VOV4.Xơ Đăng - Plâ ƀlêi trâng Điện Biên Phủ hâi lơ 7/5/1954 cho todroăng ki kal ai pơxúa kân khât ƀă hdroâng mơngế Việt Nam. Mê cho ƀlêi trâng ‘na hiâm mơno ‘nâi kơdo mơ-eăm, khên tơnôu ta troh hlâ, mơ-eăm tơkâ luâ hên tơdroăng pá puât dêi mâu lêng ƀă kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa tối tơchoâm ƀă chât rơpâu ngế kuăn Yên Bái tối krê. Pin rơtế vêh ngăn nếo văng Vũng Lô - cho troăng ton nah veăng pro kâi plâ ƀlêi trâng Điện Biên Phủ ing ƀai chêh dêi ngế chêh hlá tơbeăng cheăng a Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Bắc vâ rơtế tơbâ nếo tơdroăng tơplâ khên tơnôu hơnăm ki mê nah - drêng mâu lêng ƀă kuăn pơlê pin po troăng, rơnêu troăng, chơ mâu tơmeăm phái kế kâ, pháu kơno\ng, răng ƀom, pơkeăng pơlât djâ troh a tíu tơplâ.

‘’Rơnâk Pha Đin nâ ting tông, ngoh xui/Văng Lũng lô ngoh rơngêi, nâ hơdruê/Mơhé răng ƀom, ‘râm pháu kơxêng hơ’nêh liê le\ng/Ôh tá xâu, ôh tá mơjo drêng hơnăm ối nếo’’.

Kong ƀinh ‘nhê hmốu po troăng a văng Lũng Lô hơnăm 1953 (Um: Bảo tàng Lịch sử)

Mâu câu thơ tung ƀai thơ ‘’Hoan hô chiến sĩ Điện Biên’’ dêi ngế chêh thơ Tố Hữu hiăng tối tơdroăng tơplâ khên tơnôu, khŏm mơ-eăm krá tơniăn tung tơplâ xâ Điện Biên Phủ hơnăm 1954 a văng Lũng Lô ối tung troăng kân 37, a tơkăng kong péa tơring Văn Chấn (Yên Bái) ƀă Phù Yên (Sơn La).

Tung tơplâ xâ Pơhlăng, Khu xiâm Đảng pơkâ po troăng 13A pơxiâm ing Bến Hiên, kong pơlê Tuyên Quang, tơkâ Bến Âu Lâu (Yên Bái), lăm tơkâ hluâ văng Lũng Lô troh hơlâ pái troăng Cò Nòi, kong pơlê Sơn La, tơdjêp troăng 41 kum ăm tơdroăng tơplâ Điện Biên Phủ. Troăng kân ki lêng kong ƀinh ƀă yân công thế po xo\n lối 120 km, troăng kố ki hên cho ngo ngối xŏn, thông, tơkâ hluâ 3 têa kroăng kân cho têa kroăng Chảy, têa kroăng Hồng ƀă têa kroăng Đà.

Mơnhên hnoăng cheăng kal kí cho tơniăn troăng klông troh a tíu tơplâ, sap ing khế 4/1953, tiô pơkâ dêi Khu xiâm tơbleăng tơdroăng kal, kong pơlê Yên Bái hiăng pơkâ mơjiâng troăng kân 13; mơhnhôk lối 124 rơpâu roh yân công veăng po troăng. Kuăn pơlê a pơlê hiăng veăng tơlo rơpâu xiâm loăng, rơpâu to kơlá, phêa, kơlo, kơlá, trăng hngêi ƀă hía hé vâ pro troăng kân, pro kông vâ ăm rơxế prôk tơkâ, pơto tơmeăm kâ mot a tíu tơplâ xâ.

Văng Lũng Lô hâi kố cho tíu hnê hriâm khôi hmâ pâ nhuô̆m tơnêi têa ăm rơxông ối nếo

Klêi kơ’nâi lối 200 plâ hâi plâ măng mơ-eăm, troăng kân tơkâ hluâ văng Lũng Lô châ ăm rơxế prôk tơ’lêi hlâu, tơdjêp kơpong Việt Bắc ƀă mâu kong pơlê Tây Bắc hiăng kum rơpâu toăng rơxế ô tô, rơxế pơto pháu hơnêa, ‘mrâm pháu pơtroh ăm mâu tíu tơplâ.

Drêng ai tơdroăng mê, khu lêng Pơhlăng hiăng kơ’nêh a kơpong văng Lũng Lô vâ chê 12 rơpâu tâ̆n ƀom; ai mâu hâi tâk troh 200 to [om. Laga, ƀă hiâm mơno tâi tâng cho kum ăm tíu tơplâ, rơpâu roh ngế hiăng ôh tá bê tơmâng ƀom klêh, răng kơno\ng pơtôu, tơkâ hluâ rơ-iô plâ hâi plâ măng pro troăng. Lêng kong têa ê ‘nhê, mê pin pơtối rơnêu vâ prôk; lêng kong têa ê ‘nhê kơpong kố, pin po kơpong ki ê; khu lêng kong têa ê ‘nhê kong hâi, pin pro a kong măng ƀă hía hé.

Rơpâu tâ̆n tơmeăm kâ ăm khu lêng mô đo#i, pháu, ‘mrâm, răng, chât rơpâu tâ̆n tơmeăm kâ, tơmeăm kâ châ pơto djâ ‘măn a kơpong Thượng Bằng La hiăng tơkâ văng mot a tíu tơplâ ƀă châ gak kring tơniăn.

Đoân viên droh rơtăm Yên Bái pêt loăng a kơpong văng Lũng Lô

Cho ngế pơtối pơkuâ Trung đô̆i B76, Đăi đô̆i C86 tơring Văn Chấn veăng gak kring troăng kân ki xiâm văng Lũng Lô, pôa Hoàng Kim Tường, ối a thôn Muỗng, cheăm Thượng Bằng La, tơring Văn Chấn (Yên Bái) xuân ối ai tơdroăng ki pâ vế ‘na mâu hơnăm lêng kong têa ê kơ’nêh ƀom hên hĭn, pe\ng ‘mrâm pháu. Mơhé pá puât, rơ-iô, laga pôa rơtế khu dêi tơná xuân plâ hâi plâ măng tơniăn ăm yân kông pơto tơmeăm, ‘mrâm pháu tơkâ hluâ văng vâ kum ăm mâu lêng dế tơplâ a tíu tơplâ.

‘’Thế gak kring ing km 53 troh hdôu văng plâ 3 khế. Cho pá puât laga ôh tá gak kring ôh tá chiâng thế gak kring, tá gak kring tơniăn pơlê pơla ƀă hên tơdroăng ki ê’’.

Hâi lơ 27/4/2011, văng Lũng Lô – troăng kân tơplâ ton nah, mơnhên tơdroăng khên tơnôu dêi tơdroăng tơplâ xâ lêng kong têa ê dêi hdroâng mơngế Việt Nam hiăng châ Khu xiâm pơkuâ ‘na mơhno túa lĕm tro – Tơ’noăng ivá ƀă Ôm hyô mơnhên cho tơmeăm mơnhông mơdêk râ Tơntêa têa.

Mơhé kot mâ ƀă xông kân tung rơxông tơnêi têa hơniâp lĕm, môi tuăn tơnêi têa; ôh tá châ hlo rơxông tơplâ xâ mê nah, laga mâu rơxông ối nếo kong pơlê Yên Bái tối tơdjuôm ƀă cheăm Thượng Bằng La tối krê đi đo ‘nâi pâ mơnê ƀă phiu ro ‘na hnoăng dêi mâu rơxông jâ pôa, nôu pâ, ngoh nâ hiăng mơjiâng pro troăng kân tơplâ ton nah, kum kal khât tung tơdroăng ƀlêi trâng Điện Biên Phủ ‘’Châ hên kong têa tung pơtăm kơpong ‘nâi, tơdro plâi tơnêi’’, djâ tơdroăng tơniăn lĕm, tơniăn krê ăm hdroâng mơngế.

O Nguyễn Thị Hoàng Yến, đoân viên cheăm Thượng Bằng La, tơring Văn Chấn tối:

‘’Ngin o mơ-eăm rơtế dêi pó hriâm tâp, mơnhông mơdêk mâu khôi túa lĕm tro dêi jâ pôa, nôu pâ, ngoh nâ. Veăng mâu roh mơhnhôk, môi tuăn mâu tơdroăng dêi Đoân, dêi cheăm’’.

Cheăm Thượng Bằng La – tíu ai troăng văng Lũng Lô tơkâ hluâ cho môi tung mâu kong pơlê apoăng dêi tơring Văn Chấn châ plah thôn pơlê nếo a hơnăm 2016. Tung tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo mơdêk hôm tâ mê nôkố, mơnhên tơdroăng xiâm cho mơdêk pêi lo liăn ăm kuăn pơlê, cheăm hiăng tơkŭm mơhnhôk kuăn pơlê thăm mơnhông mơdêk pêt mơjiâng tơmeăm, pơ’lêh hdrê pêt, mơnăn păn; tung mê, mơjiâng châ tơƀrê kơpong pêt loăng plâi kâ ai pơluăn tiô troăng pêt mơjiâng tơmeăm vâ tê tơkŭm lối 500 ha, cheăm hiăng ƀă dế pêi pro hên tơdroăng tơkêa bro mơnhông mơdêk pêi chiâk deăng ki ê ăm châ tơƀrê cheăng kâ.

Pôa Hoàng Đình Mưu, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Thượng Bằng La tối ăm ‘nâi: troh nôkố, pêi lo liăn rêm ko mơngế dêi cheăm rêm hơnăm châ lối 44,5 rơtuh liăn; kơxô̆ rơpŏng kơtiê kơdroh pá kơdâm 1,8% ƀă hía hé.

‘’Cheăm hiăng tơkŭm vâ pro ti lâi tơleăng châ châ tơƀrê tơdroăng rơpŏng kơtiê. Ƀă cheăm nôkố ai mâu rơpŏng pá puât păng ‘nâng, rơtế ƀă tơdroăng tŏng kum dêi cheăm ƀă khu râ kăn kơpêng mê vâi xuân hiăng mơ-eăm vâ hluăn ing kơtiê’’.

Tung tơdroăng pơ’lêh nếo, văng Lũng Lô hâi kố ối cho troăng kân ki kal kum cheăm Thượng Bằng La ƀă mâu cheăm ki ê tung kơpong Tây Bắc trâm mâ tê mơdró, djâ mâu tơmeăm troh hơngế a kơchơ tê mơdró; ing mê, kum thăm mơnhông mơdêk cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla rế hía rế mơnhông mơdêk, tơxâng ƀă mâu tơdroăng ki pleăng kân kĭn dêi mâu rơxông jâ pôa, nôu pâ, ngoh nâ chal ki tơplâ xâ mê nah.

VOV Tây Bắc chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng