VOV4.Xơ Đăng - Klêi kơ’nâi môi pơla ton tơdjâk xua pơreăng COVID-19, tung pơla kố nah, lâp mâu kong pơlê tung lâp tơnêi têa mơ-eăm pro tơniăn mơnhông cheăng kâ ƀă mâu tơdroăng ki châ tơƀrê. A Tây Nguyên, tơdroăng kố troh rêm pơlê, rêm hngêi, mơjiâng tơdroăng tơ’noăng pêi cheăng kâ pêt mơjiâng tơmeăm, pêt mơjiâng tơmeăm ki ai hlâu, tơmeăm ki rơdêi vâ djâ tơdroăng rêh ối – pêi cheăng pêt mơjiâng tơmeăm tiô troăng tơniăn tiah hmâ nếo.

*** Pôa Pyoh (kot mâ 1959, ối a pơlê Pơ Chak, cheăm H’Ra, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai) tối ăm ‘nâi, sap apoăng hơnăm 2021 troh nôkố, pơreăng COVID-19 pro tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê tung pơlê tro tơdjâk hên. Hneăng apoăng, kuăn pơlê xâu, tô tuăn. Laga, kơnôm tơdroăng pơtâng tối dêi khu râ kăn pơkuâ, ki rơhêng vâ tối cho mâu kăn ƀô̆ khăm pơlât, kuăn pơlê hiăng ai pơ’lêh hên tung tơdroăng rêh ối rêm hâi ƀă mơjiâng tơmeăm vâ kâi trâng, tơniăn tung tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng.

Nôkố, tơdroăng pâng rơkong môh, xếo kŏng ƀă pơkeăng ƀă ối kơtăn hiăng chôa ‘lâng chiâng hmâ ƀă pôa Pyoh ƀă rơpŏng. Pôa Pyoh tối ăm ‘nâi:

‘’Pơreăng COVID-19 xông tâ tú, xua mê rêm ngế pêi pro tơtro tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng môi tiah pâng rơkong môh vâ rak vế dêi châ chăn xuân môi tiah rêm ngế. Ai ivá mê pêi cheăng pêt mơjiâng tơmeăm nếo châ tơƀrê. Mơnê Đảng, Tơnêi têa tơmâng, tơkŭm po pâk vaccine, xing xoăng kên pâng rơkong môh ăm kuăn pơlê. Á kô mơ-eăm pêi pro ƀă mơhnhôk rơpŏng, pơlê pêi pro, vâ pơreăng ôh tá tú, vâ rêm ngế đi đo mo lĕm’’.

*** Ngoh Rơ Chăm Thuân, pơlê Mơ Nông Yố 1, cheăm Ia Ka, tơring Čư̆ Pah ai 5 sào klâng ƀă 1 ha kơphế. Drêng pơreăng kân COVID-19 tâ tú, ngoh ƀă mâu vâi krâ nhŏng o tung pơlê xuân ối pêi chiâk deăng vâ rêh kâ ối. Ôh tá ai liăn mê kơdrum kơphế dêi rơpŏng ngoh ôh tá châ rak ngăn krâu mê plâi ôh tá kơtóu hên. Tung hơnăm 2022, drêng pơreăng kân hiăng kâ hbrâ mơdât, vâi krâ nhŏng o tơkŭm pêi cheăng vâ mơdêk pêi lo liăn.

“Tung péa hơnăm ai pơreăng mê vâi krâ nhŏng o xuân ối lăm a chiak deăng, ôh tá pêi tơdroăng cheăng ki ê, tơdroăng rêh ối xơpá khât, u lâi xuân tiah mê. Tung hơnăm 2022 mê pơreăng xuân hiăng kâi châ hbrâ mơdât mê vâi krâ nhŏng o ngin ai tíu vâ pêi cheăng kâ, lăm ukố umê vâ tăng liăn, ngin xuân châ xah hêi môi tiah tŏn chêng koăng, xua mê ngin xuân hlo hơniâp ro hên tâ”.

*** Tung pơla kố nah, pơreăng COVID-19 xông tâ tú ó, tơdjâk troh rêm tơdroăng rêh ối, pêi cheăng pêt mơjiâng tơmeăm dêi kuăn pơlê tá a kơpong hơngế, hơhngo, kơpong hdroâng kuăn ngo dêi kong pơlê Kon Tum. Drêng ai tơdroăng kố, khu râ kăn pơkuâ ƀă kơvâ khăm pơlât dêi kong pơlê hiăng ai hên troăng teăm tơdrêng hbrâ mơdât pơreăng, tơniăn tơdroăng rêh ối ƀă rak tơniăn pêt mơjiâng tơmeăm.

Pôa A Bông, pơlê Kon Leng, pơlê kân Măng Deang, tơring Kon Plông loi tơngah tung mâu troăng hbrâ mơdât pơreăng COVID-19 ƀă rak tơniăn cheăng kâ dêi khu râ kăn pơkuâ ƀă kơvâ khăm pơlât kong pơlê:

‘’Tung pơla kố nah xua pơreăng xông tâ tú ó, pro tâ tú tung pơlê pơla xua mê kuăn pơlê kơbố xuân xâu. Laga, kơnôm ai Đảng, Tơnêi têa tơmâng, kơvâ khăm pơlât tŏng kum tung pơla achê kố pơreăng hiăng châ mơdât, kuăn pơlê hmiân tuăn mơnhông mơdêk cheăng kâ. Á loi tơngah khât ƀă tơdroăng pơkuâ dêi Đảng, Tơnêi têa, kơnôm tŏng kum dêi kơvâ khăm pơlât, tơdroăng môi tuăn dêi tâi tâng kuăn pơlê la ngiâ pơreăng kô châ mơdât tâi tâng.

Nôkố, tâi tâng mâu tơring tung kong pơlê Kon Tum pơreăng ôh tá ai xếo, kuăn pơlê phiu ro, hmiân tuăn pêi kâ, pêt mơjiâng tơmeăm’’.

*** Klêi kơ’nâi vâ chê 3 hơnăm trâm hên xơpá xua tơdjâk dêi pơreăng, kŏng ti pêi cheăng tiô rơnó Êđê Café dêi ngoh U Pôt Niê, a ƀuôn Kla, cheăm Drai Sap, tơring Krông Ana, kong pơlê Dak Lak xuân ối mơ-eăm rak vế tơniăn tơdroăng ki mơjiâng, tê mơdró. Ƀă hên tíu mơ’no phá tơ-ê dêi pó, xúa mâu ứng dụng tung mâu phôn râng kŏng vâ tơbleăng ƀă tê tơmeăm mê kŏng ti xuân ối ai mâu đơn roê, tê tơmeăm tung kơchơ tê mơdró tung tơnêi têa ƀă tê ngi kong têa ê tung kơpong môi tiah Nhuk, Hàn Quốc, Singapore.

Ngoh Y Pôt Niê tối, rơtế ƀă mâu tơdroăng cheăng rak vế mơjiâng pro, tung pơla kố, kŏng ti xuân hbrâ rơnáu pâ troăng hơlâ sap ing khu pơkuâ tơring, vâ kum kuăn pơlê vêh pêi dêi ƀăng tơnêi pêt kơphế ki hiăng krâ, ôh tá dâi lĕm vâ mơdêk ‘na mâu kloăng ƀă ki dâi lĕm kơphế dêi kŏng ti, ing mê veăng kum mơdêk pêi lo liăn ăm kuăn pơlê.

‘’Maluâ tơkâ luâ khế hơnăm ki xơpá xua tơdjâk ing pơreăng la tung pơla nôkố mê kŏng ti Êđê Café dế tơrŭm tŏng kum vâi krâ nhŏng vêh ‘mâi pêt kơphế, pui tah lôi mâu ƀăng kơphế ki hiăng krâ vâ pêt hdrê ki nếo ăm dâi lĕm, plâi kơtóu hên tâ, tơdrêng amê hlối tŏng kum phon rơvât, loăng plâi sầu riêng pêt tơvât tung kơdrum kơphế ăm kuăn pơlê’’.

*** A Lâm Đồng, pêi pro kâi trâng, ƀeăn ƀĕng, mơdât châ tơƀrê pơreăng COVID-19, rêm tơdroăng pêi cheăng mơnhông mơdêk cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla dêi kong pơlê hiăng vêh tơniăn tiah hmâ. Tung mê, pakĭng tơdroăng ôm hyô ƀă mâu tơdroăng tê mơdró, tơdroăng pêt mơjiâng tơmeăm pêi chiâk deăng dêi kuăn pơlê pêi chiâk deăng hiăng rĕng kâi trâng, kuăn pơlê pơtối mơ’no liăn cheăng, po rơdâ pêt mơjiâng tơmeăm, mơdêk châ tơƀrê tơdroăng pêt mơjiâng tơmeăm.

Tiô pôa Đa Guot Vinh, Kăn hnê ngăn Khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng kong pơlê Lâm Đồng, châ tơƀrê tiah kố cho kơnôm tơdroăng khŏm mơ-eăm dêi Chin phuh tung thăm pêi pro pơkâ péa xôh rế mơnhông mơdêk cheăng kâ rế pêi tơtro tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng, rĕng rak tơniăn tiah hmâ nếo. Pôa Đa Guot Vinh, mơnhên:

’’Tơdroăng pơreăng COVID-19 dêi kong pơlê hiăng kơdroh hên, xua mê tơdroăng pêt mơjiâng tơmeăm dêi kuăn pơlê pêi chiâk deăng tung kong pơlê mê hiăng vêh tơniăn tiah hmâ. Ôh tá xâu lơ trâm ƀă tơdroăng ôh tá tơniăn ‘na tíu tê tơmeăm môi tiah hdrối nah. Nôkố tơdroăng pêt mơjiâng tơmeăm dêi kuăn pơlê dế châ mâu khu râ, kơvâ cheăng tơmâng ƀă tŏng kum pêt mơjiâng tiô tro pơkâ.

Khu pơkuâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng kong pơlê xuân hiăng pêi pro mâu troăng tŏng kum, mơhnhôk kuăn pơlê thăm pêt mơjiâng tơmeăm, mơdêk ki lĕm tơmeăm ƀă ki kơnâ dêi tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng’’.

A Sa Ly - Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng