Khoan nát vườn vẫn đỏ mắt tìm nước

Đầu tháng 5/2026 đang là thời điểm khắc nghiệt nhất của mùa khô Tây Nguyên. Tại xã Đắk Mil, tỉnh Lâm Đồng, cơn khát càng trở nên cháy bỏng khi nhiều diện tích cao su (loại cây cần ít nước) đã được phá bỏ để thay thế bằng cây cà phê (loại cây cần nhiều nước).

Hầu như đám rẫy nào cũng xuất hiện một vài giếng khoan. Nước ngầm từ các giếng này là phao cứu sinh duy nhất để giữ lại mảng xanh cho các vườn cây. Tại gia đình ông Triệu Cuối ở thôn 7, xã Đắk Mil, dù diện tích rẫy chỉ vỏn vẹn 5.500 mét vuông nhưng lõi đá từ việc khoan giếng đã đủ để lát nền cho toàn bộ lối đi xuống vườn. Dù vậy, lượng nước tìm thấy cũng chỉ ở mức cầm cự.

"Vườn nhà tôi khoan nát luôn, khoan đến cái thứ 11 mới có nước. Tổng chi phí rơi vào khoảng 110 triệu đồng. Dù hiện tại đủ nước tưới nhưng mạch nước cũng đang cạn dần rồi", ông Cuối xót xa chia sẻ.

Ở xã Đắk Mil, khoan giếng không còn là một lựa chọn mà là con đường duy nhất để giữ cây trồng sống sót qua mùa khô. Khi nước mặt cạn kiệt, nước ngầm trở thành hy vọng cuối cùng. Cuộc đua đào sâu xuống lòng đất mỗi năm lại thêm phần khốc liệt.

Anh Triệu Khương, một người từng đi làm thuê cho các đội khoan giếng và nay tự mua giàn khoan để làm dịch vụ, cũng chịu chung cảnh ngộ thiếu nước. Anh Khương cho biết: "Ban đầu tôi đi làm công không ăn thua nên mua giàn khoan về tự làm, tìm nước cho bà con và đã khoan 30-40 cái giếng. Nhưng khu vực này hiếm nước quá, khoan 10 cái thì 'cháy' (không có nước) mất 6 cái. Như giếng nhà tôi cũng vậy, thả bơm xuống hút được một chút là hết sạch nước".

Bán rẫy vì "giếng cháy"

Tình trạng cạn kiệt nước ngầm đang ngày càng lan rộng ở Tây Nguyên. Bà Nguyễn Thị Trinh ở xã Đắk Sắc, tỉnh Lâm Đồng đã phải ngậm ngùi bán gần 3 hecta rẫy sau khi khoan 8 giếng mà vẫn không đủ nước tưới. Gia đình bà đành chuyển đi nơi khác với hy vọng tìm được vùng đất ít cạnh tranh về nguồn nước hơn. Nhưng nỗi ám ảnh mang tên "khoan giếng" vẫn luôn thường trực.

"Nhà hàng xóm tôi ở đoạn trong, mấy hôm nay khoan đến 4 cái giếng rồi mà chưa cái nào có nước. Khoan giếng hay bị lở nên phải dùng ống chống lở. Đến lúc giếng 'cháy', nước không có mà vẫn phải trả tiền cho đội khoan, trong khi ống chống lở cắm xuống rồi cũng không thể rút lên được", bà Trinh ngán ngẩm.

Không chỉ các vùng đất đồi dốc bị cuốn vào vòng xoáy rủi ro này, những vùng đất lúa mênh mông cũng không ngoại lệ. Ông Ngô Văn Sình ở xã Ea Rôk, tỉnh Đắk Lắk là người thấu hiểu rõ nhất hành trình cạn kiệt của nước ngầm. Từ những năm mũi khoan chỉ sâu dưới 40 mét là nước xài thoải mái, đến nay khoan sâu tới 140 mét mà nước giếng cũng chỉ đủ để cầm cự.

"Tôi khoan từ trước đến giờ tổng cộng 7 cái rồi. Ban đầu khoan 34 mét, bơm không bao giờ hết nước. Còn bây giờ, cứ nhà nào dí mũi khoan sâu hơn thì nhà đấy bơm được lâu. Có nhà đã khoan tới cái thứ 4, sâu 140 mét mà vẫn không có giọt nước nào", ông Sình cho hay.

Hiểm họa từ cuộc đua không hồi kết

Theo ghi nhận từ những người kinh doanh ống và thiết bị tưới, cuộc đua khoan giếng hiện nay dường như không có hồi kết. Những máy khoan đời cũ đã hoàn toàn bất lực vì nước ngầm rút rát sâu. Người dân tiếp tục đổ tiền đầu tư mua giàn khoan thủy lực khí nén để tiếp tục cuộc truy đuổi dưới lòng đất.

Một thực tế phũ phàng đang diễn ra: Có những hộ gia đình bấy lâu nay khai thác ổn định ở độ sâu 100 mét, nhưng chỉ cần nhà hàng xóm cách đó vài chục mét khoan sâu xuống 130 - 140 mét, lập tức giếng cũ bị mất nước. Hiện nay, có nơi đã đưa giàn hơi về "đập" xuống tận 240 mét. Hệ quả tất yếu là nước ngầm xung quanh sẽ tiếp tục bị hút cạn và tụt sâu hơn nữa.

Hàng trăm nghìn hecta cây trồng đang "khát" nước, thúc đẩy những mũi khoan mỗi năm lại đâm sâu hơn vào lòng đất Tây Nguyên. Khi giếng sau thi nhau khoan sâu hơn giếng trước, mực nước ngầm liên tiếp bị kéo tuột xuống, tạo thành một cuộc truy đuổi không có tương lai.

Hệ lụy để lại không chỉ là số "giếng cháy" gia tăng, vườn cây khô héo hay hàng trăm triệu đồng tiền đầu tư mất trắng. Đáng lo ngại hơn, tại một số nơi, mũi khoan đã chạm vào các túi khí nằm sâu dưới lòng đất. Đây là hồi chuông cảnh báo địa chất tại khu vực đang bị tác động vượt ngưỡng an toàn. Nếu cuộc đua này không được kiểm soát chặt chẽ, Tây Nguyên sẽ không chỉ đối mặt với khủng hoảng an ninh nguồn nước mà còn là những thảm họa địa chất khó lường trong tương lai.