VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Tung rôh tơplâ xâ Mih to\ng xo tơnêi têa nah, Tíu xiâm Đảng [ă Poâ Hồ Chí Minh, kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa pin hneăng apoăng pơkâ po troăng Trường Sơn a peăng mâ hâi lo [ă peăng mâ hâi lu, hiăng veăng kum kal khât vâ khu lêng [ă kuăn pơlê pin châ [lêi trâng kân a rơnó hơngui hơnăm 1975. Klêi kơ’nâi hâi tơnêi têa pin châ tơleăng le#m, a peăng mâ hâi lu hiăng chiâng troăng kân kơxo# 14, nôkố châ ‘mâi rơnêu, po rơdâ chiâng troăng kân Hồ Chí Minh. Mê peăng mâ hâi lo, Chin phuh hiăng pơcháu ăm Khu xiâm tí tăng ‘nâi ple#ng, ối tung Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng tối tơbleăng tơdroăng pơkâ pro troăng Trường Sơn Đông. Troăng kố ai ki kal tơviah ‘na tơdroăng cheăng la ngiâ hbrâ ăm tơnêi têa, mơ-eăm rak ngăn, kring tơniăn [ă mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối. Drêng troh leh tơbâ 40 hơnăm hâi châ tơleăng le#m peăng hdroh, pro tơnêi têa tơru\m chiâng môi, Công Bắc, ngế chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam a Tây Nguyên ai [ai chêh ‘’Trường Sơn Đông pơtối prôk tiu troăng ki hơ’muăn rôh nah’’.

Klêi kơ’nâi 40 hơnăm hâi châ tơleăng le#m, vâi krâ-nho\ng o hdrông mơngế Ka Dong [ă Hrê a cheăm Ngok Tem, môi to cheăm ki kơtiê xahpá má môi dêi tơring Kon Plong, kong pơlê Kon Tum la ai tơ’nôm tơdroăng ki hơniâp ro nếo xua troăng Trường Sơn Đông tơkâ hluâ a cheăm hiăng châ po rơdâ. Troăng prôk Trường Sơn ton nah kố, vâi krâ-nho\ng o hiăng veăng ‘no dêi ivá nơno rơtế [ă mố đo#i tơkâ hluâ kong ngo chơ mâu phái, djiân răng pháu, kum tơmeăm khoăng a roh tơplâ a kơpong peăng hdroh tơnêi têa, nôkố hiăng châ tôh [ê tông, chhá kơxu tơdrăng le#m. Jâ Y Xai, Kăn pho\ pơkuâ hnê ngăn Đảng ủi cheăm Ngok Tem, tơring Kon Plong tối ăm ‘nâi: Tơdrêng [ă troăng prôk ki ai tơbâ roh ton nah kố, tung mâu hơnăm achê pơla kố, Đảng [ă tơnêi têa hiăng kơjo kum ‘no liăn vâ mơjiâng pro troăng prôk, tâp trăng hnhâng troăng kơxái on tơhrik, hngêi trung hriâm, hngêi pơkeăng khăm pơlât [ă hên troăng rơhlâ to\ng kum ki ê vâ kum ăm hdrông mơngế kuăn ngo, xua mê, ngiâ méa dêi thôn pơlê akố rế hía rế châ mơnhông mơdêk ó khât: Troăng kân Trường Sơn hdrối nah cho troăng ki lăm tơplâ, ga bu tơx^n, prôk lăm pá puât. Sáp ing hâi po rơdâ troăng prôk Trường Sơn kân rơdâ, mê tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ-nho\ng o chôa lâng rế hơ’lêh hên, tâng vâ xêo ngăn tơdroăng pêi cheăng kâ dêi kuăn pơlê akố hiăng châ tơtêk, mâu hngêi trăng, troăng klông chôa lâng châ mơjiâng pro hên h^n. Ki rơhêng vâ tối [ă mơngế Ka Dong, sap ing hâi ai troăng prôk kố, vâi krâ-nho\ng o hiăng pêi lo báu, prá, alâi, pôm loăng xuân hiăng ai tíu ki tê mơdró, ai tơmeăm ki tê rôe, hơ’lêh, rôe kế tơmeăm xuân hiăng chấ rak vế tơniăn.

Ing ko ki xiâm ki apoăng dêi troăng kân cho a pơlê kân Thạnh Mỹ, tơring Nam Giang, kong pơlê Quảng Nam, troăng Trường Sơn Đông ki tơkâ hluâ Quảng Ngãi, Kon Tum, klêi mê troh a kong pơlê Gia Lai, Dak Lak [ă Lâm Đồng. A kơpong ki lăm bro kăch măng roh nah a Sơn Lang, tơring K[ang, cho pơlê xiâm dêi pôa Núp, Ngế lêng khên tơnôu, hdrông kuăn ngo Mahnar akố hâk ro sôk suâ xua troăng ki kuăn hơnăm ki mê nah nốkố hiăng châ po rơdâ, kân ke#ng, prôk lăm tơ’lêi hlâu. Xuâ a drô troăng kố hơnăm ki mê nah, vâi krâ-nho\ng o hdrông mơngế kuăn ngo Mahnar akố hâk tơngăm hiăng lăm kếo xo loăng tung kong K[ang djâ lăm troh a pơlê kong xiâm Hà Nội vâ mơjiâng pro Hngêi ‘măn poăng Pôa Hồ. Ngăn nhên xiâm troăng ki mê nah, xua Pôa Hồ [ă Khu kăn xiâm pơkuâ ngăn tơdroăng cheăng kal kí po mơjiâng a hơnăm ki mê nah, nôkố hiăng châ tơnêi têa ‘no liăn mơjiâng pro krá kâk, kân rơdâ, vâi krâ-nho\ng o hdrông mơngế Mahnar akố thăm rế chôu vế troh Pôa Hồ. Pôa Đinh Văn Đoàn (70 hơnăm) ối a pơlê Hà Nừng, cheăm Sơn Lang tối tiah kố: Vâi krâ-nho\ng o khíu pâ Pôa Hồ ó ‘nâng. Chô phut kố ki púi hêng vâ ki má môi cho tơngah châ lăm troh a hngêi ‘măn poăng Pôa Hồ pá môi hdroh hdrối vâ hlâ. Tơdroăng rêh ối trâm hên xahpá, vâi krâ-nho\ng o tá hâi ai tu\m kơxo# liăn vâ lăm pôu ngăn Hngêi ‘măn poăng Pôa Hồ. Xua mê, púi rơhêng vâ cheăm, tơring, kong pơlê to\ng kum tơ’lêi hlâu vâ vâi krâ-nho\ng o pá môi hdrôh nếo châ lăm ngăn a Hngêi ‘măn poăng Pôa Hồ, tiah mê, vâi krâ-nho\ng o tung pơlê hiăng hâk phiu păng ‘nâng.

Troăng Trường Sơn Đông ki ai hên tơdroăng ‘măn tối roh nah, dế nôkố pơtối châ ‘no liăn mơjiâng pro kân rơdâ, tơkâ hluâ hên kơpong ki lăm pro kăch măng a 4 to kong pơlê kơpong Tây Nguyên, tơdjêp hên mâu tơnêi tơníu ki khên tơnôu, môi tiah cheăm Đak Ring, Đak Nên, kong pơlê Kon Tum; cheăm Sơn Lang, Tơ Tung, Đất Bằng, kong pơlê Gia Lai. Mê xuân cho pơlê dêi mâu ngế lêng ki khên tơnôu, môi tiah: Đinh Núp, A Gió, Kpă Klơng, Wừu [ă hía hé. Ing mâu tơnêi tơníu ki khên tơnôu kố, mâu ngế ki khên tơnôu mê, rơtế [ă troăng Trường Sơn Đông hơnăm ki mê nah hiăng veăng kum kal kân khât tung hneăng ki plâ [lê trâng rơnó Hơngui hơnăm 1975. Ki kơnía dêi tơdroăng roh ton nah, ki kơnâ dêi tơdroăng ai păng ‘nâng dế nôkố xuân môi tiah tơdroăng ki kal dêi troăng kân Trường Sơn Đông hiăng châ mơnhên cho kế tơmeăm ki kơnía kân păng ‘nâng. Pôa Hà Sơn Nhin, kăn cheăng tung tíu xiâm Đảng, Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng kong pơlê Gia Lai tối tiah kố: Troăng Trường Sơn Đông châ ‘no liăn mơjiâng pro, mê athế tối, Đảng, Tơnêi têa ai troăng rơhlâ ton xo\n la ngiâ, cho tơmeăm kơnía ki kân k^n păng ‘nâng, Ngăn to a kong pơlê Gia Lai mê troăng ki kố tơkâ hluâ kong pơlê ai 247 km, tơkâ huâ 6 tơring [ă 26 to cheăm mê tâi tâng cho mâu cheăm ki kơtiê xahpá, mâu cheăm ki lăm bro kăch măng nah. Ai troăng Trường Sơn Đông kô veăng kum mơnhông mơdêk tơdroăng cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla, kơdroh kơklêa, xăm kơtiê.

Đăi tă Hà Huy Hùng, Kăn pơkuâ ‘na pơkâ mơjiâng pro troăng Trường Sơn Đông, ối tung Khu kăn xiâm hnê mơhno cheăng ăm Khu xiâm lêng tơnêi têa tối ăm ‘nâi: Kuăn pơlê ki ối kơpong hơngế hơngo ki hên cho mâu hdrông mơngế kuăn ngo a kơpong kố klêi kơ’nâi 40 hơnăm châ tơleăng le#m la tơdroăng rêh kâ ối trâm hên xahpá. Sap ing hâi ki ai troăng prôk tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng châ mơnhông, hiâm mơno thăm rế hlê ple#ng, cheăng kâ hiăng châ tơtêk a mâu pơlê cheăm dêi hdrông kuăn ngo. Kố cho troăng rơhlâ ki Đảng, tơnêi têa hiăng kôh mơnê ăm mâu ngế ki hiăng veăng ‘no dêi hnoăng cheăng lăm bro kăch măng tung hên hơnăm. Klêi kơ’nâi hâi châ tơleăng le#m, tá hâi kâi châ mơnhông mơdêk cheăng kâ-rêh ối pơlê pơla ối xahpá, la nốkố hiăng ai troăng kố, kô kum hơ’lêh hên tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê.

{ă ki kơnía git dêi mâu tơdroăng ki mê nah, hơnăm 2007, Chin phuh hiăng pơcháu ăm Khu kăn xiâm hriăn ngăn ‘na cheăng lêng, ối tung khu xiâm pơkuâ ngăn lêng ki pro xiâm ‘no liăn mơjiâng pro troăng Trường Sơn Đông, [ă tâi tâng kơxo# liăn mơjiâng pro mê, ai lối 10 rơpâu rơtal liăn. Tơdroăng pơkâ kố tâi tâng xo\n ai dâng 700 km, cho troăng ki xiâm troh a 7 to kong pơlê ki ối kơpong tơdế [ă Tây Nguyên, sap ing Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum, Gia Lai, Phú Yên, Dak Lak troh a Lâm Đồng. Xuân tơdrêng [ă tơdroăng ki kal dêi pơkâ kố, nếo achê pơla kố nah, pôa Huỳnh Ngọc Sơn, Kăn xiâm pho\ pơkuâ hnê ngăn Kuo#k ho#i rơtế [ă khu kăn ki cheăng dêi Kuo#k ho#i hiăng lăm séa mơnhên ngăn ki ai păng ‘nâng tung lâp tơring. Ing mê ăm hlo, drô troăng kân Đông Trường Sơn hiăng châ mơjiâng pro [ă hiăng châ ăm rơxế kơtâu châ ¾ tung tâi tâng troăng prôk, mơjiâng pro klêi 410 km troăng, 2 to troăng ki kân, 100 to kông tu\m túa [ă 1 to klôh, klêi séa ngăn [ă pơcháu ăm Khu xiâm pơkuâ ngăn ‘na troăng prôk [ă rơxế kơtâu, ai 33 tung 57 khu ki veăng mơjiâng pro. Mơgêi tơdroăng ki séa ngăn ki ai păng ‘nâng mê, pôa Huỳnh Ngọc Sơn, Kăn xiâm pho\ hnê ngăn Kuo#k ho#i hiăng pơkuâ xiâm hneăng hôp mơnhên tối ki tơ-[rê dêi tơdroăng pơkâ mơjiâng tơdroăng pơkâ kố. Pôa Huỳnh Ngọc Sơn hiăng mơnhên tối, tơdroăng pơkâ kố cho kal păng ‘nâng ‘na túa cheăng ki ton xo\n la ngiâ tung kring vế tơniăn ăm tơnêi têa, ‘mâi mơnhông tơdroăng gâk kring, hnoăng cheăng lêng [ă mơnhông mơdêk pêi cheăng kâ-rêh ối pơlê pơla; Pơkâ thế khu kăn ki ‘no liăn cheăng mê [ă khu ki mơjiâng pro tơmeăm khoăng kal tơku\m tu\m mâu tơdroăng cheăng, thăm mơnhông ó tâ nếo tơdroăng pêi cheăng vâ re#ng klêi tung mâu hâi la ngiâ. Tung mê, tối to kơpong troăng kơtâu sap ing Thạnh Mỹ troh a Quảng Nam troh a MDrak dêi kong pơlê Dak Lak kal athế re#ng pêi pro klêi tơdroăng ki tơdjêp troăng tung hơnăm kố, ki vâ hrá ó cho a khế 1 hơnăm 2016. Pôa Huỳnh Ngọc Sơn tối: Khu pơkuâ ngăn tơdroăng pơkâ cheăng hiăng tơku\m, hnê tối, ‘mâi rơnêu vâ pêi pro klêi đeăng mâu troăng ki dế ối pro, vâ ga tơniăn. Re#ng mơjiâng pro, kho\m châ re#ng klêi tro khế hơnăm hiăng pơkâ tiu tơdroăng ki hiăng k^ pơkâ. Tăng ngăn tâi tâng mâu tơdroăng ki mơ’no têa, tíu ki tơhnah, lơ tơ’nhiê, lơ tơ’lêi tro têa mơhiu a mâu chêng kông [ă hía hé. Hriăn ple#ng mâu ngế ki hiăng mơjiâng pro tơmeăm ki krá le#m vâ pơtối kum ăm mâu khu ki mơjiâng pro troăng rơhlâ. Pơkâ thế kơdôu mơ-eăm pro klêi ing Thạnh Mỹ troh a Quảng Nam troh Mdrak-Dak Lak a mơ’nui hơnăm 2015, ki vâ hrá ó cho a khế 1 hơnăm 2016.

Troăng kuăn Đông Trường Sơn ki ai hên tơdroăng ‘muăn tối roh ton nah rơtế [ă hdrông mơngế kuăn ngo a kơpong kong ngo ki rêh ối a ngo Trường Sơn krip krih, khên tơnôu hiăng môi hiâm mơno tiu kăch măng, tơru\m tơroâ rơtế [ă mâu khu mố đo#i hiăng châ [lê trâng xâ, pro tơleăng le#m peăng hdroh, kum tơnêi têa tơru\m chiâng môi. Klêi kơ’nâi 40 hơnăm châ toleăng le#m, troăng ki ai hên tơdroăng ‘muăn tối mê pơtối châ tơnêi têa ‘no liăn mơjiâng pro, po rơdâ, tơdjêp [ă mâu kơpong ki khên tơnôu, rak vế tơniăn ki tơ-[rê khât dêi kăch măng, pêi pro tiu hnoăng cheăng ki kring vế pơlê pơla, tơnêi têa, ‘mâi mơnhông tơdroăng ki gâk vế, hnoăng cheăng lêng [ă mơnhông mơdêk pêi cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla a kơpong peăng tơdế tơnêi têa [ă kơpong Tây Nguyên.

A Sa Ly tơplôu