VOV4.Sêdang - Rơngê rơngối cho túa hơdruê rơngê ki ro tơviah, cho môi tơdroăng ki ôh tá la lâi chiâng lôi vâ pro rế ro khôi túa, vêa vong ton nah dêi kơpong Tây nguyên. A Dak Lak, môi tung mâu tơdroăng ki xiâm ‘na to\n chêng koăng Tây Nguyên- Pôa Y Wang ngế rơkê rơhdruê ối a buôn Tría, cheăm Ea Tul, tơring C|ư Mgar ăm ‘nâi ‘na ‘’mơngế ki rơkê‘’ a khôi túa le\m tro ki tơviah kố dêi kuăn ngo Rơđế. Vâi ô eăng rơbot hên, pâ ton, ôh tá kâi piu, rơngê rơngối ro tơniâ, Y Wang ối châ vâi khe#n cho ngế dêi rêm kơmăng hơdruê tơdroăng roh ton nah. {ă pôa, mâu kơmăng hơdruê mê xuân dế vâ chiâng tơdroăng hơ’muăn tâng hơdruê ôh tá châ pơtối hnê ăm mâu rơxông nếo.

            ‘Nân a hang lơng hngêi, mâ ngăn ke#n plông têng dêi mâu kơxâk kơphế ki krí a mơ’nui rơnó, râng a ko\ng cho rơvo\ng rơtế [ă kơtháu meăm nhôm, pôa Y Wang Hwing hlu\m dêi rơvo\ng, hơdruê eirei, hơdruê kư\t [ă ‘nân rơngê rơngối a kong hâi. Pôa môi tiah dế ối pâ troh a tíu ki hơngế ó khât.

Y Wang tối, rơnó kố tá hâi cho rơnó po mơd^ng, pôa xuân ôh tá lăm hlu\m, hơdruê alâi ôh. Ối a hngêi, têng kơphế kum dêi kuăn xuân môi tiah rôh ki lăm a chiâk, muih kong, pôa hlá pêi hlá hơdruê, hlá rêi dêi têng nêng, hlá rơngê rơngối há.

Pôa Y Wang rơnêh mâ [ă xông kân a {uôn Tría, cheăm Ea Tul, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak pơlê xiâm dêi ngoh khên tơnôu Dăm San. Xua tiah mê, rơngê rơngối Dăm San, rơtế [ă mâu [ai hơdruê eirei, hơdruê kư\t hiăng mot tung hiâm mơno Y Wang sap ing rôh ki mê nah troh nôkố, Y Wang hiăng rơbot [ă chôu pâ 4 tơdroăng rơngê rơngối ki châ vâi ôu-eăng dêi mơngế Rơđế cho ‘’Tăm Bhu – Tăm Bha’’, ‘’Tăm Dăm San’’, ‘’Tăm Dun Bru’’ [ă Tăm Bong lăm lúa kuăn kiâ kong’’. Y Wang hơ’muăn tiah kố, hdrối nah, a rơnó po mơd^ng lơ klêi môi hâi pêi cheăng tơ-[rê tơ-[rêh, rêm ngế tơku\m ối dêi [ă rơpó a hơpiâp on hngêi trá, pák^ng drôu xiâm ôu vâ tơmâng rơngê rơngối. Rêm rôh hơ’muăn, rơngê rơngối hmâ pơxiâm sap ing 7 troh 8 chôu kong măng hâi ki hdrối troh 5 troh 6 chôu kơxo hâi kơ’nâi, ai rôh ki ‘nâ ton sap ing hâi ki kố troh măng ki tá, măng ki kố troh hâi ki ê.

 Mâu rôh kong măng hơmuăn, rơngê rơngối ton nah hiăng mot tung tuăn ngoâ pôa sap ing pôa 10 hơnăm, sap ing mâu kong măng tiô dêi pôa pá nôu Y Im veăng a rôh mơd^ng. Mâu [ai hơmuăn, rơngê rơngối hiăng chiâng achê môi tiah rơkong tơpui tối rêm hâi [ă hiăng châ Y Wang pơtối hơdruê, hơmuăn ăm rêm ngế ki ê tung plâ to lâi chât hơnăm hiăng hluâ. Ô-eăng rơbot hên, pâ ton, hơdruê ro, mê pôa Y Wang ôh ti xê to hơdruê ăm to dêi pơlê, cheăm tơná mê ối hmâ djâ krếo hơdruê, hơ’muăn, rơngê rơngối a hên kong têa tung lâp plêi tơnêi. Bu nếo hơnăm nah, pôa châ Vie#n hriăn ngăn túa le\m tro khôi túa ton nah, ối tung Vie#n Hàn lâm khoa hok xah ho#i Việt Nam thế lăm hơdruê, hơ’muăn, rơngê rơngối tung rôh po mơd^ng khôi túa ton nah a Phần Lan. Y Wang tối, pôa hlo sôk ro khât xua ngế ki hơdruê [ă ngế ki hơ’muăn, rơngê rơnối môi tiah pôa nôkố ôh tá ai xếo [ă xua tơdroăng rêh ối hiăng hơ’lêh hên: Nôkố vâ chiâng hơdruê môi tiah Ama Nghin gá iá khât, ôh ti xê môi tiah nah xếo, nah ôu kâ, xah hêi a cheăm kố, pơlê tá. Nôkố pêt tiu, pêt kơphế, klêi krí xo kơphế mê ah krí tiu, mê ah tôh têa, ôh tá toh. Nôkố ôh tá hlá loăng, kong hiăng tâi, nôkố bu pêt to loăng karê tê.

            Hâk tơngăm [ă xuân ai tơdroăng ki khéa kho xua nôkố ôh tá ai mâu kong măng ki hơ’muăn, rơngê rơngối pơtối plâ măng troh kong hâi, hâi tơdjêp [ă măng mơhé xuân ối ai hngêi xo\n, hơpiâp on la ngế ki hơ’muăn, rơngê rơngối [ă mâu ngế ki hmâng rơngê rơngối hiăng piu tâi. Tơdroăng mê mơhno tối tung hngêi dêi pôa: Kuăn ‘ne#ng cháu chái nôkố vêh a hngêi vâi pêi dêi tơdroăng cheăng vâi, chêh pro dêi [ai, pêi ki kố ki mê. Vâi mot tung măng vâ ngăn klâi, pơchuât klâi xuân ai tâi, rơkong dêi Ama Nghin hơdruê, mê tơdrá prô ki kố, tơdrá prôa ki gá ai tâi tung măng kơmăi vi ^nh. Ai drêng ‘nâ gá rơhêng vâ hmâng gá po tung măng hmâng. Xuân khéa khât khế hơnăm ối rêh tá hên xếo, xua hiăng krâ.

            Xua ti mê, mê pôa Y Wang đi đo chôu vế ‘na mâu kong măng hơ’muăn, rơngê rơngối. Pôa môi tiah rêh ing mâu [ai hơ’muăn, rơngê rơngối mê [ăng túa ki ‘nân hơdruê pơla kong hâi, hơdruê ăm kơbố ki lâi rơhêng vâ hmâng pôa hơ’muăn [ă pôa xuân hbrâ tơnáu hnê tối tơdroăng ki kơgiá git kố ăm mâu kơbố vâ pơtối rak vế. Tâng Ama Nghin prôk lêk lôi mê tơdroăng ki kơnía git kố xuân hía lôi há, Ama Nghin tô tuăn khât, tâng nôkố Tơnêi têa po lâm lơ tơku\m hnê, mê Ama Nghin hbrâ tơnáu vâ hnê ăm, bu ai to túa ki kố tê vâ châ pơtối rak vế tơmeăm ki kơnía git dêi Ama Nghin. Nôkố Ama Nghin hiăng krâ, hiăng vâ chê 66 hơnăm.

            {ă tơdroăng ki rơhêng vâ veăng kum rak vế mâu [ai hơ’muăn, rơngê rơngối, túa ki rơngê rơngối dêi mơngế Rơđế tung pơlê, cheăm, kơtăn kố 3 hơnăm, Vi[an hnê ngăn cheăm Ea Tul, tơring }ư\ Mgar hiăng po lâm vâ mâu pôa Y Wang hnê tơdroăng hơ’muăn, rơngê rơngối ăm droh rơtăm tung cheăm. Cho kăn [o# mơhno mơjiâng túa le#m tro cheăm Ea Tul, pôu râng dêi tơdroăng tơku\m po lâm hriâm [ă xuân cho môi tung mâu hok tro dêi pôa Y Wang, ngoh Y Thok Niê, ối a {uôn Sah B, tối, môi lâm hriâm tá hâi tu\m vâ pro rêh mâu tơdroăng ki kong măng hơ’muăn, rơngê rơngối. Ôh tá tơ’lêi hlâu klâi vâ rơxông hơnăm ối nếo nôkố vâ tơmâng rơngê rơngối: Á xuân ‘nâi rơngê rơngối iâ tê, kơnôm hriâm ing pôa Y Wang kố. Tung pơla hriâm á hlo rơkong hnê tối dêi pôa cho ‘ló rơkê păng ‘nâng á  xuân hâk vâ la tá hâi rơbot hên to lâi, chúa vế iâ tê. Tâng vâ tối, pá vâ kâi rơbot, xua rơkong ki tơpui tơdjếi, pơto pơtih ga pá păng ‘nâng. Lá á bu ‘nâi mê cho rơngê rơngối, dế hơ’muăn tối tơdroăng kố tơdroăng mê.

            Môi tiah rơkong Y Thok, po môi lâm hnê ôh tá bê tu\m vâ pro rêh mâu kong măng hơ’muăn, rơngê rơngối xuân môi tiah tơpá khât tơdroăng ki t^ng malối vâ mơngế Rơđế hơ’muăn rơngế rơngối a hơpiâp on, drêng drôu xiâm ôu hiăng xêa, drêng vâi krâ nho\ng o a mâu pơlê hngế, achê tơku\m dêi rơpó. Tơdroăng rêh ối hiăng hơ’lêh [ă kuăn mơngế dêi rôh ki mê nah xuân ai hên tơdroăng rêh ối cheăng kâ phá tơ-ê dêi rơpó, mâu tơdroăng klâi rơhêng vâ hmâng, ki lâi rơhêng vâ hriâm. Hlo nhên ‘na tơdroăng ki mê, mê pôa Y Wang Hwing hbrâ tơnáu ‘nân ối hơ’muăn, rơngê rơngối a kong hâi, [ă tơdroăng ki rơhêng vâ ai mơngế vâ tơmâng, vâ chúa vế, kơbố hâk git kô mơhriâm xêh.

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng