VOV4.Xơ Đăng - Tơdroăng rêh ối a Tây Nguyên hâi kố pơ’lêh rêm hâi, rêm ngế kuăn pơlê tâ nhên tơdroăng hnê mơhno, pơkuâ tơtro dêi Đảng, tơnêi têa, hiâm mơno tơrŭm môi tuăn môi hiâm mơno dêi kuăn pơlê lâp pơlê vâ mơjiâng pơlê xiâm.

*** Pôa Đinh Planh, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan cheăm Đăk Trôi, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, cheăm Đăk Trôi châ mơjiâng hơnăm 1993, kơtăn Tíu xiâm tơring ‘Mang Yang dâng 50 km, ai 3 pơlê, ki hên pơ’leăng mâ mơngế cho mơngế Bơhnéa. Tiô pôa Planh, tung pơla kố nah, kơnôm tơdroăng pơkuâ, hnê mơhno dêi Đảng ủy ƀă khu râ kăn pơkuâ cheăm, xua mê tơdroăng hlê plĕng dêi kuăn pơlê hiăng chôa ‘lâng pơ’lêh.

Ing tơdroăng rêh ối kơnôm ing kong ƀă muih kong pro chiâk deăng, troh nôkố kuăn pơlê hiăng pơ’lêh hlê plĕng, tơkŭm pêt mơjiâng tơmeăm ƀă châ tơƀrê a kơpong tơnêi pêt mơjiâng tơmeăm dêi rơpŏng. Tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê cheăm Đăk Trôi, tơring ‘Mang Yang hiăng châ pơ’lêh hên tơdroăng:

‘’Sap hơnăm 1975 troh nôkố, tâi tâng kuăn pơlê cheăm Đak Trôi ngin 100% cho mơngế Bơhnéa tung cheăm, rêh ối tiô troăng hơlâ dêi Đảng, Tơnêi têa, tiô Pôa Hồ. Tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê rế hía rế pơ’lêh tâng pơchông ƀă hdrối nah. Troăng kân, hngêi trung, hngêi pơkeăng châ tơnêi têa tơmâng mơ’no liăn pro tŭm. Kơnôm ti mê, kuăn pơlê hiăng ‘nâi pêi báu, pêt pôm loăng, pêt plâi kâ, chôa ‘lâng pơ’lêh tơdroăng rêh ối cheăng kâ dêi kuăn pơlê tung cheăm. Tơdroăng rêh ối nôkố dêi kuăn pơlê tơniăn, ôh tá kơklêa kơtiê môi tiah hdrối nah xếo’’.

*** Klêi kơ’nâi lối 47 hơnăm tơnei têa châ tơrŭm chiâng môi, pôa Y Bang Ƀyă, krâ pơlê, a ƀuôn Ky, pơlê kong kơdrâm Ƀuôn Ma Thuột hlo nhên tơdroăng ki hơ’lêh a pơlê, cheăm tơná. Mâu hơnăm achê kố, ƀă tơdroăng ki tơmâng ngăn, pro tơ’lêi hlâu dêi Đảng ƀă Tơnêi têa, tơdroăng rêh ối kuăn pơlê rế hía rế châ hơ’lêh tá liăn ngân, hiâm mơno ƀă mâu tơdroăng rêh ối mơhno túa lĕm tro.

Pôa Y Bang tối:

‘’Mâu hơnăm hdrối mê hía nah mê tơdroăng rêh ối tung pơlê, cheăm rế hía rế chía niân nok ƀă phâi hơtô tâ. Rêm ngế kuăn pơlê pơrá ai hmê kâ, ếo xâp ƀă rế hía rế rơkê tâ hdrối nah. Á chôu mâu hâi ki ối kŭn tơdroăng rêh ối rôh ki mê nah ối trâm hên xơpá khât, ôh tá châ môi tiah hâi kố ôh, mê nôkố hngêi trăng, troăng prôk châ po rơdâ, tơ’lêi hlâu tơpui tơno, tê mơdró kế tơmeăm sap ing tíu kố troh tíu ki ê”.

*** Xuân môi tiah kuăn pơlê ki ê, pôa Cil Ha Thơ, ối a thôn Hang Hớt, cheăm Mê Linh, tơring Lâm Hà, Lâm Đồng phiu ro ‘na tơdroăng ki tâ dêi tơná ‘na tơdroăng đi đo mơnhông mơdêk dêi tơnêi têa. Pôa Cil Ha Thơ phiu ro, hơ’muăn tối:

‘’Mơnê tơnêi têa hiăng mơ’no liăn tôh chhá kơxu a troăng kân ƀă tôh ƀê tông, kuăn pơlê tung thôn phiu ro ‘nâng. Hdrối nah tơdroăng prôk lăm pá puât, nôkố ai troăng nếo cho tơ’lêi prôk lăm, troăng kân lĕm, pơto tơmeăm khoăng tơ’lêi hlâu. Kuăn ‘nĕng cháu chái châ hriâm tŭm, tơdroăng rêh ối xông tơtêk, kuăn pơlê cho phiu ro. Nôkố a thôn ngin hiăng châ tơnêi têa mơ’no mơjiâng pro tŭm ƀă hngêi trung hriâm kân lĕm rơdâ, on tơhrik, troăng kân, hngêi trung, hngêi pơkeăng pơrá ai. Kuăn pơlê mơnhông mơdêk cheăng kâ, pêt loăng yâu păn hdrong xo prế’’.

*** Vâ chê 80 hơnăm ƀă 50 hơnăm cheăng ‘na kơvâ đảng viên, ngế mố đô̆i hơnăm hiăng krâ, cho pôa K’Mợ, krâ pơlê a cheăm Sơn Điền, tơring Di Linh, kong pơlê Lâm Đồng châ ngăn cho ngế ki châ hlo dêi hâi tơleăng lĕm tâi tâng peăng Hdroh, pro tơnêi têa tơrŭm chiâng môi. Mâu rôh ki ối xo xo, pôa hmâ hơ’muăn ăm mâu kuăn cháu ‘na mâu rôh ki xơpá, châi heăng, dêi rôh tơplâ, ‘na mâu vâi pú ki hiăng hlâ tung rôh xâ Mih tŏng xo tơnêi têa.

Pôa K’Mợ, hlo phiu ro ƀă hơniâp ƀă mâu tơdroăng ki tơniăn lĕm hiăng pêi pro châ tiah hâi kố:

“Nôkố hiăng hơniâp lĕm, vâi krâ nhŏng o hiăng mơnhông cheăng kâ ƀă ai liăn ngân roê kế tơmeăm xúa môi tiah kơmăi kơmok, rơxế pơto chơ tơmeăm, tơdroăng rêh ối rêm hâi, tơdroăng rêh ối hiăng rế hía rế hơ’lêh. Tâng pơchông ƀă mâu kơpong tíu xiâm mê ôh tá tơ’mô, la a cheăm Sơn Điền kơpong hngế hngo kố xuân hiăng mơnhông hên khât.

Châ tơdroăng kố cho kơnôm ai Đảng ƀă Tơnêi ôh tá la lâi pơtê tơmâng ngăn, ‘no liăn cheăng rêm kơvâ cheăng. Nôkố, ối ivá mê á lăm ukố umê, mơhnhôk vâi krâ nhŏng o mơdêk pêi chiâk deăng, khŏm mơ-eăm ôh tá ai rơpŏng ki lâi kơtiê xếo”.

*** Gia Lai nếo tơkŭm po Hâi mơhno túa lĕm tro mâu hdroâng kuăn ngo ƀă hên tơdroăng pêi ki kơnâ phiu ro Ƀlêi trâng 30/4. Troh veăng Hâi xah mơhno khôi túa lĕm tro mâu hdroâng kuăn ngo kong pơlê Gia Lai, jâ Kpah H’Nhin, ƀuôn Mlă, cheăm Phú Cần, tơring Krông Pa thăm hlo hiâm mơno rŭm môi tuăn pơla mâu hdroâng kuăn ngo nhŏng o, vâi krâ kuăn pơlê châ trâm tơpui tơno, hriâm mâu khôi túa lĕm tro vâi krâ nah dêi pó.

‘’Troh ƀă hâi xah hêi roh kố ngin pói vâ djâ troh ki lĕm má môi ƀă hiâm mơno veăng phiu ro, ro tá hiâm mơno, ngin pói vâ veăng tơlo ƀă chêng koăng ing pơlê hơngế hơngo ƀă pói vâ kô châ tâi tâng rêm ngế hâk pâ vâ rơtế tâi tâng mâu khu râ veăng djâ troh tơdroăng ki má môi phiu, rơtế hiâm mơno hriâm tâp, trâm mâ tơpui tơno dêi pó vâ ti lâi mâu khôi túa lĕm tro ki lĕm kố kô châ rak vế ƀă mơnhông mơdêk troh tá ah’’.

*** Ƀă a cheăm Nâm Nung, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông, kơpong pro kăch măng tung rôh tơplâ xâ Mih, klêi kơ’nâi hâi châ tơleăng peăng Hdroh, vâi krâ nhŏng o mâu hdroâng kuăn ngo pơtối mơdêk khôi hmâ ngoh khên tơnôu vâ mơjiâng pơlê, cheăm. Tơdroăng rêh ối rế hía rế hơ’lêh, vâi krâ nhŏng o rơtế ƀă dêi rơpó rak vế khôi túa lĕm tro dêi hdroâng kuăn ngo, po troăng pro ôm hyô pơlê pơla tung kơpong tơnêi tơníu Dak Nông.

Tiô jâ H’Thương, kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan cheăm Nâm Nung ăm ‘nâi:

‘’Nôkố vâi krâ nhŏng o xuân hiăng ‘nâi hriâm ƀối ki rơkê plĕng dêi mâu rơpŏng nhŏng o Xuăn, pêt kơphế, kơxu, mơ-eăm pêi cheăng kâ tiô kơchơ. Pakĭng mê, cheăm ai 4 tơdroăng ki pơxúa ‘na kơvâ cheăng ‘na ôm hyô pơlê pơla, 1 cho teăn hmôu khôi hmâ, 2 cho hơdruê, xuâng tiô tơdrá ton nah, 3 cho tŏn chêng koăng ƀă má 4 cho mâu tơdroăng mơdĭng khôi hmâ dêi hdroâng kuăn ngo M’nông.

Nôkố, ngin dế tí tăng mâu khu ki ‘no liăn vâ pêi pro châ tơdroăng ki ƀlêi chiâng cho tơdroăng tơkêa pro ôm hyô pơlê pơla a cheăm Nâm Nung”.

Tơdroăng nếo ai tối ‘na tuăn tơmiât, mâ hlo dêi kuăn pơlê Tây Nguyên ƀă ƀlêi trâng lơ 30/4 rơxông mê nah ƀă mơ-eăm tung rêh ối nếo troh akố hiăng tâi.

A Sa Ly - Katarina Nga tơplôu ƀă tơbleăng