VOV4.Xơ Đăng - Tung pơla hdrối kố nah, a Dak Nông, hên hĭn mâu ngo ngối hiăng tro vâi gu bro tơbăng ôh tá tro luât vâ xo tíu tê mơdró, tê ăm ngế ki ê. Hên ngo ngối drô tiô mâu troăng kân, mâu tíu troăng ki xiâm, malối cho mâu kơpong ki a chê mâu long, rơchoâ, têa kroăng, têa plông hiăng tro vâi gu ôh tá tro luât, la mâu kơ koan ki ai tơdjâk pơxâu phâk ôh tá troh tui lui. Chêh tối dêi ngế chêh hlá tơbeăng, cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam a Tây Nguyên ai hên hĭn mâu ƀai chêh ‘na tơdroăng “Pro pơhlêh tơnêi ngo chiâng tơnêi mêa a Dak Nông: Pro xôi hên hĭn, pơxâu phâk ôh tá troh tui lui”. Pơxiâm sap ing tơdroăng hâi kố, cho ƀai ki apoăng dêi mâu ƀai chêh tối ƀă inâi: “Dak Nông hmôu pơ gu ngo ngối ôh tá tro luât”.

A cheăm Trúc Sơn, tơring Čư Jút, kong pơlê Dak Nông ai hên ngo ƀă dế tro gu ôh tá tro luât. Akĭng hngêi hôp tơdjuôm thôn 6 dêi cheăm, môi troăng tôh chá kơxu xŏn 300 mê châ po ôh tá tro luât ing Troăng kân lăm ngi kong pơlê ki ê kơxô̆ 14 mot a môi to ngo hiăng tro gu tơbăng ƀă vê hdró pro kơpong tơnêi, klâ tơnêi. A kố, hên tơmeăm dế châ mơjiâng pro hbrâ vâ mơjiâng môi kơpong tơnêi ‘’ối pơtê’’. Pôa Trần Đình Nam, Kăn hnê ngăn Viƀan cheăm Trúc Sơn tối ăm ‘nâi , kơpong tơnêi ngo nôkố cho tơnêi pêi chiâk deăng.

Troăng kân tôh chá kơxu ôh tá tro luât a cheăm Trúc Sơn, tơring Čư Jut

Mơhé Viƀan cheăm ƀă Viƀan tơring hiăng pro mơ-éa, pơxâu phâk liăn ‘na tơdroăng ‘nhê tơnêi ƀă ngế pơkuâ tơnêi têa xuân hiăng tơkêa pơtê gu tơnêi ngo, rơnêu pro, laga kơ’nâi mê pôa ki kố xuân ối vêh pro xôi nếo ƀă tơbleăng tê tơnêi:

‘’Vâi pêi mê á xuân ôh tá ƀĕng ê ôh. Drêng vâi gu tơnêi 500 met karê mê cheăm hiăng pơxâu phâk, kơ’nâi mê vâi gu nếo xuân hiăng pơkâ thế tơring, tơring hiăng pơxâu phâk 20 rơtuh liăn. Tơdroăng ki vâi tơpui tơ-ê, mê pêi tơ-ê kố xuân pá ăm cheăm. Vâi pêi drêng pin dế hên tơdroăng cheăng, ôh tá xê plâ hâi tơtrŏng to tơdroăng ki mê tê. Nôkố tơring hiăng pơtê pro mơ-éa tơnêi mê’’.

Tơdroăng gu ngo tung cheăm Trúc Sơn, tơring Čư Jut ai sap ing mơ’nui hơnăm nah troh nôkố. Mâu ngo ngối a cheăm ki hên cho tơnêi prêi, pá vâ pêt mơjiâng tơmeăm, bu to lâi rơtuh liăn môi sao, mê kơdrâ to yă chât xôh, hên ngế tơbriêt rôe. Kơ’nâi mê, ngo tro gu ƀă xiâm  kối tối vâ pro hơpok tơnêi vâ pêt mơjiâng tơmeăm. Laga ki nhên khât cho vâ vê hdró pro kơpong tơnêi, klâ tơnêi, tê ăm dêi pó.

Drô troăng kân lăm ngi kong pơlê ki ê kơxô̆ 14 sap ing tơring Čư Jut hluâ tơring Dak Mil, tơring Dak Song, troh pơlê kong kơdrâm Gia Nghĩa ƀă tơring Dak R’Lấp dêi kong pơlê Dak Nông, tơdroăng gu tơnêi ngo ngối hên hĭn. Pôa Phạm Quang Nam, Kăn phŏ hnê ngăn Viƀan cheăm Nậm N’Jang, tơring Dak Song tối ăm ‘nâi, tơdroăng kố ai a tơnêi pêi chiâk deăng ƀă tơnêi kong.

‘’Pro xôi tung tơdroăng gu kơđu, ok tơnêi tung ƀăng tơnêi kong xuân ai mê tơnêi pêi chiâk deăng xuân ai, vâ tơkŭm tê mơdró, tê ăm dêi pó, pơhlêh ăm dêi pó tơnêi ôh tá tro luât mê xuân ai. Cheăm dế tơrŭm ƀă mâu khu cheăng, kơvâ cheăng dêi tơring, mâu kơ koan cheăng, tung mê ai ƀơrô pơkuâ loăng pơlái kong kế,  ƀơrô cheăng kâ hngêi trăng troăng klông, kŏng an tơring, khu gâk ngăn kong, tơkŭm pêi pro mâu tơdroăng tơkêa bro, troăng séa ngăn, pơxâu phâk mâu ngế pro xôi’’.

A kơpong xí Cá Sấu, ối tung bêng Nghĩa Tân ƀă Nghĩa Trung, pơlê kong kơdrâm Gia Nghĩa, ai môi ngế ôh tá bê tơmâng kơbố lăm gu ngo ngối, hdjâ ‘mố tât têa plông, hdi xo kơpong xí vâ po kơpong ôm hyô. Drô têa plông Dak Nông mâu ngế ki kố xuân hiăng tôh ƀêtông, hdjâ hmố ôh tá tro luât pêi ăm tơdroăng ôm hyô  ki ôh tá pâ mâu kăn pơkuâ.

Hên hĭn ngo ngối drô troăng kân lăm ngi kong pơlê ki ê kơxô̆ 14 dêi kong pơlê Dak Nông tro gu ôh tá tro luât

Ki tơtrŏng, klêi kơ’nâi lăm séa ngăn kơpong, khu chêh hlá tơbeăng hiăng ai kơ-êng ƀă khu râ kăn pơkuâ mê môi ngế kơnốu tối tơná cho Trọng krếo phôn mơnhâu:

‘’Êh  mot chêh tơdroăng kố mê vâi mot lăm séa ngăn hên hĭn. Laga hmâ séa ngăn xuân ôh tá chiâng pro á ti lâi ôh, laga cho ôh tá ro xếo. Êh mot chêh ƀai mê á kô mơ’no liăn ăm êh kơđôu môi kơpeăng kŏng, á ôh tá xâo ki klâi ôh. Kơ’nâi ah chêh lĕm iâ, tâng ôh tá chêh lĕm á kô pâm ko êh’’.

Tơdroăng gu tơnêi ngo ngối hiăng ton xŏn, hên ngế ôh tá bê xâo bê tơmâng, khên tơnôu pêi, thăm nếo ngăn luât ôh tá lo ki klâi, mơnhâu ngế chêh hlá tơbeăng ăm hlo, tơdroăng pro xôi a tơring dế ôh tá tơniăn. Tơdrêng amê, mâu kơpong ki tô má môi ‘na gu tơnêi ôh tá tro luât cho mâu kơpong ai yă tơnêi to kơnâ, dâng to lâi hrĭng rơtuh/môi sao ƀă tơnêi cho tơnêi ngo ngối.

Ngo ngối klêi kơ’nâi tro gu chiâng ‘’tơnêi mêa’’.

Drêng gu tơnêi châ tơƀrê, tơnêi ngo ngối hiăng pro chiâng tơnêi mêa, ki kơnâ kơpong tơnêi châ mơdêk hên xôh, kô tâk troh kơpêng pá kơdâm 1 rơtal liăn/sao, thăm nếo to lâi rơtal liăn/sao ƀă hên ngế châ pơxúa kân ing tơdroăng pêi ôh tá tro luât kố./.

VOV Tây Nguyên chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng