôk ăm tơdroăng pêt kong ƀă rak ngăn kong a kong pơlê Kon Tum.

Kon Tum mơnhông xo kơxô̆ liăn ƀă mơdêk châ tơƀrê xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong

Ing kơxô̆ liăn ngân mơhá hnoăng rak ngăn kong, tung pơla kố nah, kong pơlê Kon Tum hiăng mơ-eăm rak, mơnhông tơdroăng xo kơxô̆ liăn ƀă mơnhông châ tơƀrê gak ngăn kong. Kơ’nâi kố cho tơdroăng xiâm roh kơ-êng dêi ngế chêh hlá tơbeăng ƀă pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxô̆ liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong a kong pơlê Kon Tum ‘na rak, mơnhông tơdroăng xo kơxô̆ liăn ƀă mơnhông châ tơƀrê tơdroăng xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong.

Ahdrối pâ mơnê kơ pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui tơno kố? Ô pôa, pôa ai mơnhên tiah lâi ‘na tơdroăng xo hnoăng liăn mơhá hnoăng liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong nôkố?

-Kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum pêi pro xo hnoăng liăn mơhá gak ngăn kong tiô Pơkâ kơxô̆ 156 hâi lơ 16 khế 11 hơnăm 2018 dêi Chin phuh. Xêo troh nôkố, Khu pơkuâ gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum hiăng xúa mâu tơdroăng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ing mâu tơdroăng pêi môi tiah: gak ngăn tơnêi, kơdroh tơnêi ƀă tâp kơđu tung long têa, têa kroăng, têa klông ƀă mâu tíu mơjiâng on tơhrik; pro tơniăn, rak kơnhŏng têa ăm pêt mơjiâng tơmeăm ƀă tơdroăng rêh ối pơlê pơla ƀă mâu tíu hrik chuâ têa krúa ƀă tíu mơjiâng pro tơmeăm kơmăi kơmok ai xúa têa ing kơnhŏng têa.

Kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum hiăng kĭ 59 tơkêa ƀă mâu tíu cheăng ai xúa mơngế gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong tung kong pơlê, tung mê ai 29 hngêi kơmăi mơjiâng pro on tơhrik, 13 hngêi kơmăi mơjiâng pro tơmeăm ƀă hrik chuâ têa krúa, 17 hngêi kơmăi mơjiâng pro kơmăi kơmok ai xúa kơnhŏng têa.

Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong Việt Nam pơtroh liăn hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ăm Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum ƀă 16 tíu pêi cheăng xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong tung kong pơlê. Tâi tâng tung kong pơlê Kon Tum ai 75 tíu thế chêl kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong tiô pơkâ.

Troăng xo kơxô̆ liăn sap apoăng hơnăm 2022 troh hâi lơ 15 khế 6 hơnăm 2022 hiăng châ xo tâi tâng kơxô̆ liăn vâ chê 219 rơtal 558 rơtuh liăn châ 68,87% tâng pơchông ƀă pơkâ, tung mê, Khu pơkuâ gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong Việt Nam pơtroh 155 rơtal 865 rơtuh liăn tơdâng ƀă 65,59% pơkâ; Xo kơxô̆ liăn tung kong pơlê 63 rơtal 623 rơtuh liăn tơdâng ƀă 78,51% pơkâ pêi.

Kô chiâng hlo, tơdroăng tăng liăn, kơbông krếo pêi pro ‘na kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng hbrâ kơxô̆ liăn ăm mâu khu pơkuâ kong vâ mơ’no liăn cheăng ăm tơdroăng pơkuâ, gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong.

-Môi tiah êh hiăng tối, tung mâu hơnăm pơla kố nah Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum mơ-eăm ‘nâng tung tơdroăng po rơdâ tíu xo hnoăng liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong. Tơdroăng kố hiăng châ pêi pro tiah lâi ô pôa?

-Mâu hơnăm hiăng hluâ, Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum hiăng thăm tơbleăng Vi ƀan kong pơlê Kon Tum tơbleăng mâu pơkâ ‘na pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong, pro chiâng tơdroăng môi tuăn dêi khu râ kăn pơkuâ kong pơlê mâu râ, mâu khu tơrŭm cheăng, tíu cheăng ki tơdjâk ƀă kuăn pơlê.

Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum hiăng hbrâ ‘nâi tơdroăng pêi pro troăng hơlâ ƀă mâu tíu ki xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong, hbrâ tơpui tơno, kĭ tơkêa ƀă mâu tíu xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong nếo pêi cheăng ƀă hiăng kĭ tơkêa ƀă 59/59 tíu thế mơhá kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong.

Ngin hiăng thăm séa ngăn, mơhnhôk mâu tíu cheăng xúa kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong nâp liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong tŭm, teăm tơdrêng a Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum vâ tơniăn hnoăng xo liăn rêm hơnăm tiô pơkâ pêi. Hbrâ kơxô̆ liăn vâ mơ’no liăn teăm tơdrêng tơniăn ăm mâu khu pơkuâ gak ngăn kong dâng 378.272 ha kong ki ai mơhá hnoăng liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong. Pơtối mơhnhôk kơxô̆ liăn xo hnoăng liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ƀă pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong.

Krê ƀă mâu tíu cheăng hrá nâp kơxô̆ liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum ai troăng pêi ki klâi ƀă châ tơƀrê tiah lâi, ô pôa?

-Nôkố, tơdroăng mơhnŏng pro mơdon, ôh tá lĭng pêi pro tơdroăng nâp liăn lơ pêi pro ôh hrá tâng pơchông ƀă pơkâ nôkố dêi mâu tíu xúa tơdroăng mơhá hnoăng liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong, ki hên cho mâu hngêi kơmăi mơjiâng pro on tơhrik kŭn ôh tá tối tung Grup pơkuâ on tơhrik Việt Nam.

Mơhé ôh tá hên tung tơdroăng xo hnoăng liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong rêm hơnăm dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê, laga xuân ối ai, chiâng chĕn kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ƀă liăn rơkâ hrá nâp ối pro mơdon.

Ƀă mâu tíu cheăng ki mơhnŏng pro mơdon, ôh tá rĕng vâ nâp liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ƀă liăn tơkâ hrá nâp mê ngin đi đo pơtroh mơ-éa pơkâ thế mâu tíu xúa tơdroăng mơhá hnoăng liăn gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong chêh inhên ƀă nâp liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong rêm hneăng tiô pơkâ; tâng ai tíu cheăng ki lâi mơhnŏng pro xôi, ngin kô pro hô sơ pơkâ thế Kơ koan xiâm pơkuâ gak ngăn kong ƀă mâu kơvâ cheăng ki ai tơdjâk tơleăng tiô hnoăng lơ tơbleăng ăm mâu râ kơpêng ai hnoăng vâ pơxâu phak tiô pơkâ.

Ƀă mâu ngế mơhnŏng ôh tá tá pêi pro tiô pơkâ dêi troăng hơlâ, pro xôi ton, Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum pêi cheăng ƀă Kŏng ti xiâm on tơhrik Miền Trung, pơkâ thế séa ngăn tơdroăng chêl kơxô̆ liăn on tơhrik ai mơnhên nâp liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong kong pơlê Kon Tum.

Ƀă tơdroăng mơ-eăm mê, nôkố mê mâu tíu cheăng xua tơdroăng mơhá hnoăng liăn gâk ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng pêi tro mâu pơkâ ‘na chêh inhên ƀă nâp liăn hnoăng liăn mơhá hnoăng gak ngăn ƀă mơnhông pêt kong.

­            Khoa Điềm chêh

Gương - A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng