Dak Lak dế kố ai dâng 42.000 ha plâi sầu riêng, ai lối 26.000 ha plâi hiăng châ krí, tâi tâng plâi mê kơnâ lối 440.000 tâ̆n, laga, chiâk deăng ki pơxiâm ăm mah kơxô̆ xiâm bu ai 7.400 ha. Hên khu plâi sầu riêng xua ti mê ta hâi tê mơ’no ngi kong têa ê tro tiô kơlo ki khât păng ‘nâng, ing mê, khoh pro plâi sầu riêng drêng mơ’no tê tơngi kong ê khoh rơpâ yă. Teăng mâ môi khu mơdró kâ ki ngăn ‘na mơdâ pêt ƀă  rôe xo plâi sầu riêng a kong pơlê kố tối ăm ‘nâi, ki pá mê ôh tá xê to ing peăng kơchơ ki hmâ tí tăng rôe plâi sầu riêng, mê, ki xiâm cho ing tơdroăng pơkâ pêi pro tung tơnêi têa pin.

“A Tây Nguyên, kơxô̆ tơnêi ki pêt tơvât plâi sầu riêng hên ‘nâng la ôh tá châ hbru am mah kơxô̆ dêi kơdrum chiâk deăng, ôh tá xê xua ing peăng Sinuâ ôh tá ăm, xua tơná pin pêi pro lối rơhí rơhó tơdroăng ki ôh tá kal, xua mê, ing peăng kong têa vâi ê ôh tá hbru ăm mah kơxô̆ kơpong pêt. Tâng tiô tơdroăng pơkâ pêi mê cho 2481, 2480 hiăng chêh tối nhên, xua ing tơná peăng pin ki tơbro dêi xêh, ing tơná pin tối tơbleăng, ƀă klêi mê, Khu ngăn ‘na mơdró kâ ƀă kong têa ê tối tơbleăng ăm kong têa ê trối mê. Mê nôkố, tâng peăng pá khu ki hnê ngăn pêi pro ta hâi tro, pêi pro ôh tá ‘ló, mê Khu ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kọng prâi athế ‘mâi pơhlêh ăm ga i tơtro”.

Mah kơxô̆ kơpong ki pêt cho ki xiâm apoăng vâ vêh mơnhên xiâm rêi plâi sầu riêng, laga, vâ pêi pro tơtro tơdroăng ki châ mơ’no tê dêi plâi sầu riêng krá tơniăn, tơdroăng pơkuâ ngăn mê athế châ pêi pro tro plâ roh tơdroăng cheăng ing ko troh a mơ’nui lui. Mâu kơchơ ki rôe dêi kong têa ê dế nôkố vâi ôh tá xê pâ thế tối mơnhên to xiâm rêi dêi plâi sầu riêng lo ing lâi, mê kal châ ‘nâi tá túa ki mơdâ pêt, rak ngăn, xúa mâu phon, pơkeăng, krí xo, tâ tung tơdrong ƀă pơto chơ ing tíu ki lâi troh tíu ki lâi. Drêng ai tơdroăng ki pơkâ thế kố, Khu xiâm ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi dế mơjiâng phân mêm ki vâ mơnhên xiâm rêi dêi tơmeăm pêt, pêi pro bô bối dêi pó tung lâp tơnêi têa, ôh tá ai tíu ki lâi pêi pro phá krê xêh. Phân mêm ki kố, kô chiâng chêh xo tối tâi tâng, tŭm têk mâu tơdroăng ki ai ing kơpong ki pêt, têng, uâ, pơli, túa rak ngăn, troh a krí, tâ ‘măn, pơto djâ. Drêng mâu khu tơmeăm ki hiăng châ uâ mơdi, ‘măn rak châ krâ inâi “hô sơ kơxô̆”, tơdroăng ki mơnhên ngăn, tí tăng xiâm rêi ƀă mơnhên hnoăng cheăng kô thâ rĕng, pêi pro tơdrăng lĕm, luâ tâ ƀă  mâu túa cheăng ki pơkuâ ngăn tiô khôi hmâ ahdrối mê hía nah, cho túa ki pơkuâ ngăn, rak ‘măn ƀă kŏng, rơkê ti lâi pro ti mê.

Pôa Lê Anh Trung, Kăn hnê ngăn Khu mơdâ pêt plâi sầu riêng Dak Lak tối ăm ngin ‘nâi, tơdroăng ki pơhlêh ing tơdroăng mơnhên ngăn a điê̆n tưh kô gum châ ‘nâi, châ hlê nhên plâ rơnó ki mơdâ pêt, rak ngăn, krí xo, chôu ‘măn, tê mơdró. Khu ngăn ‘na kơvâ plâi sầu riêng dế tơrŭm ƀă mâu khu mơdró kâ, pơkâ pêi pro mơnúa ngăn ahdrối, vâ a la ngiâ ah, tâng hiăng ƀlêi chiâng, mê kô châ pơkâ pêi pro tung tâi tâng ăm kơvâ pêi pêt, tê mơdró plâi sầu riêng tiô túa ki nếo kố:

“Ngin xuân hiăng tăng rah mâu khu mơdró kâ hbrâ rơnáu vâ veăng xúa, pêi pro mơnúa ngăn tiô túa ki nếo kố. Apoăng, rah xo môi khu mơdró kâ pro mơnúa ngăn ahdrối, pro mơnhên ing tơdroăng mơdâ pêt, rak ngăn, krí xo, tâ thung tơdrong, pơto chơ, tê mơdró, xua mê, drêng pơkâ pêi pro mâu tơdroăng kố, ôh tá xê tơdroăng ki pá puât ó, tâng pêi pro mơni kô tơ’lêi hlâu. La ki kal akố, pin xuân athế chôa ‘lâng pêi pro, chôa ‘lâng ‘mâi rơnêu, pêi pro i tơtro ƀă mâu tơdroăng ki ai tơdjâk mơdâ pêt plâi sầu riêng. Xua tơdroăng kố ga phá krê ƀă mâu hdrê loăng plâi ki ê, ing túa cheăng kih thuât mơdâ pêi pêt ta troh a rơnó ki tê rôe plâi, ta troh a roh ki têng uâ pro pơkhăng plâi ƀă ta troh a tơdroăng mơ’no tê tơngi kong têa ê”.

Tiô jâ Đặng Thị Thuỷ, Phŏ Kăn ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi kong pơlê Dak Lak tối, vâ túa cheăng kố pêi pro châ pơxúa khât, tơ-ƀrê khât, ki pơloăng mơnúa kân ó má môi ôh tá xê to a kŏnug ngê̆, mê cho  pơhlêh a tơdroăng ki hmâ mơdâ pêt. Kuăn pơlê athế hmâ ƀă tơdroăng chêh ‘măn tung điê̆n tưh, athế pêi pro tro tiô tơdroăng; khu mơdró kâ athế mơ’no liăn cheăng ki tơtro ƀă athế chêh tối nhên tung hlá mơ-éa điê̆n tưh; peăng khu kăn hnê ngăn athế pôu râng hnoăng cheăng hnê tối, séa mơnhên ngăn. Mé luâ ti mê, jâ Thuỷ vêh mơnhên, kong pơlê dế kơhnâ khât tung hnoăng cheăng tơrŭm ƀă mâu tíu pơkuâ cheăng ki ai tơdjâk troh vâ chêh ‘măn tŭm mâu chư, mâu kơxô̆ vâ xúa pêi pro adrêng, bô bối, trối dêi pó ƀă châ hên lâp lu tíu ki mơdró kố pơrá pêi pro ƀối:

“Túa cheăng ki phân mêm kố ga ai tŭm têk tơdroăng i vâ chêh ‘măn rêm túa cheăng, mơnhên kơpong ki pêt nôkố, hdrối mê hía nah á xuân tôu tuăn, tơmiât hên, klêi mê, pêi, xuân ai tá mâu tơdroăng ta  hâi teăm tơdrăng, ing mê, khoh tơdjâk troh a kơvâ mơdâ pêt plâi sầu riêng. Tơdrêng amê, khu pêi cheăng kố xuân gum thăm mơdêk ki kơnâ dêi plâi ƀă tơdroăng ki pro ăm khu ki rôe loi tơngah, rơhêng vâ tí tăng roê, ing mê, ga tro ƀă tơdroăng ki pơkâ mơhno mơnhên kế tơmeăm ki châ tê mơ’no a kơchơ tiah hâi kố, ƀă ing mê, chôa ‘lâng rơtế mơjiâng inâi dêi plâi sầu riêng Dak Lak tối tơdjuôm ƀă Việt Nam dế mơnhông tro tiô troăng ki krá tơniăn”.

Pôa Nguyễn Văn Long, Kăn hnê ngăn Khoa hok-Kŏng ngê̆, cheăng tung Khu xiâm ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kọng prâi tối ăm ‘nâi, khu kơmăi ki mơnhên xiâm rêi ‘na tơmeăm pêi mơjiâng ing chiâk deăng kố dế châ pơkâ pêi pro mơnúa ƀă kơvâ sầu riêng ahdrối vâ xúa lâp lu ing hâi lơ 1/7/2026. Kố châ ngăn cho hvêa chêng prôk ing pơkuâ ngăn tung pêi cheăng kâ tiô khôi hmâ roh hdrối nah, pơhlêh chiâng cheăng pơkuâ ngăn ƀă kơmăi kơmok, chêh ‘măn tối tung phân mêm, kố cho ki xiâm ki kal vâ thăm mơdêk ivá ki xiâm vâ tơbriât châ mơ’no tê mơdró dêi tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi Việt Nam.

“Ngin púi rơhêng vâ khu kơmăi ki vêh mơnhên xiâm rêi plâi ki pêt mơjiâng, ôh tá xê to vâ ăm khu ki pơkuâ ngăn, hnê ngăn châ ‘nâi châ mơnhên, mê cho tơmeăm ki ai pơxúa kân khât, vêh pơtroh ăm ki kơnía git khât ăm khu mơdró kâ ƀă kuăn pơlê, ing mê, veăng gum thăm mơdêk ki kơnía git, loi tơngah, ‘na hơnoăng ki kal dêi tơdroăng mơdâ pêt-tê mơdró plâi sầu riêng Việt Nam troh a mâu kơchơ dêi mâu kong têa vâi ê tung lâp plâi tơnêi”.

Ing mâu tơdroăng ki ối tơvâ tơvân tung hbru mah kơxô̆ kơpong ki pêt ta troh a tơdroăng ki pơkâ séa mơnhên ngăn ki dâi lĕm dêi plâi rế hía rế krá rơdêi, kơvâ pêt plâi sầu riêng Dak Lak dế tram hên tơdroăng ki pơhlêh nếo. Drêng mâu tơdroăng ki vêh mơnhên xiâm rêi dêi plâi châ pơkâ pêi pro adrêng, tơdâng, tơ’mô, rêm to kế tơmeăm kô “châ chêh nhên inâi” tro khât, tơdrăng khât ing apoăng, ing xiâm rêi. Kố cho ki xiâm vâ vêh mơnhên ki dâi lĕm, thăm mơdêk tơdroăng ki loi tơngah tung tê mơdró, rôe xúa ƀă hnối mơjiâng inâi dêi sầu riêng Dak Lak tối krê ƀă sầu riêng Việt Nam tối tơdjuôm tung mâu kơchơ tê mơdró lâp plâi tơnêi.