VOV4.Sêdang - Tây Nguyên cho môi tung mâu kơpong ki xiâm ‘na pêi chiâk pêi deăng tung lâp tơnêi têa, [ă hên túa hdrê loăng kế tơmeăm ki pêi lo ing chiâk deăng ai yă kơnâ. Laga, kơpong tơnêi khêi ba-zan hơpok le#m kố dế ối trâm tơdroăng ki kong tô mơdrăng ó khât, ôh tá ai têa vâ tôh kế tơmeăm, rế hía rế ó. Pák^ng tơdroăng ki tơdjâk dêi kong prâi hơ’lêh mê xiâm kối cho xua kuăn mơngế. Rơchoâ, long têa a Tây Nguyên dế ối cho môi tơdroăng ki kal pêi pro tơdrêng, xuân cho tơdroăng cheăng tung la ngiâ ton xo\n. Hâi kố, ngin kô tơbleăng tối peăng ki apoăng dêi mâu [ai chêh ‘’Troăng hơlâ ki lâi ăm rơchoâ, long têa Tây Nguyên?’’ xua khu chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Nguyên chêh.  

Roh apoăng nếo hlo, rơchôa têa Ayun Hạ (Gia Lai) hiăng xiâ hlo troh kơdó, pro lối rơpâu ha klâng khăng khoăng

Nôkố, mơngế pêt kơphế a kơpong Tây Nguyên hlá krí kơphế, la thâ tôh têa ăm loăng plâi tung rơnó tô. Pôa Lê Quang ối a thôn 23, cheăm Ea Ninh, tơring }ư Kuin, kong pơlê Dak Lak pêi 5 sao kơphế pêt tơvât tiu. Mơhé hiăng mơ-eăm tăng têa tôh loăng plâi, laga pêi lo kơphế [a\ tiu kơdroh hên: Klôh kố trâu lối 20 met, laga têa mo\ng iâ, xua mê tôh 4 troh 5 hâi nếo klêi 5 sao kơdrum kố. Klêi mê roê kơmăi, ju kơmăi a têa kroăng tá, ‘no klo\ng troh a kố 13 kú. Nôkố a mung mơngế pêi cheăng, ki dế tôh mê cho 60 met. Á pêi kơphế tôh têa sap 3 troh 4 xôh, tung hơnăm kố kong tô ó, tôh 6 xôh.

Pơxiâm mot tung rơnó tô, la rơchoâ têa {uôn Triết, tíu ki mơjiâng báu hên má môi dêi tơring Lak, kong pơlê Dak Lak bú ai 30% têa

A kơpong ki pêt hên kơphế má môi dêi kong pơlê Dak Lak, pôa Nguyễn Anh Hào – Kăn pơkuâ khu tơru\m pêi chiâk deăng Công Bằng, ối tung cheăm }ư Dliê M’nông, tơring }ư Mgar xuân tô tuăn ôh tá bê têa tôh, mơhé rơnó tô nếo pơxiâm: Kơphế rơnó tô thế tôh têa, ai mâu kơpong ôh tá bê têa tôh. Tiô tơbleăng, la ngiâ kong kô tô ó, kuăn pơlê tô tuăn xâo ôh tá bê têa tôh. Mâu hơnăm hdrối, kuăn pơlê tôh têa hrik ing têa kroăng, tôh têa ing long, laga nôkố [a\ng deăng kơphế kân rơdâ, tá á mâu ngo ngối, têa tôh ôh tá bê. Kuăn pơlê chiâ klôh vâ tôh, laga choâ ‘lâng klôh têa xiâ, kuăn pơlê pong trâu tung kơdâm tơnêi 70 troh 80 met, mơni mâu hơnăm pơtối kô ôh tá bê têa vâ tôh kơphế.

Long Đak Yên, Kon Tum têa hiăng xiâ troh kơdó

Tiô Vi[an hnê ngăn kong pơlê Dak Lak, hơnăm kố ai lối 80 rơpâu hectar ôh tá bê têa tôh, tung mê, 15 hectar lup tâi tâng, tro lu\p dâng 2 rơpâu 100 rơtal liăn, chât rơpâu hectar kơphế [a\ tiu tro tơdjâk ton hơnăm. Cho kơpong pêt loăng plâi ton hâi, kơnâ liăn, môi tiah kơphế [a\ tiu. Kong pơlê Gia Lai xuân tro lu\p ó xua kong tô khăng khoăng. Ôh tá xê to kuăn pơlê trâm pá puât, mê tá khu tê mơdró ai liăn, ai rơchoâ kơdoăng têa môi tiah Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó môi khu pêi kơphế Ia Grai xuân ôh tá bê têa tôh loăng plâi tung rơnó tô. Pôa Nguyễn Đại Ngọc, kăn pơkuâ Ko\ng ti kố tối ăm ‘nâi: Á pêi cheăng a Tây Nguyên 35 hơnăm kố, tá hâi hlo hơnăm ki lâi kong tô khăng khoăng ó môi tiah kố. Kố cho vâ mơnhên cho tơdroăng kong prâi pro hơ’lêh, drêng hyôh tô tâk ó, kong mêi kơdroh tâng pơchông [a\ mâu hơnăm hdrối nah.

Kuăn pơlê pêi chiâk Tây Nguyên kơdôu mơ-eăm tăng xiâm têa vâ tôh ăm loăng kơphế

{a\ pôa Hoàng Phước Bính tối, vâ chê 30 hơnăm pêi tiu a }ư Sê, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi: Rơnó mêi hơnăm 2014 – 2015, xua kong prâi ôh tá tơniăn, xua mê, pêi lo kế tơmeăm khoăng kơdroh hên. Ngin séa ngăn tiu vâ chê 30 hơnăm, tâng vâ tối, hơnăm kố cho hơnăm pêi lo iâ má môi tung to lâi chât hơnăm hiăng hluâ. Ai hên kơdrum tiu kơdroh lối tơdế, kơdrum ki ‘nâ kơdroh vâ chê troh tơdế.

            Ôh tá xê to kong tô khăng khoăng, mê to lâi hơnăm kố, Tây Nguyên ôh tá bê têa tôh tung rơnó mêi. Khế 6 hơnăm kố cho tung rơnó mêi, laga long rơchoâ têa Ayun Hạ - rơchoâ têa ki kân má môi Tây Nguyên, kơdoăng têa 253 rơtuh met kho#i, têa xiâ troh a kơdó, pro chât rơpâu hectar báu klâng, kơtếo, pôm loăng [a\ prá alâi a kơpong peăng mâ hâi lo pá hdroh kong pơlê Gia Lai tơdjâk, tro lu\p lối 150 rơtal liăn.

            A peăng hdroh Tây Nguyên, péa tơring Cát Tiên [a\ Dă Teh, cho kơpong pêt hên báu klâng dêi kong pơlê Lâm Đồng, hdrối nah tíu kố cho tíu xiâm têa hmâ kân lân lu ó, rêm hơnăm chiâng ai tơnêi hơpok le\m, laga hơnăm kố kong tô khăng khoăng, xua têa kroăng Đồng Nai xiâ ó, mâu tíu kơmăi ki hrik têa ki kân xuân hiăng lo pá kong. Kơdró têa a tâi tâng mâu rơchoâ long têa tung kong pơlê hiăng xiâ sap 1 met troh péa pái mêt. A 2 kong pơlê Dak Nông [a\ Kon Tum xuân môi tiah mê. A kong pơlê Dak Nông ai lối 500 hectar báu klâng ôh tá bê têa tôh, dâng 21 rơpâu hectar kơphế [a\ tiu tro tơdjâk. Rơnó xeăng têa kố nah, rơpo\ng jâ Phạm Thị Huê ối a cheăm Quảng Phú, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông pêt 1 hectar alâi, laga ôh tá châ đôu xo, xua kong tô khăng khoăng. Rơnó tô khăng khoăng la ngiâ, nâ tô tuăn 1 hectar kơphế [a\ 6 sao klâng báu, ôh tá ai têa tôh: Kuăn pơlê dế tô tuăn, hiăng lôi alâi, ôh tá châ đôu xo, xua ôh tá ai têa tôh, [a\ klâng dế pơchoh vâ pêt báu. Tâng ôh tá ai têa tôh, xuân lôi há, kơphế xuân mơni lôi, ôh tá rak ngăn xua ôh tá ai têa. Hơnăm nah, tôh 3 xôh, hơnăm kố thế tôh 4 xôh, hơnăm ôh tá ôh tá ‘nâi hôm bê têa tôh lơ ôh, tâng ôh tá bê têa tôh kô lôi.

            Tiô tối hdrối, tung la ngiâ Tây Nguyên pơtối trâm kong tô khăng khoăng ó. Kong mêi iâ tâng pơchông [a\ hên hơnăm sap 20 troh 40%, xua mê, têa kroăng têa long xuân iâ há. Pôa Y Dhăm Ê`uôl – kăn pho\ hnê ngăn Vi[an kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, kong pơlê kố tiô tối hdrối kô kơdroh lối 5 rơpâu hectar báu [a\ loăng plâi iâ hâi, lối 10 rơpâu hectar dế kal têa a mơ’nui rơnó. Laga [a\ dâng 250 rơpâu hectar kơphế [a\ tiu ôh tá ‘nâi tăng têa alâi vâ tôh: Tâi tâng mâu long rơchoâ têa ôh tá achê tung kơpong pêt loăng plâi ton hâi. Laga kơdró têa mo\ng a Tây Nguyên tối tơdjuôm, kong pơlê Dak Lak tối phá xêh đi đo xiâ. Tiah mê vâ mơjiâng pơkâ tăng têa tôh ăm loăng plâi ton hâi, ôh tá ‘nâi tăng têa tiah lâi. Hên [a\ng ôh tá ai têa tôh, mơhé chiâ klôh, pong klôh têa xuân ôh tá bê têa tôh.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng