VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Nôkố a hên pơlê hngế hngo dêi kong pơlê Dak Nông, kuăn pơlê hdrông kuăn ngo hiăng ‘nâi kơdôu mơ-eăm mơhriâm xêh khoa hok kih thua#t tung pêi cheăng kâ, chôa ‘lâng pơhlêh lôi túa cheăng kâ ki ôh tá tro, mơ-eăm pêi cheăng vâ pro kro mơdro\ng [ă ivá ki kơhnâ [ă tuăn ngôa hlê ple#ng dêi tơná, mê khoh hiăng pơhlêh, tơdroăng rêh ối chiâng tơtêk tung pơlê. {ai chêh kơ’nâi kố ai tối tơdroăng ki pơhlêh a cheăm Dak Rtih, tơring Tuy Đức, kong pơlê Dak Nông.

Drô troăng kân xiâm vâ mot a cheăm Dak Rtih, tơring Tuy Đức, kong pơlê Dak Nông kô hlo hên hngêi châ mơjiâng pro kân rơdâ - krá le#m, tung mê ai hngêi dêi pôa Điểu Then. Xun mơtiah hên ngế ki ê, hdrối nah, tơdroăng rêh ối tung rơpo\ng hngêi pôa trâm hên xahpá, tung pơla pêi cheăng pá puât, hnăm 2012, pôa ‘măn kơd^u iâ liăn vâ mơjiâng pro hngêi. Hnăm 2000 ai tơdroăng pơkâ thế pêt loăng kao su châ to\ng kum liăn, pôa ‘no pêt 5 ha loăng kao su. Pak^ng pêt kao su, pôa ối pêt vâ chê 2 ha kơphế, [ă po rơdâ păn mơnăn mơnôa. Ing hên túa cheăng, rêm hnăm rơpo\ng pôa Then hiăng hluăn kơtiê mơ-eăm pêi cheăng chiâng kuăn pơlê cheăng kâ rơkê, pêi lo hên kế tơmeăm.

Rơpo\ng pôa Điểu Rmăng, cheăm Dak Rtih, tơring Tuy Đức, xun cho môi rơpo\ng pêi cheăng kâ rơkê, tơkâ hluâ xahpá mơ-eăm pro kro mơdro\ng. Cho mơngế kơhnâ mơ-eăm pêi cheăng ing 6 ha kao su, 2 ha kơphê, păn 20 to chu, 10 to ro, pôa Điểu Rmăng hiăng xúa khoa hok kih thua#t vâ pêt loăng plâi păn mơnăn mơnôa châ tơ-[rê. Pôa mơ-eăm mơhriâm lâm hnê khoa hok kih thua#t pêi cheăng kâ xua kơvâ ngăn ‘na chêk deăng [ă mâu kăn tơring cheăm po lâm hnê. Hngêi rơdâ le#m  kơnâ lối môi rơtal liăn, ai rơxế ô tô, mâu kơmăi kơmok xua tung pêi cheăng, tơmeăm xua tung rơpo\ng hngêi, mê cho ing ivá kơdôu mơ- eăm dêi rơpo\ng pôa. Pôa Điểu Rmăng, cheăm Dak Rtih, tơring Tuy Đức tối: Ai Đảng, ai Tơnêi têa to\ng kum, ăm khu ngăn ‘na chêk deăng troh hnê tơrêm thôn, pơlê hnê tối a hngêi kuăn pơlê hmâ tơku\m hôp. Nôkố, loăng kơphê hiăng xông kân, loăng kao su xun hiăng xông kân há. Nah a pêt kao su bố xo to tơkâng gá tâp tê, a ôh tá êa chiâ klôh, mê loăng ôh tá lo chá hên. Nôkố pin chiâ klôh le#m, 5 hnăm hiăng châ kúa xo dêi chá. Hdrối nah, kơphế a xun xo loăng ki krêu toi, xo#m nhâ vâ po klôh, nôkố pin thế chiâ klôh, mâu ki ‘nâ ai liăn vâi ăm rơxế po chiâ klôh mê pêt loăng re#ng kân tơ’lêi rak ngăn.

Nôkố lâp tung cheăm  Dak Rtih  ai 1 rơpâu 745 rơpo\ng, tung mê, ai lối tơdế cho hdrông kuăn ngo. Tiêu xêu ngăn nếu achê pơla kố dêi Vi[an cheăm, ai dâng 10% kơxo# rơpo\ng rêh ối akố to mâu kro mơdro\ng. Tung mâu hnăm hiăng hluâ, tơdrêng [ă tơdroăng to\ng kum tiêu pơkâ, tơdroăng to\ng kum dêi tơnêi têa, hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê hdrông kuăn ngo tung cheăm hiăng ‘nâi kơdôu mơ-eăm tung pêi cheăng. ‘Nâi rak vế pêi pro mâu tơdroăng cheăng xúa tơmeăm khoăng ki ai hlâu a cheăm  vâ mơnhông mơdêk pêi lo kế tơmeăm. Tơdroăng rêh ối rế hía rế tơtêk, ai kế kâ, tơmeăm khoăng ‘măn kơd^ng, malối vâi krâ nho\ng o chôa ‘lâng tah lôi túa cheăng kâ ki ôh tá tro, pơtối xúa khoa hok kih thua#t tung pêi cheăng kâ, mê tơdroăng cheăng pêt loăng plâi, păn mơnăn xun hlo tơ-[rê [ă rế tâk hên.

Mơhé cho môi to cheăm ai hdrông kuăn ngo hên la tâng vâ ngăn tơdjuôm, kuăn pơlê hiăng ‘nâi kơdôu mơ-eăm tung pêi cheăng, pơtối rak vế pêi pro tơmeăm ki ai hlâu a tơring cheăm pơhlêh túa rêh ối, tuăn ngôa xun hiăng hlôh hlê rơkê ple#ng. Hên mâu rơpo\ng hngêi hiăng ai kơxo# liăn pêi lo châ hr^u rơtuh liăn rêm hnăm, mơjiâng pro hngêi le#m, rôe hên tơmeăm ki kơnâ liăn vâ xúa tung rơpo\ng hngêi, kuăn ‘ne#ng châ lăm mơhriâm troh lâm kân. Pôa Điểu Ble#, Kăn pho\ hnê ngăn Vi[an cheăm Dak Rtih, tơring Tuy Đức tối:Troh nôkố, mâu kuăn pơlê ki pêi cheăng kâ rơkê kơhnâ hiăng ai hngêi le#m rơdâ, xo ah hmôi ngin kô pơtối mơhnhôk mâu rơpo\ng kơtiê xahpá mơhriâm [ối mâu rơpo\ng ki pêi cheăng kâ rơkê.

Tơdroăng ai hên mâu hdrông kuăn ngo pêi cheăng kâ rơkê châ xo tơ’mot hên kơxo# liăn cho mâu ngế ki kal vâ mâu cheăm mơtiah Dak Rtih re#ng châ pêi pro klêi tơdroăng pơkâ thế dêi tơnêi têa ‘na mơjiâng thôn pơlê rêh ối cheăng kâ tiêu túa nếu.

Tơdroăng cheăng kâ tơniăn, tơdroăng púi vâ tung rêh ối rế hên tâ, kuăn pơlê vâ ‘no hnoăng tơná mơjiâng thôn pơlê rế ton rế kro mơdro\ng tâ.  

Gương tơplôu