VOV4.Xơ Đăng - Tung tơdroăng ki trâm mâ Gia Lai ƀă kong têa Nhuk a hơnăm 2022, pơla hdrối kố nah, Khu ngăn ‘na tơrŭm tơpui kâ ƀă kong têa ê dêi kong pơlê Gia Lai tơrŭm cheăng ƀă Tíu xiâm tơpui tơno - tê mơdró kâ ƀă Khu ngăn ‘na tơdroăng hôp Lâp plâi tơnêi, dó inâi FSC (Cho khu tơrŭm tơpui kâ ƀă kong têa ê dêi Pơlê kong kân Hồ Chí Minh) ƀă Tíu xiâm tơrŭm tơpui kâ dêi Việt Nam-Nhuk tơkŭm hôp ‘’Ivá ki ai hlâu ƀă roh tơ’lêi hlâu mơ’no liăn cheăng pơla Gia Lai ƀă mâu kong pơlê dêi Nhuk’’. Hneăng hôp kố hiăng tơ’mot châ hrĭng khu mơdró kâ dêi kong pơlê ƀă khu mơdró kâ lo ing kong têa Nhuk veăng hôp ƀă tí tăng ‘na plĕng ‘na tơdroăng mơ’no liăn cheăng,

Gia Lai nôkố ai lối 800.000 ha tơnêi khêi bazan, rơtế ai kong prâi tơniăn lĕm, tơtro pêt mơjiâng loăng ton hơnăm, păn kơpôu ro chu, pêt loăng. Nôkố, kong pơlê ai lối 500.000 ha loăng plâi ki xiâm mê cho kơphế, kơxu ƀă tiu, ƀă tơmeăm rêm hơnăm châ hrĭng rơpâu tâ̆n rêm khu tơmeăm. Rơtế amê, Gia Lai xuân hiăng mơjiâng mâu hngêi trăng, troăng klông ki kal mơnhông mơdêk kơmăi kơmok môi tiah 3 kơpong ƀă 21 kơpong hngêi kơmăi kơmok ƀă tâi tâng kân rơdâ vâ chê 1.000 ha; rơtế amê cho hngêi trăng, troăng klông mê cho 1 tơraih tơƀai ƀă 3 troăng kân tơnêi têa, chât troăng kân kong pơlê, kum tơdroăng tê mơdró ƀă mâu kơpong tung tơnêi têa ƀă mâu kong têa pú hmâ Lếo ƀă Kul tơ’lêi hlâu.

Pakĭng mê, kong pơlê xuân ai hên tơmeăm mơnhông mơdêk ôm hyô. Xua tíu kố ai ngê̆ thuât chêng koăng Tây Nguyên châ mơnhên cho tơmeăm mơhno túa lĕm tro ‘na hiâm mơno dêi kuăn mơngế, Kơpong chôu ‘măn tơmeăm kong kế  tơnêi tơbăng kân rơdâ Kon Hà Nừng, mâu tíu chôu ‘măn tơmeăm khoăng ton nah tơnêi têa ki má môi Tây Sơn Thượng Đạo, kơpong hriăn plĕng tơdroăng mơnhông mơdêk tơnêi têa Rộc Tưng – Gò Đá ƀă hên tíu lăm ngăn ki lĕm mơnâ ki ê.

Tâi tâng a hneăng hôp tơpui tơno

A hneăng hôp tơpui tơno, mâu khu mơ’no liăn cheăng troh ing kong têa Nhuk ai kơ-êng tro kăn teăng mâ dêi Vi ƀan kong pơlê Gia Lai, mâu kơvâ pơkâ mơ’no liăn cheăng, kơmăi kơmok tê mơdró, pêi chiâk deăng ƀă mơhno túa lĕm tro ivá ƀă ôm hyô vâ mơnhên mâu tơdroăng rơhêng vâ ‘nâi plĕng ‘na tíu mơ’no liăn cheăng, tơdroăng rak vế kong prâi ‘na tơdroăng pêi pro mâu tơdroăng kơjo ‘na xo hnoăng mơhá, pro mơ-éa pơ’lêh nếo ƀă mâu khu mơ’no liăn cheăng kong têa ê.

Pôa Shimizu Akira – Kăn teăng mâ ƀơrô kơ koan tơrŭm cheăng lâp plâi tơnêi Nhuk JICA tối pói vâ, Gia Lai pơtối pơ’lêh ăm tơtro tâ mâu tơdroăng vâ mâu khu tê mơdró Nhuk hmiân tuăn mơ’no liăn ton xŏn:

‘’Kong pơlê kal pro tơ’lêi hlâu vâ mâu tơdroăng kơjo mơ’no liăn cheăng châ pêi pro krá tơniăn. Ki nhên, kong pơlê pêi pro tŏng kum vâ khu tê mơdró mơ’no liăn tơdjêp tơtro ƀă mơngế pêi cheăng, lơ hngêi kơmăi kal kơjo apoăng on tơhrik vâ tơniăn bê on tơhrik ăm tơdroăng mơjiâng tơmeăm. Mâu tơdroăng mơ-eăm môi tiah mê mơni kô kum khu mơ’no liăn cheăng hmiân tuăn mơ’no liăn tê mơdró mơjiâng pro kế tơmeăm a kong pơlê’’.

A hneăng hôp tơpui tơno, pôa Hồ Phước Thành, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, tơdroăng thăm mơnhông mơhnhôk mâu khu râ mơ’no liăn mơnhông pêi chiâk deăng, kơmăi kơmok uâ mơdiê pro tơmeăm, kơmăi kơmok vêh mơjiâng pro on tơhrik ƀă ôm hyô châ kong pơlê mơnhên cho môi tung mâu hnoăng cheăng ki xiâm tung hneăng hơnăm 2020 – 2025. Gia Lai pói vâ, krếo khu tê mơdró kong têa ê, tung mê ai khu tê mơdró troh ing kong têa Nhuk mơ’no liăn cheăng tung mâu kơvâ.

Khu pơkuâ tơrŭm ƀă kong têa ê kong pơlê Gia Lai, Tíu xiâm tê mơdró ƀă kong têa ê ƀă Hneăng hôp lâp plâi tơnêi FSC ƀă Tíu xiâm trâm mâ tơpui tơno kong têa Nhuk - Việt Nam hiăng kĭ tơrŭm cheăng ton xŏn

Tơdroăng kố rế kum khu tê mơdró xúa tơmeăm ki tá hâi xúa, pro ăm kơnâ mâu tơmeăm ki ai hlâu a kong pơlê; tơdrêng amê xuân tŏng kum kong pơlê hriâm tơdroăng ki rơkê, hnê ăm mâu túa ki rơkê tung pơkuâ, kih thuât, kơmăi kơmok rơxông nếo. Kong pơlê Gia Lai tơkêa đi đo rơtế, tŏng kum khu tê mơdró:

‘’Ngin ai hiâm mơno loi khât rơtế prôk khu tê mơdró ƀă đi đo pro tơ’lêi hlâu, tŏng kum, tah lôi mâu tơdroăng pá puât ăm khu tê mơdró. Tơdrêng amê ngin pro pơ’lêh tơtro tíu mơ’no liăn cheăng, pro ti lâi ăm khu tê mơdró tơ’lêi má môi, tơtro má môi. Klêi kơ’nâi roh hâi kố, ngin phiu ro, ai hên khu tê mơdró kong têa Nhuk, thăm nếo a kong têa Nhuk xuân pêi pro tơdrêng tung um tiô troăng măng vâ ti tăng plĕng. Pin nếo djâ tơdroăng, ƀă pêi cheăng, mê mâu khu tê mơdró kô ti tăng plĕng ƀă mâu kŏng ti, grup pơkuâ’’.

Vâ mơnhên troăng prôk la ngiâ pêi pro châ tơƀrê hneăng hôp tơpui tơno, pôa Hồ Phước Thành, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Gia Lai, mơnhên, kong têa Nhuk ôh tá xê môi kong têa ki tơ’lêi hlâu, mâu khu tê mơdró Gia Lai ôh tá chiâng vâ ai tơdrêng mâu tơmeăm ki kal mê kal thế prôk chôa ‘lâng kơchăng, krá tơniăn, tung mê tơdroăng ki pơkâ apoăng thế pơ’lêh nếo, xúa khoa hok kŏng ngê̆ tung mơjiâng tơmeăm khoăng, đi đo mơdêk ki dâi lĕm dêi tơmeăm.

Roh kố, Khu pơkuâ tơrŭm ƀă kong têa ê kong pơlê Gia Lai, Tíu xiâm tê mơdró ƀă kong têa ê ƀă Hneăng hôp lâp plâi tơnêi FSC ƀă Tíu xiâm trâm mâ tơpui tơno Nhuk - Việt Nam hiăng kĭ tơrŭm cheăng ton xŏn; ƀă 8 khu tê mơdró a Gia Lai ƀă Nhuk hiăng kĭ tơkêa mơ-éa chô vế tơrŭm cheăng tíu mơjiâng tơmeăm, tê tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ƀă hnê xúa kơmăi kơmok uâ mơdiê pro tơmeăm ƀă hía hé.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng