Hneăng 1: Tê môi iâ tơnêi, hía tơnêi ki vâ pro hngêi

VOV4.Xơ Đăng - Klêi kơ’nâi hâi khế hlo hơniâp ro, troh nôkố tơdroăng ki tơnêi to kơnâ a kong pơlê Dak Lak hiăng chía ôh tá môi tiah hdrối nah xếo, la hiăng pro trâm hên tơdroăng ôh tá tơniăn. A mâu tíu ki xiâm ‘na tơnêi to kơnâ, hên rơpŏng hdroâng kuăn ngo châ ‘nâi tơná hiăng hía tâi tơnêi tơníu klêi kơ’nâi tê môi iâ tơnêi ƀă pơcháu ăm ngế ki roê lăm pro xêh mơéa klâ tơnêi, pơ’lêh inâi ngế ki pơkuâ rak tơnêi.

Tơdroăng ki ăm hlo ai tơdroăng ki pro pơxúa ăm dêi tơná ing tơdroăng ki ôh tá hlê plĕng dêi kuăn pơlê xuân môi tiah mâu tơdroăng ki tá hâi hleăng nhên tung pơla pêi pro mâu tơdroăng ki tê mơdró ‘na tơnêi, malối cho a kơpong hdroâng kuăn ngo, kơpong hngế hngo vâ heâk pơloi.

Rơpŏng jâ H’Bluên Niê, ƀuôn Sút H’luốt, cheăm Čư Suê, tơring Čư Mgar ai 3 sao tơnêi, châ pro ăm 400 met karê tơnêi vâ pro hngêi ƀă hiăng mơjiâng pro hngêi râ má 4 tung ƀăng deăng kố. Kơtăn kố lối 1 hơnăm, yă tơnêi tung pơlê tâk kơnâ, rơpŏng jâ H’Bluên môi tuăn tê 1 sao tơnêi (tung mê 240 met karê) ƀă yă 590 rơtuh liăn ăm môi ngế a pơlê kong kơdrâm Ƀuôn Ma Thuột. Xua ôh tá hlê plĕng ‘na mâu pơkâ luât xua mê jâ hiăng pơcháu mâu mơ-éa ăm ngế ki rôe vâ pro mâu mơ-éa tơnêi ƀă hlối chêh inâi ngế ki rôe a tơnêi ki nếo rôe mê.

Laga, klêi kơ’nâi klâ tơnêi, ngế ki rôe hiăng mơdrếo mơ-éa pơkuâ tơnêi mê rơpŏng jâ châ hlo ôh tá ai môi met tơnêi ki pro hngêi ki lâi xếo. Hêng hôu, jâ H’Bluên ôh tá vâ xo mơ-éa pơkuâ tơnêi ƀă pơkâ ngế rôe thế mơdrếo kơpong tơnêi ki chiâng pro hngêi 160 met karê dêi jâ môi tiah hiăng môi tuăn apoăng:

‘’Pơla kố nah vâi mơdrếo mơ-éa pơkuâ tơnêi ăm á, mê á ngăn ôh tá hlo tơnêi ki chiâng pro hngêi môi tiah mơ-éa ki ton, á tối ôh tá xo ôh. Vâi tối ôh tá ai tơnêi pro hngêi mê êh hôm xo liăn há, á tối a ôh tá hêng xo ôh, xo tơnêi ki chiâng pro hngêi tung mơ-éa ki ton tê’’.

Rơpŏng jâ H’Bluên tê môi iâ tơnêi laga hía tơnêi pro hngêi

Xuân môi tiah mê, rơpŏng jâ H’Luyên Niê, ối a ƀuôn Sút H’luốt, cheăm Čư Suê hiăng tê 900 met karê tơnêi (tung mê ai 300 met karê tơnêi pro hngêi) ăm môi ngế a Pơlê kong kơdrâm Ƀuôn Ma Thuột ƀă pơcháu mơ-éa ăm ngế ki kố lăm pro mâu mơ-éa. Laga vâ chê 2 hơnăm hiăng hluâ, mơngế rôe tơnêi xuân tá hâi mơdrếo mơ-éa pơkuâ tơnêi, rơpŏng jâ H’Luyên tô tuăn, ôh tá ‘nâi ngế ki rôe tơnêi hiăng pro ki klâi ƀă mơ-éa khêi pơkuâ tơnêi dêi tơná:

‘’Tâi tâng 400 met karê tơnêi pro hngêi, vâi rôe 300 met karê tơnêi pro hngêi, á u ối 100 met karê tơnêi pro hngêi. Lăm kĭ a kŏng ti rôe tơnêi a tá mê hiăng 2 hơnăm tá hâi hlo mơ-éa, nôkố dế tô tuăn, dế châi ko kố. Vâi pro mơ-éa tơkêa mê nah hiăng xo tâi tâng, ƀă hlá mơ-éa vâi mung vâ pro mơ-éa troh nôkố tá hâi hlo’’.

Jâ H’Đàn Niê, Kăn pơkuâ ƀuôn Sút H’luôt tối ăm ‘nâi tơdroăng tung pơlê ai hên ngế tê môi iâ tơnêi laga tâi tơnêi ki pro hngêi. Pơlê dế mơhnhôk mâu rơpŏng tơbleăng tơdroăng vâ tơkŭm tơbleăng ƀă mâu khu râ kăn pơkuâ. Tiô djâ H’Đàn, tâi tâng mâu rơpŏng pơrá ôh tá hlê plĕng ‘na luât xuân môi tiah mâu mơ-éa tê mơdró tơnêi, kuăn pơlê bu ‘nâi kĭ inâi ƀă chât hơ’răng kŏng mê ôh tá ‘nâi tơdroăng ki xiâm tung tơkêa tê mơdró môi tiah lâi xua mê tơ’lêi tro lu lêa, pơlông djâ:

‘’Tơdroăng kố cho pá puât ăm kuăn pơlê, ôh tá ai tơnêi ối xếo. Hngêi mê châ mơjiâng hdrối nah, hdrối tê mê ai tơnêi ối, ƀă nôkố ngăn cho hngêi mơjiâng tung tơnêi pêi chiâk deăng. Ai mâu ngế vâ chê 2 hơnăm mê tá hâi mơdrếo mơ-éa khêi pơkuâ tơnêi. Tối tơdjuôm xuân xua tơdroăng ki ôh tá hlê plĕng dêi kuăn pơlê, ôh tá ‘nâi ‘na luât tơnêi tơníu, tơkêa vâi chêh tiah kố tiah tá, mâu ngế ki ‘nâ ôh tá pơchuât chư, tâng peăng ki rôe kĭ mê kĭ tê’’.

Tơkêa kok, kuăn pơlê môi tuăn bu tê môi iâ tơnêi pro hngêi

Pôa Nguyễn Công Văn, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan tơring Čư Mgar tối ăm ‘nâi, tơring dế pơkâ mâu cheăm, pơlê kân tơkŭm tâi tâng, tơbleăng, tơdrêng amê hnê mơhno mâu kơ koan cheăng mot séa ngăn, mơnhên, pêi cheăng nhên ngăn hôm ai tơdroăng ki lu lêa lơ ôh. ‘Na peăng mâu kơ koan cheăng, tâng ai pro xôi, pêi cheăng ôh tá lĕm tro, ai veăng kum ăm tơdroăng klâ tâi tâng tơnêi ki chiâng pro hngêi dêi kuăn pơlê, tơring kô ai pơxâu phâk lơ tơbleăng kơ koan râ kơpêng tơleăng kơtăng tiô mâu pơkâ luât:

‘’Ngin kố pơtối hnê mơhno kơ koan gâk kring xuân môi tiah Vi ƀan mâu cheăm, pơlê kân ‘nâi tơdroăng ki ai khât nôkố a pơlê, mơnhên nhên rêm ngế, rêm tơdroăng cheăng, ing mê tơbleăng troh Vi ƀan tơring séa ngăn, hnê mơhno pêi pro tro tiô pơkâ. Mâu ngế ki pro pơxúa ăm dêi tơná drêng hlo kuăn pơlê tơ’lêi loi tơmâng mê lu lêa, tâng tŭm chiâng tơdroăng xôi mê kơ koan séa ngăn kô mot séa ngăn, ôh tá ăm ai tơdroăng kố chiâng ton xŏn’’.

Klêi kơ’nâi tơnêi to kơnâ lối râ, hên rơpŏng a cheăm Čư Suê tối krê, a kong pơlê Dak Lak tối tơdjuôm dế ối ôh tá chiăn xua ôh tá ‘nâi nhên ngế ki rôe tơnêi hiăng pro ti lâi vâ xo tâi tơnêi pro hngêi dêi tơná. Tơdrêng amê, hên rơpŏng ôh tá ‘nâi nhên mơ-éa khêi pơkuâ tơnêi ăm mơngế ki rôe nôkố dế ối a lâi, tơnêi hôm ối inâi tơná há lơ ôh lơ hiăng chêh inâi ngế ki ê, lơ kok xo liăn. Kuăn pơlê tro lu lêa, thăm nếo tro lu lêa mê ôh tá ‘nâi, ƀă xuân tá hâi ‘nâi pro ti lâi vâ pâ dêi ki pơxúa ăm dêi tơná’’.

Công Bắc chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng