---------------------------------

VOV4.Êđê – Ti sa\ Sa Sơn, kdriêk Sa Thầy, ]ar Kontum mb^t ho\ng brua\ hluê nga\ ja\k hdra\ mtru\n t^ng tla brua\ kriê dla\ng, ra\ng mgang dliê, brua\ knu\k kna alu\ wa\l lehana\n anôk brua\ djo\ tuôm dôk đru kơ mnuih [uôn sang po\k nga\ gru hmô pla ana mkra mjing êa drao Sa nhân ju\ ti gu\ êyui kyâo dliê. Kla\ klơ\ng, 20 boh go\ êsei mnuih djuê [ia\ Sedang dưi đru leh gia\m 300 êkla\k pra\k pla 35ha Sa nhân ju\ ti gu\ êyui kyâo dliê, hla\k dôk đ^ jing ja\k. Ho\ng gru hmô anei, mnuih [uôn sang dưi tu\ ma\ pra\k pha\n jao kriê dla\ng dliê êjai lehana\n a\t mâo hnư hrui w^t mơ\ng brua\ pla mjing êa mkra mjing êa drao.

Gu\ êyui dliê mtah mda êđăp brưi mơ\ng Đang dliê ala ]ar }ư\ Mon Rây hlăm kdriêk Sa Thầy, ]ar Kon Tum, 3 ]ô mnuih hlăm go\ êsei A Bang, djuê ana Sêđăng ti [uôn Ba Rờ Gốc să Sa Sơn hlăk hur har jah rơ\k rung, dưm hbâo kơ du\m prue# sa nhân piơ\k. A Bang brei thâo; êngao kơ bruă tu\ mă kriê dlăng giăm 50 ha dliê ba yua ti Đang dliê ala ]ar }ư\ Mon Rây, go\ êsei ăt mâo klei đru brei lông pla 1 ha 5 sào ana êa drao Sa nhân piơ\k gu\ êyui dliê. Bruă mguôp mb^t plah wah răng mgang dliê leh ana\n kriê dlăng ana êa drao gu\ êyui dliê srăng ba w^t kơ go\ êsei 2 klei tu\ dưn:

“Sang kâo tu\ mă 1 êbâo 800 phu\n ana Sa nhân, jih go\ êsei hơ\k m’ak êdi, kyua Knu\k kna đru brei kluôm djuê mjeh leh ana\n du\m mta mnơ\ng yua mse\ si hbâo pruê. Pla ana Sa nhân piơ\k krơ\ng dliê êjai leh ana\n êdei ana\p mâo hnư hrui w^t ]ia\ng mđ^ kyar klei hd^p mda. Hmei mguôp mb^t bruă kriê dlăng dliê, kriê dlăng ana Sa nhân piơ\k ]ia\ng mâo hrui w^t 2 nah”.

Sa nhân piơ\k jing ana êa drao yuôm. Du\m thu\n giăm anei, mta ana anei dưi ba yua lu hlăm bruă mdrao mgu\n, mkra mjing êa drao. Mta ana anei jing djuê êya, tơdah dưi ba pla ti du\m alu\ wa\l mâo hnơ\ng bi êyui jăk, ho\ng hnơ\ng hlơr man dưn, ana `u srăng đ^ jing jăk. Hluê si Bùi Quốc Tưởng, khua Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Sa Sơn, ho\ng jih jang ênhă lông pla hlăk đ^ jing jăk êdei êbeh 1 thu\n lông pla srăng po\k mlar klei găl ]ia\ng mnuih [uôn sang tu\ mă kriê dlăng dliê hlăm alu\ wa\l kdriêk Sa Thầy mâo klei găl mđ^ hnư hrui w^t. Mb^t ana\n, mơ\ng ana\n srăng mđ^ h^n bruă kriê dlăng răng mgang dliê:

“Să Sa Sơn jing 1 hlăm du\m să dôk hlăm kr^ng đang dliê ala ]ar }ư\ Mon Rây ho\ng êbeh 2 êbâo 900 ha lăn dliê. Bruă hluê ngă gru hmô mđ^ kyar ana sa nhân piơ\k gu\ êyui dliê jing 1 hlăm du\m hdră bruă yuôm bhăn mâo klei tu\ dưn tơdah pla mjing mâo klei tu\ jing. Tal 1 ba hnư hrui w^t kơ mnuih [uôn sang pla mjing gu\ êyui dliê, mơ\ng ana\n đru mnuih [uôn sang răng mgang ngăn do\ hrui w^t gu\ êyui dliê êjai mb^t ana\n mđ^ h^n klei thâo [uh răng mgang dliê kơ êpul êya ăt mse\ mơh kơ asei mlei digơ\”.

Mơ\ng ako\ thu\n 2017 truh kơ ara\ anei, Adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar lo\ hma kdriêk Sa Thầy hluê ngă lông ba pla ana êa drao Sa nhân piơ\k gu\ êyui dliê ti alu\ Ba Rờ Gốc, să Sa Sơn. Ênhă pro\ng hlăm brô 35 ha, ho\ng 20 go\ êsei mnuih [uôn sang jing mnuih djuê [ia\ Sêđăng pla mjing. Ênoh prăk duh bi liê hlăm brô 300 êklăk prăk, mâo Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk Sa Thầy đru brei kluôm dhuôm. Aduôn Tạ Thị Diệu – k’iăng khua Adu\ bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar [uôn sang kdriêk Sa Thầy brei thâo; truh kơ ara\ anei, kyua kriê dlăng djo\ hdră, yan adiê lăn ala djo\ guôp sơnăn đang Sa nhân piơ\k đ^ jing jăk siam, hluê si t^ng truh jih thu\n 2018 srăng mâo 2/3 ênhă pla mâo hrui pe\ boh tal êlâo:

“Mko\ mjing gru hmô pla ana Sa nhân piơ\k, sơnăn truh kơ ara\ anei Sa nhân mâo ênoh hd^p truh êbeh 80%, bi kơ klei đ^ jing mâo 60% ana sa nhân đ^ jing phu\n, bi êdah jing ana sa nhân djo\ guôp ho\ng klei đ^ jing ti alu\ wa\l kdriêk Sa Thầy. Thu\n 2018, hmei ăt ktrâo k]e\ kơ Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa kdriêk lo\ dơ\ng duh bi liê pla thiăm ]ia\ng po\k phai ênhă pla đru mnuih [uôn sang”.

Hluê si knơ\ng bruă djo\ tuôm, ana Sa nhân piơ\\k, leh pla mơ\ng 2 thu\n mkrah truh kơ 3 thu\n srăng mâo pe\ yơh boh; leh ana\n mâo pe\ đrông hlăm brô mơ\ng 5 – 6 thu\n. Yap mdu\m 1 ha Sa nhân piơ\k hnơ\ng mâo mơ\ng 150 – 250 kg boh hlăm 1 yan. Ho\ng ênoh ]h^ mơ\ng 100 -  150 êbâo prăk hlăm 1 kg, sơnăn grăp thu\n mnuih pla mjing mta ana anei srăng hrui w^t hlăm brô 20 – 30 êklăk prăk hlăm 1 ha. Bruă hluê ngă gru hmô pla ana êa drao Sa nhân piơ\k gu\ êyui dliê mâo klei tu\ jing srăng po\k mlar hdră êlan mrâo kơ mnuih kriê dlăng dliê mâo klei găl mđ^ hnư hrui w^t, mơ\ng ana\n srăng siă suôr ho\ng dliê h^n, bruă kriê dlăng răng mgang dliê ăt dưi krơ\ng jăk h^n.

                        H’Mrư pô ]ih hlo\\ng răk