VOV4.Xơ Đăng - Việt Nam tí xê to tíu ki pêt [ă mơjiâng kơphế hên ối má 2 lâp plâi tơnêi mê mâu tíu mơdró kơphế akố xuân pêi cheăng kâ tơtêk hên ó khât. Maluâ cho hâi khế ki lâi pơrá châ trâm hlo um meá tíu mơdró kơphế, a drô k^ng troăng kân, troăng ku\n troh a mâu hngêi mơdró kâ kân, tíu lâi xuân kơdrâm to mơngế. Ôu kơphế hiăng chiâng tơdroăng ki hmâ, cho khôi túa vêa vong dêi mơngế Việt Nam. {ă amê xuân cho roh ki tơ’lêi vâ mâu khu mơdró kơphế châ mơnhông dêi inâi, ki rơhêng vâ tối ‘mâi mơnhông klêi kơ’nâi tâ pơreăng. Tung um méa ki hên he\ng mê, túa kơphế ki kum tê kơtê cho troăng hơlâ ki vâ mơdêk ăm inâi kơphế ki dâi le\m khât.

Lăm tâ tá mâu troăng prôk a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, ôh tá xơpá vâ châ hlo klêi kơ’nâi pơreăng COVID-19, môi tung mâu um méa mơhno tối tơdroăng ‘’mâi mơnhông’’ dêi pơlê kong kân cho tơdroăng ki hlo a hên kuăn kơphế nếo. Ki hên cho mâu kuăn kơphế pơcháu hnoăng. Kuăn ôh tá kân la ki hên drêng pơxiâm po mê pơrá tê hlo tơƀrê, hên tơmối xua hiăng hmâ ƀă inâi kơphế dêi kuăn. Tơdroăng tơdjuôm dêi mâu ‘’khu pơkuâ’’ mâu kuăn kố cho pơrá to mâu dế hơnăm ối nếo, kơhnâ, maluâ ôh tá ai hên liăn la xuân ối pơloăng mơnúa pơxiâm pêi cheăng.

Ƀă mâu tơdroăng ‘’kum hnoăng 0 liăn’’ hiăng kum mâu vâi pú pêi pro châ tơdroăng ki rơhêng vâ. Mê cho pro ngế pơkuâ maluâ kơxô̆ liăn ‘no ôh tá hên ƀă ôh tá mơhrê hên luâ râ hâi khế xuân môi tiah tơdroăng ki rơkê plĕng ăm tơdroăng ki hriăn ngăn, tăng ‘nâi ‘na kơchơ kơphế. Pakĭng mê, tơdroăng ki rah xo túa pơkâ kơphế pơcháu hnoăng tơtro xuân kum quăn kơphế rĕng châ tíu ối tơniăn, ai hên tơmối xua “inâi hiăng châ pơkâ ƀă ôh tá hía hnoăng tăng ‘nâi nhên ‘na kơchơ mơdró xuân môi tiah túa ki pơkuâ quăn”, môi tiah rơkong tối dêi ngoh Khánh, môi ngế ki pơkuâ quăn kơphế pơcháu hnoăng kŭn a Bình Thạnh.

Môi túa pơkâ kơphế pơcháu hnoăng yă rơpâ (Um: Hà An)

Nôkố, mâu tơdroăng ki pơcháu hnoăng a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh hiăng hlo hên, hên kơlo vâ rah xo. Môi tiah Trung Nguyên e-coffee ai kơxô̆ liăn sap ing 65 troh 175 rơtuh; Rovina Coffee sap ing 68 troh 700 rơtuh liăn, Napoli Coffee sap ing 70 rơtuh – 350 rơtih liăn, Cà phê Ông Bầu ai túa pơkâ tơniăn ƀă kơlo ‘no dâng 200 rơtuh liăn ăm kuăn ai ƀăng tơnêi sap ing 70 – 220 met karê lơ dâng 100 rơtuh liăn ƀă tíu bar ki lăm tê ukố umê ƀă hên ki ê.

Tơdroăng tơdjuôm dêi túa pơkâ kố cho ‘’pơcháu hnoăng 0 liăn’’ ƀă ôh tá kum % liăn tơkâ rêm khế tung pơla apoăng. Tơkéa vâ tối, mâu tíu tê kố ôh tá thế nâp liăn xúa inâi ƀă kum tâi tâng sap ing mơnhên inâi, ếo pơtâk ăm mâu ngế ki cheăng, tơdroăng ki hnê hơ’lâk, pro kơphế ăm tơmối ôu, tơdroăng pơkuâ ƀă hên ki ê. Mâu kŏng ti xo liăn tơkâ sap ing tơdroăng ki pro setup kuăn, tê kơphế kloăng ki kơ-óu lơ tâ tung tơdrong.

Ƀă mâu khu mơdró kâ, tơdroăng ki mơdêk rơdêi túa pơkâ pơcháu hnoăng ăm tơdroăng ki vâ mơhnhôk inâi ƀă kum ăm ki lĕm dêi kơphế a Việt Nam châ tê a kong têa ê, kum inâi kơphế Việt Nam mơnhông rơdêi tâ nếo.

Tiô mơnhên tối, nôkố tơdroăng ki tơbriât pơla mâu khu ki mơjiâng pro inâi cho ó khât la xuân cho ivá vâ mâu khu mơdró kâ đi đo hơ’lêh nếo, ôh ti xê kum kuăn pơlê pơxiâm pêi cheăng mê ối hơ’lêh um méa ‘’tơdroăng ki hlê rơkê ôu kơphế’’. Pôa Nguyễn Đức Hưng, ngế ki mơjiâng Napoli Coffee ăm ‘nâi:

‘’Napoli xuân ai mâu tơdroăng ki pơxiâm vêh tê mơdró la mâu tơdroăng ki tŏng kum, pơlê pơla, diâp rơxế kơphế, lăm kum mâu xơpá tung lâp kơpong ƀă hên ki ê châ tơrŭm ƀă pơlê, mơdêk ivá tơdjuôm vâ ‘mâi mơnhông klêi kơ’nâi ai pơreăng kân. Ing mê hơ’lêh um méa dêi kơphế Việt Nam tối tơdjuôm a troăng kơphô̆, mơhno túa lĕm tro rơkê tung ôu kơphế a kĭng troăng, ăm gá tơniăn tâ, krúa tâ, inâi tâ vâ ngế ki ôu hmuăn tuăn tâ”.

Pakĭng diâp rơxế, mâu khu mơdró kơphế ối hnê kuăn pơlê túa ki hơ’lâk, bro tro tiô pơkâ

Pakĭng tơdroăng ki pơcháu hnoăng inâi vâ pro quăn, ai mâu inâi ối pêi pro troh a chê tâ troh tơmối ƀă tơdroăng ‘’lăm a troăng’’. Mê cho mâu rơxế tê kơphế ki kŭn, lĕm, rêm toăng bu ai 1 – 2 ngế tê, sap ếo pơtâk dêi kuăn, rĕng teăm tê ăm tơmối roê djâ vêh, lơ lăm. Tơdroăng ki rơdêi dêi rơxế tê kơphế kố cho rơkê, tơ’lêi pơ’lêh tíu ƀă dâi lĕm châ mâu inâi rak tơniăn ‘’ôh tá thu klâi tung kuăn’’ xua gá pơxiâm sap ing tơdroăng ki tơdjuôm môi tí kơphế, rơtế túa ki hơ’lâk, bro. Ai inâi kơphế hiăng tơrŭm ƀă khu pơkuâ vâ diâp rơxế kơphế ăm mâu kơtiê. Tơdroăng kố cho vâ diâp tơdroăng cheăng kâ, kum kuăn pơlê ai tơdroăng cheăng pêi tơniăn ƀă xuân cho môi túa ki pêi cheăng ki nếo ƀă tơmối.

Rơpŏng jâ Nguyễn Thị Kim Phụng (Phú Nhuận) ai 6 ngế, tung mê péa ngế kuăn dế hriâm, nôu pâ hơnăm hiăng hên. Prế on veăng pêi tŭm tơdroăng cheăng vâ rêh ối, tung mê jâ pêi viâ kum tung kuăn kơphế. To lâi chât hơnăm cheăng tung quăn, tá hâi la lâi jâ tơmiât kô ai hâi ki châ ối krê xêh, môi ngế pro ngế ki pơkuâ môi toăng rơxế ki tê kơphế. Xua mê, drêng châ pơlê krâm ƀă ai môi tíu mơdró kơphế diâp ăm rơxế kơphế kơnâ lối 7 rơtuh liăn, châ hnê hơ’lâk, bro, hnê túa ki kơ-óu, hơ’lâk bro kơphế vâ chiâng tê, jâ Phụng phiu ro khât:

‘’Tối tơdjuôm á hbrâ drêng châ vâi diâp ăm môi toăng rơxế kơphế ai inâi. Tê châ mâu kơ’lo kơphế ai inâi kơhiâm, rơpâ. Hlo xuân phiu ro khât. Rơhêng vâ tiah lâi á hơ’lâk, bro kơphế, á tê mâu kơ’lo kơphế mê tơmối hlo kơhiâ, mê roê ôu dêi á, rêm hâi rế mơnhông, rế tê hên ăm tơmối”.

Tiô Thak sih Lê Anh Tú, ngế ki hnê Đăi hok Văn Lang, cho khât túa pơkâ kơphế pơcháu hnoăng yă rơpâ ki mơjiâng pro a Việt Nam hiăng lối 10 hơnăm. Klêi kơ’nâi pơreăng COVID-19, cheăng kâ hên rơpŏng xơpá, ƀă túa pơkâ kơphế pơcháu hnoăng yă rơpâ kố ƀă vâi xuân cho môi túa ki vâ pơxiâm pêi cheăng, ai môi khu mơdró kâ ki kŭn krê dêi tơná. Xua mê, ai ivá krá tơniăn ton xua Việt Nam cho tơnêi têa hâk vâ ôu kơphế. Ƀă mâu rơpŏng tê mơdró drêng veăng tung hnoăng pơcháu hnoăng mơni kô vâ châ xúa inâi hiăng châ séa mơnhên ƀă ivá tơdjâk ton xŏn, châ mâu ngế ki roê ôu hâk vâ, hbrâ rơnáu ‘no liăn roê.

Pakĭng ƀă mâu troăng hơlâ kơjo kum, pơcháu hnoăng 0 liăn ối kum mâu ngế ki veăng mơdêk châ liăn tơkâ.

Vâ mơnhông krá tơniăn ton túa pơkâ kố, thak sih Lê Anh Tú tối tiah kố kal ai tơdroăng tơrŭm, tŏng kum dêi rơpó pơla khu mơdró kâ ƀă kuăn pơlê. Tung mê, kuăn pơlê drêng veăng tung túa pơkâ kố athế tiô ƀối túa pơkâ dêi peăng khu mơdró kâ, athế ai tơdroăng ki môi tuăn sap ing hơ’lâk, bro, rơkê plĕng a mâu tíu tê mê vâ rak vế tơdroăng ki vâi loi tơngah dêi kuăn xuân môi tiah dêi khu mơdró kâ. Thak sih Lê Anh Tú tối nhên:

‘’Ƀă mâu khu mơdró kâ mê kal ai tơdroăng ki tŏng kum pơtối hlối ƀă mâu rơpŏng tê mơdró, tâng rơpŏng tê mơdró vâi ối trâm xơpá klâi tung pơla pơkâ lơ vâi tá hâi ‘nâi túa ki hơlâk, bro kơphế tiah lâi ăm tơtro mê khu mơdró kâ athế mơ’no tơdroăng ki tŏng kum tơdrêng hlối vâ vâi rĕng tơleăng tơdroăng xơpá mê, vâ rêm ngế ‘nâi túa ki pro tiah lâi châ tơƀrê má môi drêng mơdró”.

Ivá ƀă tơdroăng ki ‘mâi mơnhông, mơ-eăm dêi tơnêi têa klêi kơ’nâi ai pơreăng kân châ mơhno tối nhên ing hên kơvâ cheăng dêi tơdroăng rêh ối. Ƀă rế hơ’lêh rơkê kơphế a kĭng troăng xuân môi tiah kơphế krúa, yă rơpâ châ tê tung lâp lu xuân môi tiah tiô túa ki ai hên dêi kơvâ kơmăi kơmok kơphế dêi Việt Nam mơnhông krá tơniăn ton.

Katarina Nga tơplôu ƀă tơbleăng