VOV4.Êđê - Hla\m du\m hruê yan Hla êluh Mlan 8 hla\k 73 thu\n êlâo, mơ\ng Wa\l anôk dôk Mtlaih êngiê Tân Trào, asa\p mtru\n bi Kgu\ kdơ\ng dưi ba mđung mlar truh hla\m kluôm ala. Êbeh 20 êkla\k c\ô mnuih Việt Nam bi kgu\ kdơ\ng, bi mjing leh klei tu\ dưi pro\ng kdrưh mơ\ng Klei Kru\ kdơ\ng Mlan 8 bi êdah leh ai ktang kja\p mơ\ng mnuih [uôn sang, klei hria\m kơ klei bi hgu\m mguôp, ma\ ai tiê mnuih [uôn jing phu\n gơ\ng. Klei hria\m anei lo\ dơ\ng dưi ba yua hla\m klei kdơưng mblah ho\ng Pra\ng, Mi leh ana\n mko\ mkra la\n c\ar hla\m êuưk gưl bi mlih mrâo leh ana\n `u\ kma.

73 thu\n leh êgao, hlăm klei m^n Hoàng Ngọc, ti [uôn Tân Lập, sa\ Tân Trào, ]ar Tuyên Quang ăt adôk hdơr nanao kơ hruê 21/5/1945. Ana\n jing hruê awa Hô mơ\ng Cao Bằng truh kơ Tuyên Quang ]ia\ng g^t gai brua\ cách mạng kluôm ala. ~u ruah leh sa\ Tân Trào, kdriêk Sơn Dương ngă [uôn phu\n kơ alu\ wa\l mâo klei êngiê, jing kđông phu\n klei kru\ kdơ\ng. Hlăm klei adôk hdơr mơ\ng sa ]ô hđeh mrâo 10 thu\n phung knua\ druh nao hla\m klei bi k[^n pro\ng weh đăm kơ sang `u, lehana\n du\m boh sang riêng gah mkăn. Hlăm klei bi k[^n pro\ng, mâo sa êpul bi ala kơ mnuih [uôn sang Tân Trào nao hơê] hmưi klei bi k[^n, lehana\n mâo Hoàng Ngọc yơh mâo klei myun jing pô bi ala kơ phung hđeh nao kơ ana\n. ~u yăl dliê:

“ Hmei kơ anei jing mnuih djuê ana Tày, găn hlăm ênuk phung kar kak kia\ kriê knap m`ai. Leh cách mạng truh, mâo Đảng, awa Hô mđ^ ai kơ ai tiê cách mạng snăn jih jang mnuih [uôn sang djăp djuê ana bo\ ho\ng klei mơak. Jih jang nao bi đru cách mạng. Ya mta mnơ\ng mâo ba đru kơ brua\ cách mạng. Si klei awa Hô la], si klei knua\ druh cách mạng la] hmei tui ngă bi krăp”.

Ho\ng sa ai tiê đăo knang pro\ng tui hluê Đảng, mnuih [uôn sang Tân Trào, ]ư\ dliê Tân Trào rông lehana\n mdăp leh kơ cách mạng, răng mgang kjăp klei hgăm kơ Đảng, kơ awa Hô, kơ cách mạng hlăm du\m hruê phu\n kơ klei kgu\ kdơ\ng. Anôk anei yơh jing anôk phu\n kơ klei kgu\ kdơ\ng sua ma\ klei dưi kơ brua\ sang ]ư\ êa kluôm ala, đru mguôp leh yuôm bhăn hlăm klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 kdrăm k’ah mơ\ng djuê ana. Giáo sư, tiến sĩ Mạch Quang Thắng, mơ\ng sang hra\ ksiêm hriăm kơ brua\ kđi ]ar ala ]ar Hồ Chí Minh la], ]ia\ng kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 tu\ jing, đảng mâo leh klei prăp êmiêt dăl 15 thu\n mtam:

“ Drei prăp êmiêt leh [h^ kl^, mprăp wa\t kơ hdră êlan, klei mko\ mjing Đảng thu\n 1930, lehana\n klei lông ngă hlăm wưng thu\n 1930 – 1931, klei kgu\ kru\ kdơ\ng Xô Viết – Nghệ Tĩnh, mprăp kơ jih brua\ kru\ w^t thu\n 1931 – 1935, mprăp wa\t kơ klei kru\ kdơ\ng thu\n 1936 – 1939, lehana\n boh nik thu\n 1939 – 1945. Prăp êmiêt pai ma\ klei găl, mmông myun kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng, mlih hdră êlan kru\ kdơ\ng, prăp êmiêt jih jang djăp mta brua\, mtru\t mjhar klei kru\ kdơ\ng, iêu jak klei bi hgu\m mguôp jih jang djuê ana, ai ktang mơ\ng ta] êngao. Ana\n yơh jing klei prăp êmiêt [h^ kl^ êdi”.

Mơ\ng Tân Trào, asa\p mtru\n klei kgu\ kru\ kdơ\ng mphu\n k]a\i, lehana\n mâo jih jang mnuih [uôn sang bi sa ai. Truh aguah hruê 19/8, du\m pluh êbâo ]ô mnuih [uôn sang truh kơ wa\l ta] Sang Mu` pro\ng Hà Nội. klei mit tinh hlo\ng jing klei lagreo kgu\ kdơ\ng ho\ng phao ktuang ksu\ng plah ma\ Phủ Khâm Sai Bắc kỳ, kđông kahan bảo an, lehana\n du\m anôk brua\ sang ]ư\ êa. Kruak knăl kơ h[uê ênuk klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8.

Klei dưi pro\ng pr^n mơ\ng klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 mjing leh klei hriăm yuôm bhăn, boh nik jing klei hriăm ma\ mnuih [uôn sang jing phu\n, mâo klei bi mguôp mnuih ngă brua\, mnuih ngă lo\ hma, phung thâo hra\ mơar, ho\ng klei tu\ dưn, ho\ng klei ]ia\ng djo\ ho\ng klei mnuih [uôn sang ]ang hmăng pioh mko\ mjing, bi klin jih jang mnuih kgu\ kru\ kdơ\ng ho\ng ai tiê, “mơ\ng klei ktang pô bi mtlaih ma\ pô”. Tiến sĩ Nhị Lê, k’ia\ng khua ]ih mkra hra\ klei mrâo Cộng sản la]: klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 mjing leh sa klei kru\ kdơ\ng hlăm tar [ar lu ka tuôm [uh ôh êpul êya bi hgu\m mb^t, amâo mâo klei bi kah djuê ana, klei đăo, gưl mnuih:

“ Dưr – Krah – Dhu\ng jih 3 kwar, jih jang mnuih [uôn sang bi kgu\ kdơ\ng, sua w^t brua\ sang ]ư\ êa kơ pô. Ai ktang mơ\ng jih jang mnuih [uôn sang jing ai ktang amâo mâo dưi mka\ ôh. Êbeh 600 thu\n êlâo Nguyễn Trãi tuôm la] leh ‘Ngă tơl bliư\ mran snăn kơh thâo ai ktang mơ\ng mnuih [uôn sang mse\ ho\ng êa’. Truh 500 thu\n êdei, Khua g^t gai Hồ Chí Minh ăt la] ‘hlăm gu\ adiê anei amâo mâo ôh mnơ\ng jing yuôm h^n kơ mnuih [uôn sang. Hlăm lăn adiê amâo mâo ôh klei ktang mse\ ho\ng mnuih [uôn sang’. Anei jing klei mnuih [uôn sang kgu\ kru\ kdơ\ng, mơ\ng mnuih [uôn sang, kyua mnuih [uôn sang, lehana\n ana\n yơh jing phu\n agha kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8”.

Klei hriăm yuôm bhăn mơ\ng klei bi hgu\m mguôp, ma\ mnuih [uôn sang jing phu\n kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8, mâo lo\ ]uê, lehana\n mđ^ lar leh lăn ]ar mâo klei êđăp ênang, boh nik hlăm 30 thu\n mâo klei mlih mrâo ho\ng ai tiê “Ênưih êtuh blư\ dưn amâo mâo mnuih [uôn sang ăt kăn dưi, dleh êbâo blư\ dưn mâo mnuih [uôn sang ăt dưi jih”. {ia\dah, hlăm ênuk mlih mrâo, mâo lu phung knua\ druh amâo mâo mđing ôh kơ klei hriăm anei. Ti anôk bi k[^n pro\ng đảng 12 hlak leh kla\ kơ klei phung knua\ druh, đảng viên kbưi ho\ng mnuih [uôn sang. Klei dưi êngiê kơ mnuih [uôn sang hlăm lu anôk, lu brua\ bi ]huak soh. K’ia\ng khua giáo sư, tiến sĩ Bùi Đình Phong, mơ\ng sang hra\ ksiêm hriăm kơ brua\ kđi ]ar ala ]ar Hồ Chí Minh la]: Mmông anei yơh lo\ iêu mklin ai ktang mơ\ng mnuih [uôn sang, lo\ bi kru\ nanao, lehana\n bi kjăp klei mnuih [uôn sang jưh knang kơ Đảng:

“ Ai tiê mnuih [uôn sang jing mnư\ mnang kjăp h^n ]ia\ng răng mgang Đảng, răng mgang klei dưi kia\ kriê, răng mgang brua\ mlih mrâo. Mơ\ng ana\n. }ia\ng kơ klei mlih mrâo mâo klei tu\ jing, êlâo h^n brei lo\ bi kjăp klei mnuih [uôn sang đăo knang kơ Đảng, ana\n yơh jing klei yuôm bhăn h^n, jing mrô sa. Kyuana\n ara\ anei kơ klei mnuih [uôn sang lu] klei đăo knang, lu] klei jưh knang jing klei amâo mâo dưi ôh. Tal dua, lo\ bi kjăp klei bi hgu\m mguôp jih jang djuê ana, lehana\n duh m^n kơ klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang. Tơdah dưi ngă jih 3 mta klei ana\n srăng lo\ mâo ma\ w^t klei mnuih [uôn sang đăo knang, mâo klei mnuih [uôn sang jing mâo jih jang”.

73 thu\n leh êgao, mơ\ng alu\ wa\l êngiê Tân Trào, asa\p mtru\n kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mâo bi lar hlăm kluôm ala. Klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 – klei kru\ kdơ\ng mơ\ng ai tiê mnuih [uôn sang brei [uh leh klei bi hgu\m mguôp, ma\ mnuih [uôn sang jing phu\n mâo klei yuôm bhăn êdi. Phu\n kjăp, kơh kyâo hd^p. Ara\ anei, brua\ dôk ]oh ]ua\n ho\ng du\m gưl brua\ Đảng, jih jang brua\ kđi ]ar jing lo\ kru\ w^t bi jăk klei ngă phu\n hlăm nah gu\, păn kjăp ai tiê klei m^n mnuih [uôn sang, lehana\n ba klei mnuih [uôn sang ]ang hmăng truh ho\ng du\m dhar brua\ Đảng, knu\k kna pioh hluê ngă. Lehana\n, bi leh kjăp hdră bhiăn, mpu\ kơ klei dưi êngiê anak mnuih, kơ klei dưi, brua\ ]ua\n grăp ]ô./.