VOV4.Êđê - Ara\ anei, mnuih nga\ lo\ hma Daklak dôk mu\t hla\m yan hrui êmiêt boh mnga, ana boh kroh lehana\n mpra\p pe\ kphê, [ia\dah klei tle\ mnơ\ng brua\ lo\ hma dôk mâo dleh ksiêm dla\ng. Ti sa\ Êa Tam, kdriêk Krông H’Nang, klei tle\ boh sầu riêng, boh [ơr {ooth, makka na\ng mâo klei ra\ng êdi. Lu klei tle\ mâo ti pưk hma, mơ\ng phung yua matu^ hiu tle\, [ia\dah truh ara\ anei a\t ka dưi msir mghaih mơh.

Dlăng đang boh [ơr mâo 60 phu\n hlăk hlê đ^ jing go\ sang Vi Văn Sĩ ti thôn Tam Phong, sa Êa Tam, kdriêk Krông Hnang, ]ar Daklak ]ang hmăng yan boh thu\n anei srăng lo\ mâo ba w^t lu h^n. {ia\dah hma kbưi ho\ng sang, amâo mâo mnuih kia\ răng, kno\ng hlăm sa aguah êbeh 30 phu\n ana boh [ơr tuôm ho\ng phung kne\ mu\t pe\ jih. Dôk hn^ng kơ ênoh boh [ơr adôk lo\ lu], go\ sang Sỹ nao bi pe\ mda, ]h^ ma\ êlưih mơ\ng 7 – 8 êbâo prăk/kg, kno\ng knar 1/10 tơdah dôk guôn ]h^ boh khua:“Kâo pla boh [ơr mâo 50; 60 phu\n, thu\n dih mboh pliê mơh. Boh [ơr ka yo\ng mâo khua ôh, phung kne\ nao tle\ jih. Mrâo anei dua ung mo# pe\ boh mda ba ]h^ êlưih măng ai. Kyua amâo mâo dưi kia\ răng snăn bi pe\ boh mda. Lu jing amâo mâo dưi kia\, phung kne\ bi tle\ êdi. Hmei nao hưn leh mơh ho\ng kahan ksiêm, [ia\dah di`u amâo mâo đru ôh. Mâo đa đa mnuih [uôn sang nao hlăm hma hmao mâo ma\, ba kơ kahan ksiêm kơ\ng ma\ dua tlâo hruê lo\ tha”.

Ho\ng êbeh 400 phu\n ana măkka, go\ sang Nguyễn Hữu Đình ti thôn Tam Thuỷ, sa\ Êa Tam, kdriêk Krông Hnang t^ng hlăm thu\n anei srăng mâo hla\m brô 1 tôn asa\r, jing knar ho\ng 100 êklăk prăk. }ia\ng dưi răng kriê mnơ\ng pô mâo, mnuih hla\m go\ sang bi mlih nao kia\ răng hruê lehana\n mlam. {ia\dah mrâo anei, hla\m găp djuê mâo klei bi kuôl ung mo#, dua ung mo# lehana\n phung anak nao đru brua\ sang bi kuôl. Leh rue# brua\ anei nao ]ua\ hma [uh 5 ]ô hđeh êdam tle\ pe\ boh măkka, lehana\n boh [ơr hlăm hma. Kha\dah mâo ma\ ti kngan, [ia\dah phung ana\n jing phung ra` matu^ snăn amâo mâo ngă ktang ho\ng di`u ôh. }ia\ng dưi răng mgang mnơ\ng pô pla, snăn `u lo\ nao ]an 60 êklăk prăk blei kua\t B40 ba w^t bư\ hma:“Klei bi tla\ dăp lu êdi mi, mâo đa đa hma kno\ng kbưi ma\ ho\ng sang du\m pluh met đu] ăt lu] mơh. Amâo mâo yo\ng răng ma\ điêt lu] mtam. Go\ sang pô nao ]hưn klei bi kuôl ung mo#, snăn di`u nao tle\ jih. Tơdah t^ng hlăm thu\n anei năng ai mâo êbeh mơh 1 tôn măkka, [ia\dah phung kne\ tla păt ]ia\ng jih, kno\ng adôk ma\ kơ pô giăm 200kg đu]. T^ng klei lu] liê truh mơh 80 êklăk prăk. Go\ sang pô ara\ anei ka lo\ mâo ôh hdră răng kriê bi jăk, g^r bi kia\ yơh. Ăt ]ang hmăng kơ brua\ sang ]ư\ êa mâo hdră đru mnuih [uôn sang gak răng ]ia\ng kơ thu\n ti ana\p mdul [ia\”.

Giăm 3 mlan ho\ng anei, ka tuôm mâo ôh hruê go\ sang Vi Văn Lập ti thôn Tam Phong, sa\ Êa Tam, kdriêk Krông Hnăng mâo he\ mlam p^t đih jăk. Kyuadah klei hd^p pô knang mơ\ng êbeh 3ha ana boh sầu riêng, boh [ơr booth, lehana\n kphê dah t^ng ênoh jih jang du\m êtuh êklăk prăk, kyua phung kne\ hiu iêp nanao. S^t yơh gak răng jih ai tiê, [ia\dah mrâo anei, mjhua ho\ng mmông Lập hnê] w^t hua kơ sang, phung kne\ nao mu\t tla mtam lu] truh 50kg boh [ơr, ]ia\ng dưi răng kriê ngăn do\ pô mâo, go\ sang `u lo\ lu] liê prăk kăk mưn dua ]ô mnuih gak brei, lehana\n lo\ bi liê giăm 100 êklăk prăk blei klei kua\t êruê, lehana\n gơ\ng betong bư\ hma. Lập brei thâo, ]ia\ng duh bi liê kơ 3ha kphê, pla plua\ 400 phu\n ana boh sầu riêng, lehana\n 700 phu\n ana boh [ơr, go\ sang `u lo\ hiu ]an l^ng du\m êtuh êklăk prăk. {ia\dah truh yan hrui pe\ phung kne\ ăt duah djăp mnê] ]ia\ng mu\t tle\:“Ara\ anei klei bi tle\ dăp ti sa\ Êa Tam mâo nanao hruê lehana\n mlam, mâo êpul 2 – 3 ]ô, 4 – 5 ]ô, đa lu h^n mơ\ng 7 – 8 ]ô lu snăk. Di`u hiu tle\ hruê lehana\n mlam. Ara\ anei phung kne\ dôk iêp ksiêm pô, amâo mâo djo\ pô ôh iêp ksiêm di`u. Kâo ]ang hmăng brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l djăp gưl nao đru bi răng kriê ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang hơ^t ai tiê ma\ brua\. }ia\ng kơ mnuih [uôn mâo [ơ\ng boh mnga pô ngă brua\, amâo mâo le\ hla\m klei bi ]h^ boh mda. Jih hruê mnuih [uôn sang ]ia\ng nao ma\ brua\ kăn mâo kyua lo\ nao bi kia\, suăi êmăn snăk”.

Tui si kahan ksiêm sa\ Êa Tam, kdriêk Krông Hnang, ]ar Daklak hưn, mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei ti alu\ wa\l mâo leh truh 20 klei tle\ dăp boh mnga mnuih [uôn sang. Hlăm ana\n, lu ka dưi thâo kral ôh mnuih kne\. Hoàng Văn Nghiệp, khua kahan ksiêm sa\ Êa Tam brei thâo, anei jing alu\ wa\l dleh dưi kia\ kriê, ho\ng 15 ]ô phung ra\ ra` matu^, lehana\n 53 ]ô mrâo w^t mơ\ng sang mna\, adôk kđi yuôl jao kơ alu\ wa\l kia\ kriê:“Klei bi tle\ dăp ngăn do\, boh nik tle\ dăp boh mnga mnơ\ng pla mjing hlăm alu\ wa\l lu êdi. Mâo đa đa di`u jing mnuih hlăm alu\ wa\l, amâodah mnuih mơ\ng sa mkăn hriê bi tle\. Boh nik di`u lu jing phung ra\ ra` matu^. Kahan ksiêm sa\ k]e\ leh kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ mtô mblang mnuih [uôn mko\ mjing êpul bi kia\ răng hla\m thôn, [uôn, ]o\ng bi kia\ kriê boh mnga pô. Lehana\n kahan ksiêm sa\ mguôp mb^t ho\ng du\m sa\ riêng gah păn kjăp hlei pô jing mnuih kne\ pioh lo\ k]e\ kơ du\m gưl brua\ sang ]ư\ êa mâo hdră mghaih msir hlăm wưng kơ ana\p”.

Ara\ anei, amâo mâo djo\ kno\ng ti sa\ Êa Tam, kdriêk krông Hnang, [ia\dah jih jang mnuih pla mjing hlăm ]ar Daklak hlăk hlăm yan hrui pe\ boh mnga pô mâo mse\ si boh [ơr, boh sầu riêng, lehana\n boh kphê. Ti ana\p klei bi tle\ dăp lu dleh dưi kia\ kriê anei, du\m gưl brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n êpul brua\ djo\ tuôm bi mâo hdră ngă brua\ tu\ dưn, k`ăm đru bi răng mgang klei êđăp ênang yang [uôn, đru mnuih [uôn sang h^t ai tiê ma\ brua\ knua\./.