O Siu Thúy , lâm 6A, Hngêi trung râ má môi tơdjêp ƀă râ má péa Chư Đăng Ya, cheăm Biển Hồ, kong pơlê Gia Lai (cheăm Chư Đăng Ya, tơring Chư Pảh ton) nếo kêi đeăng roh kiêm tra hriâm hneăng má 1. Thúy tối ăm ‘nâi, 5 hơnăm pơtối hriâm châ rơkê, xua mê ôh tá trâm pá tung roh kiêm tra kố. Tơ’nôm amê, hriâm a hngêi trung ai tíu ăm kâ pơtê kơhâi dế, châ thái cô tá hiâm tá mơno hnê pơtho, xua mê Thúy thăm loi tơngah, mơ-eăm hriâm rơkê hôm tâ mê:

“Thái cô a hngêi trung mê hnê kơhnâ khât ƀă gum ăm á o. Ngin o kô mơ-eăm hriâm rơkê tâ mê nếo, vâ nôu pâ ƀă thái cô phiu ro’’.

Rơtế ƀă tơdroăng rơnáu rôe tŭm tơmeăm hnê hriâm tung hngêi trung, tung lâm, tơdroăng hnê hriam a kơpong hdroâng kuăn ngo a kong pơlê Gia Lai châ mơdêk nhên. O Rmah H’ý, hok tro lâm 5B, Hngêi trung râ má môi – râ má péa Chư Đăng Ya tối ăm ngin ‘nâi, hiăng châ ai tơdroăng rơtế pêi cheăng, tơveăng gum dêi thái cô, dêi hngêi trung tung tơdroăng hriâm tâp. Ôh tá xê to hnê ƀai tơ’lêi hlâu, tá hiâm mơ-no hnê, thái cô ối đi đo tơmâng, ti tăng plĕng tơdroăng rêh ối tung rơpŏng hngêi vâ ai mâu tơdroăng hnê mơhnhôk, teăm tŏng gum tơdrêng. Ing mê, gum á hriâm rế hía rế rơkê.

“Thái cô xuân tơmâng troh ngin o, đi đo tơveăng ăm ngin o. Drêng ngin o trâm pá puât mê thái cô kô gum păng ‘nâng. Kơnôm mê, tơdroăng mơhriâm châ tơƀrê, ngin o thăm rế hlê plĕng hôm tâ. Tơdroăng pói vâ dêi á o a la ngiâ ah vâ pro Kŏng an’’.

Tiô Jâ Rmah H’Ngát ối a pơlê Xóa, cheăm Biển Hồ, kong pơlê Gia Lai tối, tơdroăng hnê hriâm a pơlê ôh tá xê to châ mơdêk knôm mâu hngêi trung ki châ mơjiâng pro kân rơdâ, krá lĕm, ai tŭm kế tơmeăm, pa rŏng mê, mâu thái cô xuân hâk git, kơhnâ khât tung hnoăng cheăng hnê pơtho, gum ăm vâi hdrêng chiâng rơkê khât. Tơdroăng ki rơkê hnê mê châ mơdêk ing mâu tơdroăng tơmâng ngăn dêi Đảng, Tơnêi têa, tŏng gum mâu vâi o ‘na liăn mơhriâm, liăn kâ hmê, ăm phái, tơmeăm xúa tung hriâm tâp…

Kơnôm troăng hơlâ kố, mâu rơpŏng kơdroh pá puât, vâi hdrêng châ troh hriâm kơhnâ khât a hngêi trung. Jâ Rmah H’Ngát tối ăm ‘nâi:

“Mơnê Đảng, Tơnêi têa hiăng ai mâu troăng hơlâ kơjo gum ăm kuăn ‘nĕng ngin châ troh hngêi trung, châ hriâm tơniăn tâ. Ngin o hriâm tâp rế hía rế rơkê tâ, ngin phiu ro păng ‘nâng’’.

Pôa Nguyễn Chiến Thắng, Thái pơkuâ Hngêi trung râ má môi – râ má péa Chư Đăng Ya tối ăm ngin ‘nâi, hngêi trung ai 90% hok tro cho mơngế hdroâng kuăn ngo, ki hên cho mơngế Jarai. Mâu troăng hơlâ kơjo, tŏng gum dêi Tơnêi têa ăm tá hok tro ƀă thái cô a kơpong 3, hiăng gum hôm tung hnê ƀă hriâm dêi hngêi trung rế châ mơdêk:

“Xua tơdroăng tơmâng tŏng gum dêi mâu khu râ kăn, troăng hơlâ tŏng gum dêi Đảng, Tơnêi têa môi tiah mê, ing hlê plĕng dêi nôu pâ troh hok tro mê hơnăm kơ’nâi hôm tâ hơnăm hdrối. Kuăn pơlê hmiân tuăn pơtroh dêi kuăn troh hngêi trung i hriâm, ki rơhêng vâ tối cho tơdroăng tơmâng tŏng gum, mơhé pá puât môi tiah lâi xuân ăm kuăn troh hngêi trung tŭm. Hngêi trung xuân loi tơngah, tâng môi tiah kố, môi pơla nếo tuăn ngôa rơkê tung kuăn pơlê kô hôm tâ, kô lĕm tro tâ mê hên”.

Tiô pôa Nguyễn Đăng Quang, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Gào ƀă kơpong hdroâng kuăn ngo tung hên hơnăm hiăng mơdêk tuăn ngôa rơkê kuăn pơlê. Ing mê, tơdroăng xúa khoa hok kih thuât tung pêt mơjiâng tơmeăm rế hía rế châ tơƀrê, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê châ pơhlêh inhên. Ki rơhêng vâ tối, kơxô̆ kuăn ‘nĕng mâu pơlê cha plah đăi hok, kao đẳng lơ lăm hriâm cheăng pêi rế hía rế hên.  Ing mê, mơjiâng khu pêi cheăng rơkê, gum mơnhông cheăng kâ, rêh ối a cheăm.

“Tơdroăng tơmâng troh hnê hriâm dêi Đảng, Tơnêi têa  cho tro, ki rơhêng vâ tối cho á kơ-pong hơngế hơngo. Tuăn ngôa rơkê rế châ mơdêk, mâu vâi muăn mot hriâm đăi hok rế hên. ‘Na peăng cheăm mê ngin mơjiang châ khu kăn ƀô̆ tung cheăm, tơdah mâu muăn hriâm đăi hok vêh vâ mơjiâng khu kăn ƀô̆ pơtối dêi cheăm’’.

Mâu troăng hơlâ hiăng pro pơhlêh rơdêi ăm hnê hriâm kơpong hdroâng kuăn ngo kong pơlê Gia Lai tối krê, lâp tơnêi têa tối tơdjuôm. Hok tro hiăng châ troh hngêi trung, thái cô hmiân tuăn hnê hriâm, tơmeăm khoăng rế hía rế tŭm tâ. Kơnôm tiah mê, tơdroăng ki hôm châ mơnhông ‘na hnê ƀă mơhriâm châ mơdêk inhên, tuăn ngôa kuăn pơlê châ pơhlêh rêm hơnăm. Kố cho xiâm kối ki kal vâ mơjiang mơngế pêi cheăng tung cheăm, gum mơnhông mơdêk krá tơniăn kơpong hơngế, hơngo, kơpong hdroâng kuăn ngo.