VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ o [ă pú hmâ! Măng t^ng hiăng hluâ, Hneăng hôp tơpui tơno mơnhông mơdêk krá tơniăn ‘na kơphế Việt Nam xua poâ Cao Đức Phát, kăn xiâm pơkuâ ngăn ‘na chêk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơnêi têa pin hiăng po a pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak. Laga, tá hâi mơ’no tối troăng rơhlâ vâ pơkâ mơnhên, to\ng kum tâi tâng mâu tơdroăng ki tá hâi pêi klêi dêi kơvâ pêi pêt, tê mơdró kơphế nôkố, la mâu tíu cheăng hiăng pơkâ mơ’no mâu troăng rơhlâ ki xiâm, ‘mâi rơnêu mâu tơdroăng, mâu tíu ki ối ‘ro dêi kơvâ tê mơdró kơphế ki kal kố. Ngế chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

Pơkuâ hneăng hôp mơnhông mơdêk krá tơniăn kơvâ kơphế Việt Nam, poâ Cao Đức Phát, Kăn pơkuâ ‘na pêi chêk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê xiâm tối nhên, Việt Nam ối má môi lâp plâi tơnêi ‘na kơxo# pơ’leăng kơphế robusta, pin ối tơmiât to pêi pêt [a\ tê pơ’leăng kơphế, laga tung tơdroăng pêi pêt rak ngăn xuân tá hâi rơkê khât, ối trâm hên pá puât. Tơdroăng ki kân má môi nôkố cho hơ’lêh pêt kơphế nếo tung [a\ng kơphế ki hiăng krâ cho 150 rơpâu ha, tâng ôh tá hơ’lêh pêt kơphế nếo kơxo# kơphế Việt Nam kô kơdroh tung to lâi hơnăm la ngiâ. Tơdroăng má péa cho kum kuăn pơlê pêi chêk deăng rơkê pêi pêt krá tơniăn, xúa mâu khoa ho\k kih thua#t ki nếo tung pêi pêt. Má pái thăm to\ng kum khu tê mơdró rơkê tung pơliê mơdiê, tê ke#n kong têa ê mâu kơphế ki inâi Việt Nam.

            Mâu ngế ki rơkê kong têa ê tối, tơdroăng vâ mơnhông krá tơniăn hiăng pơkâ ăm kơvâ kơphế Việt Nam sap hên hơnăm hdrối nah, [a\ mâu tơdroăng ki nhên mê cho châ mung liăn, xúa mâo túa ki rơkê rơxông nếo [a\ hía hé. Laga 90% kơxo# kơphế Việt Nam cho dêi mâu kuăn pơlê, xua mê tơpá vâ pơkâ môi túa pêi ki tơtro ăm tâi tâng. Poâ Flavio Corsin, kăn pơkuâ tơnêi têa – khâu ki rơkê ‘na tê mơdró krá tơniăn a Việt Nam, tối: Pin tối môi hơnăm hdrối, péa hơnăm hdrối xuân tiah mê tê, xua ga pá, cho lối 600 rơpâu ha, nôkố pro tiah lâi vâ tâi tâng kuăn pơlê ki pêi kơphế Việt Nam xúa túa pêi kơphế krá tơniăn? Cho lối 500 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê, mê pro tiah lâi vâ tơnêi têa to\ng kum kuăn pơlê pêi tiu [ối.

            Mơhé pá ai túa pêi tơchuôm, tơtro ăm lối 500 rơpâu rơpo\ng pêi kơphế a kơpong Tây Nguyên, laga mâu khu tê mơdró, mâu kơ koan hrie#n ple#ng tung tơnêi têa hiăng ai mâu túa ki tơtro vâ thăm pêi lo kơphế ki dâi le#m, châ tơ-[rê tung pêi kơphế, tơtro [a\ rêm kơpong. Pơtih Ko\ng ti rơlo liăn cheăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm An Giang, rah túa hriăn ple#ng, pơchoh pro tơnêi ăm hơpok le#m a mâu kơpong kơphế hiăng krâ. Poâ Huỳnh Trí Đức, kăn pơkuâ mơnhông pêi kơphế - Ko\ng ti rơlo liăn cheăng rak vế hdrê kơchâi plâi pôm An Giang tối nhên tơdroăng tơmiât pêi cheăng: Thế thăm pơchoh pro tơnêi hơpok le#m mê nếo chiâng vâ pêt kơphế krá tơniăn, mê ngin tơtro\ng troh trếo sinh ho\k tung tơnêi, ki rơhêng vâ tối tơnêi thế hơpok le#m vâ rêi kơphế xông têi, kum loăng plâi xông ngiât le#m tâ, kố cho mâu kế tơmeăm khoăng ki pêi lo dâi le#m.

            Dế nôkố [a\ng kơphế Việt Nam châ lối 640 rơpâo ha, tơku\m ki hên a kơpong Tây Nguyên. Ki pá akố ki hên mâu [a\ng deăng pêt iâ êt, tơprâ tơpru\ng xua mâu rơpo\ng kuăn pơlê pêi, [a\ lối 90% kơxo# rơpo\ng pêt pá kơdâm 1 ha. Kơphế tơnêi têa pin hiăng tê ke#n kong têa ê lối 60 kong têa [a\ kơpong tung lâp plâi tơnêi, hơnăm 2014 tê ke#n kong têa ê châ liăn 3 rơtal 400 rơtuh dollar Mih.

            Poâ Cao Đức Phát tối ăm ‘nâi, nếo achê pơla kố Chin phuh hiăng ai pơkâ kơxo# 210 ‘na mơhnhôk mơ’no liăn pêi chêk deăng, ki rơhêng vâ tối cho túa pơliê mơdiê. Chin phuh kô pro tơ’lêi hlâu má môi vâ khu tê mơdró pơliê mơdiê kơphế dâi le#m [a\ thăm pro kơphế Việt Nam châ pơ-ôu pơ-eăng, tơdrêng amê pơtối ai mâu troăng rơhlâ pêi krá tơniăn. Poâ Cao Đức Phát, tối: Ngin púi tơngah khât, tâng vâ tối rơhêng vâ khât kơphế dêi ngin châ tê tung kơchơ tung lâp plâi tơnêi, châ pơliê mơdiê krâ inâi Việt Nam hên tâ mê nếo. Ngin môi tuăn kal thăm tơru\m pơla kuăn pơlê pêi chêk deăng [a\ khu tê mơdró, mâu khu ki tơdjâk tơku\m po pêi pêt, pơliê mơdiê. Ngin kô pơtối thăm pêi pro tơdroăng mơnhông thôn pơlê Việt Nam krá tơniăn, tơru\m pơla khu tơru\m cheăng [a\ hía hé, laga vâ pêi pro tơdroăng kố kal tơchuôm ivá dêi tâi tâng khu ki ai tơdjâk./.

A Sa Ly tơplôu