VOV4.Xơ Đăng - Xua ôh tá châ rak vế, ‘mâi rơnêu đi đo, thăm nếo troh rơnó kong mêi khía mơhot kân mê troăng prôk a hên kơpong tíu kong ngo dêi kong pơlê Kon Tum dế nôkố dế tro tơ’nhê ó khât. Tâng ôh tá châ ‘mâi rơnêu re\ng, tơnêi kô tơhnah tơhnâp, kuăn pơlê kô ôh tá ai troăng prôk tung rơnó mê hngêi, mê cho tơdroăng ki pá vâ châ hluăn.

Ing thôn Đăk Ga troh tơdế cheăm tơkăng kong Đăk Nhoong, tơring Đăk Glei, bu dâng 3 km. Hdrối nah,kơpong troăng kân kố xuân hiăng châ tôh ƀêtông laga xua ôh tá châ rơnêu xua mê troh nôkố troăng kân hiăng tơlâk, tơlo\ng, tơ’nhê. Thăm nếo xua tơnêi ôh tá lĕm drô péa pâ troăng ai hên tíu tơhnah tơhnâptá péa pâ kơnâng troăng kân. Ngoh A Cu, kăn pơkuâ thôn Đăk Ga tối ăm ‘nâi, tơdroăng prôk lăm dêi 108 rơpŏng kuăn pơlê Đăk Ga đi đo trâm ƀă tơdroăng rơ-iô:

‘’Kơpong troăng kân prôk sap ing thôn Đăk Ga chu troh a cheăm Đăk Nhoong cho pá puât a rơnó mêi cho hmâ tơhnah tơhnâp hên. Cho rơ-iô khât ki má lối cho vâi hdrêng ối kŭn prôk lăm hriâm tơnêi tơhnah tơhnâp cho rơ-iô ‘nâng’’.

Môi tíu tơhnah tơhnâp kơnâng kĭng troăng a rơnâk a cheăm Đăk Nhoong lăm a tơdế tơring Đăk Glei

Troăng kân tơring ĐH83 xŏn dâng 12 km sap ing cheăm tơkăng kong Đăk Nhoong lăm troh tơdế tơring Đăk Glei xuân tơhnah tơhnâp tiah mê. Hdrối nah, troăng kân kố châ tôh chá kơxu, laga xua hên hơnăm ôh tá châ rơnêu xua mê troăng kân hên kơpong chiâng kơhlong kơhlăng kân. Rơ-iô tâ mê, hên tíu a troăng kân tro tơhnah tơhnâp kơnâng pakĭng troăng. Mâu tíu tơhnah tơhnâp dế rế hía kâ trâu peăng ngiâ troăng kân ƀă peăng pá xôp cho thông trâu.

Pôa A Nang, Kăn phŏ pơkuâ hnê ngăn Đảng ŭy, Kăn hnê ngăn Hô̆i đong cheăm Đăk Nhoong tối ăm ‘nâi, tá khu râ kăn pơkuâ ƀă kuăn pơlê pơrá đi đo tô xâu lơ ai tơklâm rơxếƀă tơ’lêi cheăm tro chôm drô troăng, ôh tá chiâng prôk lăm drêng troh rơnó mêi hngê:

‘’Tâng kong mêi kân to lâi hdroh tá troăng rơnâk ai kơnâng, troăng ôh tá rơnâk ai kơnâng troăng kô tơ’nhê. Hên tíu ôh tá xê môi, péa tíu. Pá kơdâm kơnâng kĭng troăng a tiú rơnâk tơhnâp hiăng vâ tâi. Ngin bu tơbleăng tối pơtân tâp kơƀang, mâu ƀăng-rôl vâ kuăn pơlê pôi tá chu a tíu mê tê. Ton xŏn kal rơnêu mâu tíu ki kố, ki má lối kơnâng kĭng troăng a tíu troăng kân rơnâk’’.

Tơhnah tơhnâp rế kâ trâu a pêng troăng kân

Tơring tơkăng kong Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum nôkố ai 70 km troăng tơring, 51 km troăng thôn pơlê kơtâu, lăm kơpong pêt mơjiâng tơmeăm khoăng ƀă troăng lăm a klâng chiâk. Pakĭng troăng lăm tơring ĐH84 nếo châ mơ’no liăn rơnêu mê tâi tâng troăng kân ki ê pơrá hiăng tơ’nhê râ ó. Xiâm kối cho troăng kân hiăng mơ’no liăn pro hiăng ton, ôh tá châ rơnêu đi đo pơtối tro kong mêi têa lân lu ‘nhê pro chiâng tơhnah tơhnâp, pro tơdroăng prôk lăm, ki má lối cho tơdroăng pơto tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi kuăn pơlê trâm hên pá puât. Rơnó mêi hơnăm kố hên cheăm dêi tơring Đăk Glei, môi tiah: Đăk Nhoong, Đăk Blô, Mường Hoong, Ngọc Linh…pơrá dế tơ’lêi chôm troăng ƀă kơpong kuăn pơlê rêh ối tro tơklâ pá vâ prôk lăm a dêi pó.

Tiô ƀơrô cheăng kâ ƀă Khu pơkuâ hngêi trăng, troăngklông tơring Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum, a ngiâ, tíu cheăng kô tơdâng tơ’mô kơxô̆ liăn châ xing xoăng vâ rơnêu kŭn, pơtân mâu tíu tơ’nhê a mâu troăng kân xua tơring pơkuâ vâ tơniăn troăng klông ƀă rak tơniăn troăng klông hdrối, tung ƀă kơ’nâi rơnó mêi khía mơhot. ‘Na ton xŏn, tíu cheăng pâ thế kong pơlê ƀă Khu xiâm séa ngăn, xing xoăng liăn vâ rĕng rơnêu, pro ăm lĕm tâ mê nếo mâu troăng ki xiâm vâ prôk lăm tung tơring.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng